Đà Nẵng: Rác thải sinh hoạt ùn ứ tại nhiều khu dân cư, cần giải pháp đồng bộ từ gốc

Trước thực trạng này, thành phố đang triển khai nhiều giải pháp nhằm khắc phục những bất cập trong tổ chức thu gom, vận chuyển rác, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý và đầu tư hạ tầng xử lý chất thải theo hướng đồng bộ, bền vững.

Rác tồn đọng nhiều ngày, ảnh hưởng đời sống người dân

Thời gian gần đây, tình trạng rác thải sinh hoạt chậm được thu gom diễn ra tại nhiều tuyến đường, khu dân cư trên địa bàn TP. Đà Nẵng. Đáng chú ý, tại một số khu vực kiệt, hẻm, rác có thể tồn đọng từ 3-4 ngày mới được thu gom một lần. Cá biệt, theo phản ánh của người dân, có tuyến đường khoảng 1,5 tháng chưa được thu gom rác, buộc người dân phải đăng tải thông tin lên mạng xã hội để kiến nghị cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý.

Bãi rác tự phát tại khu đất trống đường Lê Hiến Mai, phường Hoà Khánh, TP.Đà Nẵng chiều 23/10

Việc rác thải bị ùn ứ trong thời gian dài không chỉ gây mất vệ sinh, ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị mà còn phát sinh mùi hôi, tác động trực tiếp đến sinh hoạt của các hộ dân xung quanh. Tại những khu vực có mật độ dân cư cao, không gian chật hẹp, tình trạng này càng làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường, gây tâm lý khó chịu và bức xúc trong cộng đồng.

Đây không đơn thuần là vấn đề phát sinh trong một vài thời điểm, mà còn cho thấy những bất cập trong tổ chức thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt, từ năng lực của đơn vị cung ứng dịch vụ đến điều kiện hạ tầng và công tác quản lý tại cơ sở.

Lý giải về thực trạng trên, bà Đoàn Thị Kim Anh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường TP. Đà Nẵng, cho biết công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt trên địa bàn vẫn còn nhiều hạn chế, trong đó nổi lên là tình trạng thiếu nhân lực, phương tiện chuyên dụng và những bất cập trong tổ chức thực hiện.

Theo bà Kim Anh, một số đơn vị cung ứng dịch vụ vệ sinh môi trường chưa bố trí đủ lao động và phương tiện để đáp ứng khối lượng công việc thực tế. Điều này khiến việc thu gom tại nhiều khu vực bị chậm từ 2-3 ngày so với yêu cầu. Mặc dù các doanh nghiệp đã có giải pháp tăng lương, mở rộng tuyển dụng, việc thu hút lao động phổ thông vẫn gặp nhiều khó khăn.

Rác thải sinh hoạt chất thành đống, chưa được thu gom ở phường An Hải, TP.Đà Nẵng

Bên cạnh nhân lực, phương tiện phục vụ thu gom cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, nhất là tại những khu vực có đường sá nhỏ hẹp. Việc thiếu xe cỡ nhỏ, xe điện chuyên dụng khiến quá trình tiếp cận, vận chuyển rác tại các tuyến kiệt, hẻm gặp trở ngại, ảnh hưởng đến tiến độ thu gom và khả năng duy trì tần suất phục vụ thường xuyên.

Ngoài những khó khăn về nhân lực và phương tiện, điều kiện hạ tầng thu gom rác tại một số khu dân cư cũng chưa theo kịp yêu cầu thực tế. Nhiều tuyến kiệt, hẻm có mặt cắt nhỏ, gây khó khăn cho phương tiện cơ giới; trong khi đó, vị trí các điểm tập kết rác chưa được bố trí hợp lý, thiếu tính đồng bộ giữa khâu thu gom tại khu dân cư và khâu vận chuyển đến nơi xử lý.

Việc đầu tư, ngầm hóa các điểm trung chuyển rác cũng còn chậm do vướng mắc trong quá trình phối hợp triển khai và lấy ý kiến đồng thuận của cộng đồng dân cư. Khi hạ tầng chưa được tổ chức phù hợp, áp lực không chỉ dồn lên các đơn vị thu gom mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng vệ sinh môi trường tại khu vực dân cư.

Tuy nhiên, nguyên nhân của tình trạng rác tồn đọng không chỉ xuất phát từ năng lực cung ứng dịch vụ. Ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân, hộ kinh doanh vẫn còn hạn chế. Tình trạng bỏ rác không đúng giờ, không đúng địa điểm quy định và chưa thực hiện phân loại rác tại nguồn vẫn diễn ra, làm gia tăng áp lực đối với hoạt động thu gom, vận chuyển.

Trong khi đó, công tác tuyên truyền, vận động chưa được triển khai thường xuyên, hiệu quả giữa các địa bàn chưa đồng đều. Nếu người dân chưa nắm rõ quy định hoặc thiếu sự phối hợp trong quá trình thực hiện, ngay cả khi hệ thống thu gom được tăng cường, nguy cơ phát sinh các điểm tập kết rác tự phát vẫn khó được loại bỏ triệt để.

Bà Đoàn Thị Kim Anh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường TP. Đà Nẵng

Ở góc độ quản lý nhà nước, việc công khai lịch trình, tần suất và địa điểm thu gom tại một số địa phương chưa kịp thời, khiến người dân gặp khó khăn trong thực hiện và giám sát. Sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở, đơn vị cung ứng dịch vụ và cộng đồng trong xử lý các điểm tập kết rác tự phát chưa thật sự chặt chẽ. Công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý hành vi đổ rác không đúng quy định cũng còn hạn chế.

Những bất cập trên cho thấy, để giải quyết tình trạng rác thải sinh hoạt ùn ứ, cần nhìn nhận vấn đề trên toàn bộ chuỗi quản lý chất thải, từ phát sinh, phân loại, thu gom, tập kết, vận chuyển đến xử lý. Việc chỉ tập trung giải quyết các điểm rác tồn đọng sau khi người dân phản ánh có thể xử lý tình huống trước mắt, nhưng chưa đủ để ngăn chặn tình trạng tái diễn.

Tăng cường nhân lực, phương tiện, xử lý phản ánh trong vòng 4 giờ

Trước những phản ánh của người dân, UBND TP. Đà Nẵng đã chỉ đạo các sở, ngành, UBND xã, phường và các đơn vị cung ứng dịch vụ vệ sinh môi trường tập trung nguồn lực, khẩn trương khắc phục những tồn tại trong công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt.

Theo bà Đoàn Thị Kim Anh, các đơn vị cung ứng dịch vụ được yêu cầu bổ sung nhân lực, điều chỉnh ca kíp làm việc, tăng cường phương tiện thu gom, đặc biệt là xe cỡ nhỏ và xe điện chuyên dụng phù hợp với điều kiện tại các tuyến kiệt, hẻm. Mục tiêu là nâng cao khả năng tiếp cận khu dân cư, hạn chế tình trạng bỏ sót địa bàn và rút ngắn thời gian rác tồn đọng.

Cùng với đó, các đơn vị phải duy trì kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến, phối hợp xử lý dứt điểm những trường hợp được báo chí, mạng xã hội phản ánh trong vòng 4 giờ. Đây là yêu cầu nhằm nâng cao tính kịp thời trong xử lý sự việc, đồng thời tăng trách nhiệm của đơn vị cung ứng dịch vụ trước những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bãi rác Khánh Sơn là nơi tập kết rác của khu vực trung tâm Đà Nẵng

Đối với chính quyền cơ sở, thành phố yêu cầu các xã, phường rà soát, sắp xếp lại các điểm tập kết rác, từng bước xóa bỏ những bãi rác tự phát, đồng thời công khai thời gian, địa điểm, tần suất và lộ trình thu gom tại từng tổ dân phố. Việc công khai thông tin không chỉ giúp người dân chủ động đưa rác ra đúng thời điểm, đúng nơi quy định mà còn tạo điều kiện để cộng đồng theo dõi, giám sát chất lượng dịch vụ.

Một giải pháp khác được chú trọng là tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi đổ rác không đúng quy định, kể cả áp dụng hình thức phạt nguội thông qua hệ thống camera an ninh. Cách làm này hướng đến nâng cao tính răn đe, hạn chế tình trạng tái diễn vi phạm và từng bước hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh môi trường trong cộng đồng.

Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp trước mắt sẽ phụ thuộc vào mức độ phối hợp giữa các bên liên quan. Việc tăng cường phương tiện cần đi đôi với tổ chức lại tuyến thu gom; xử lý điểm rác tồn đọng phải gắn với kiểm soát nguy cơ phát sinh trở lại; còn tuyên truyền, vận động cần được thực hiện thường xuyên, song hành với kiểm tra và xử phạt.

Hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, tháo gỡ khó khăn từ cơ chế

Bên cạnh những giải pháp xử lý trước mắt, Đà Nẵng đang từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường, bảo đảm hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải được tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo Thông báo số 983/TB-VP, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Trần Nam Hưng giao Sở Nông nghiệp và Môi trường hoàn chỉnh dự thảo Định mức kinh tế - kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt và vệ sinh công cộng, trình UBND thành phố ban hành.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng, bộ định mức được xây dựng trên cơ sở tính đúng, tính đủ chi phí của các công đoạn thu gom, vận chuyển và xử lý rác, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của thành phố. Đây sẽ là căn cứ để các địa phương rà soát, xác định giá dịch vụ theo quy định, qua đó từng bước tháo gỡ những khó khăn trong tổ chức cung ứng dịch vụ vệ sinh môi trường.

Việc hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh khối lượng công việc, điều kiện thu gom và yêu cầu chất lượng dịch vụ giữa các địa bàn có thể khác nhau. Khi chi phí được xác định phù hợp với yêu cầu thực tế, công tác lập dự toán, tổ chức thực hiện và giám sát chất lượng dịch vụ sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.

Đồng thời, cơ chế định mức cần gắn với yêu cầu về nhân lực, phương tiện, tần suất thu gom và trách nhiệm của đơn vị cung ứng dịch vụ. Đây là những yếu tố quan trọng để hạn chế tình trạng thiếu nguồn lực, chậm thu gom kéo dài, đồng thời tạo cơ sở đánh giá khách quan chất lượng thực hiện hợp đồng dịch vụ vệ sinh môi trường.

Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, thành phố cũng đặt yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát năng lực của các đơn vị cung ứng dịch vụ. Những đơn vị không bảo đảm yêu cầu về năng lực và chất lượng sẽ bị xem xét xử lý hoặc thay thế. Điều này cho thấy định hướng quản lý không chỉ dừng ở việc bổ sung nguồn lực mà còn hướng đến nâng cao trách nhiệm, hiệu quả và tính minh bạch trong cung ứng dịch vụ công ích.

Về lâu dài, Đà Nẵng xác định cần giải quyết đồng thời bài toán thu gom tại khu dân cư và năng lực xử lý chất thải trên toàn địa bàn. Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố sẽ hoàn thiện quy hoạch xử lý chất thải rắn sau sáp nhập, đầu tư hạ tầng Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Khánh Sơn và các khu xử lý rác phía Nam thành phố.

Điểm tập kết rác tạm trên đường Đinh Liệt, phường An Khê

Song song với đó, thành phố định hướng phát triển các nhà máy xử lý rác bằng công nghệ hiện đại, đẩy mạnh phân loại, tái chế chất thải, giảm dần tỷ lệ chôn lấp và hướng đến mô hình kinh tế tuần hoàn.

Đây là hướng đi có ý nghĩa trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ môi trường đô thị ngày càng cao, trong khi lượng chất thải sinh hoạt cần được quản lý theo hướng hiệu quả hơn. Việc tăng cường năng lực xử lý ở khâu cuối sẽ góp phần giảm áp lực cho hệ thống thu gom, vận chuyển; còn phân loại và tái chế có thể giúp giảm lượng chất thải phải xử lý, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên có khả năng thu hồi.

Đáng chú ý, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành Đề án đầu tư, nâng cao năng lực thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trong năm 2026. Đề án được kỳ vọng tạo cơ sở để rà soát tổng thể năng lực hiện có, xác định nhu cầu đầu tư và xây dựng giải pháp phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố trong thời gian tới.

Dẫu vậy, các mục tiêu dài hạn chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với việc cải thiện chất lượng thu gom hằng ngày. Một hệ thống xử lý hiện đại sẽ khó giải quyết triệt để vấn đề nếu rác vẫn tồn đọng nhiều ngày tại khu dân cư; ngược lại, việc thu gom đúng lịch cũng chưa đủ nếu hạ tầng trung chuyển, vận chuyển và xử lý không đáp ứng yêu cầu.

Do đó, bên cạnh đầu tư hạ tầng và hoàn thiện cơ chế, Đà Nẵng cần tiếp tục nâng cao hiệu quả phối hợp giữa chính quyền các cấp, đơn vị cung ứng dịch vụ và người dân. Công khai thông tin thu gom, duy trì các kênh phản ánh, giám sát chất lượng dịch vụ và xử lý nghiêm vi phạm cần trở thành những hoạt động thường xuyên, thay vì chỉ được đẩy mạnh khi phát sinh sự việc gây bức xúc.

Theo bà Đoàn Thị Kim Anh, với sự chỉ đạo đồng bộ, việc ứng dụng công nghệ, hoàn thiện định mức kỹ thuật và đầu tư hạ tầng xử lý hiện đại, Đà Nẵng kỳ vọng từng bước chấm dứt tình trạng quá tải trong thu gom rác, trả lại môi trường sạch sẽ và mỹ quan đô thị.

Thực tế cho thấy, chất lượng vệ sinh môi trường không chỉ được quyết định bởi số lượng phương tiện hay quy mô các khu xử lý rác, mà còn phụ thuộc vào tính liên tục của dịch vụ, hiệu quả quản lý và ý thức cộng đồng. Để những chỉ đạo, kế hoạch sớm chuyển thành kết quả cụ thể, điều người dân cần nhìn thấy trước hết là rác được thu gom đúng lịch, các điểm tồn đọng được xử lý kịp thời và tình trạng tái diễn được kiểm soát.