Sắp xếp dân cư ven sông và vùng thiên tai phải gắn với bảo đảm sinh kế

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử chủ trì, phát biểu tại hội thảo. 

Theo báo cáo tại hội thảo, Cà Mau hiện có khoảng 200 km bờ biển, gần 1.100 km bờ sông bị sạt lở hoặc có nguy cơ sạt lở; hơn 12.000 hộ dân cần di dời trong giai đoạn 2025-2040.

Riêng giai đoạn 2026-2030, tỉnh dự kiến bố trí ổn định 3.255 hộ dân thuộc diện di dời khỏi vùng thiên tai và ra khỏi rừng phòng hộ. Kế hoạch gồm 10 dự án với 14 điểm, khu dân cư, tổng kinh phí khoảng 884 tỷ đồng.

Tuy nhiên, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho công tác sắp xếp dân cư lên đến hơn 35.000 tỷ đồng, trong khi ngân sách địa phương còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc giải phóng mặt bằng gặp khó do tình trạng pháp lý nhà, đất chưa đầy đủ.

Nhà ở tạm bợ ven sông đối mặt với nguy cơ sạt lở, cần được xem xét di dời để bảo đảm an toàn cho người dân.

Kết quả điều tra của Sở Xây dựng cho thấy 98,75% nhà ở ven sông xây dựng không phép; nhiều nhà có diện tích nhỏ, giao dịch đất bằng giấy viết tay. Nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, người dân khó có điều kiện tạo lập nơi ở mới, ảnh hưởng tiến độ di dời.

Sinh kế của người dân cũng là vấn đề cần quan tâm. Có 53,55% số hộ sống phụ thuộc vào hoạt động buôn bán nhỏ dọc bến sông. Việc chuyển đến các khu tái định cư tập trung có thể làm gián đoạn hoạt động mưu sinh nếu không gắn với giải pháp tạo việc làm và kết nối nơi ở mới với khu vực sản xuất.

Tiến sĩ Hồng Minh Hoàng, Viện Mekong, Đại học Cần Thơ, đề xuất tỉnh xây dựng lộ trình, mốc thời gian di dời cụ thể theo từng giai đoạn; kết hợp sắp xếp dân cư với ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong chỉnh trang đô thị và linh hoạt huy động các nguồn lực đầu tư.

Thạc sĩ Trần Văn Hừng, Trường Bách khoa, Đại học Cần Thơ, cho rằng cần tổ chức lại không gian và lựa chọn mô hình tái định cư phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội.

Tại hội thảo, bên cạnh ý kiến các chuyên gia, các sở, ngành, địa phương cũng kiến nghị rà soát chính xác đối tượng, nhu cầu và mức độ ưu tiên di dời; tận dụng quỹ nền, khu tái định cư hiện có và quỹ đất công phù hợp để đẩy nhanh các dự án chuyển tiếp. Đối với khu tái định cư mới, cần lựa chọn vị trí an toàn, phù hợp quy hoạch, có hạ tầng thiết yếu và kết nối thuận lợi với khu vực sản xuất.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử nhấn mạnh tính cấp bách, phải triển khai ngay, tuyệt đối không để người dân tiếp tục sinh sống tại những khu vực đã xác định có nguy cơ sạt lở cao, mất an toàn mà không có giải pháp xử lý.

Phát biểu chỉ đạo, đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử nhấn mạnh, chống ngập úng gắn với chỉnh trang đô thị, di dời nhà ở ven sông tại các đô thị trung tâm là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của tỉnh. Các sở, ngành cần vận dụng đồng bộ, linh hoạt quy định pháp luật, bảo đảm cơ sở pháp lý trong quản lý không gian thoát nước.

Đặc biệt, quá trình kiểm soát ngập phải bảo đảm hài hoà giữa an toàn đô thị và sinh kế người dân, không để xảy ra tình trạng “đô thị hết ngập nhưng nông dân mất sinh kế”. Việc vận hành hệ thống đê bao, cống ngăn triều cần linh hoạt theo điều kiện thời tiết, thuỷ triều; đóng cống khi mưa lớn kết hợp triều cường để bảo vệ đô thị, đồng thời chủ động điều tiết nước khi điều kiện cho phép, phục vụ tháo chua, rửa phèn và sản xuất thủy sản ven đô.

Triều cường gây ngập tại các đô thị trung tâm tỉnh Cà Mau, đặt ra yêu cầu cấp thiết về giải pháp chống ngập thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Tài chính cân đối, lồng ghép nguồn vốn, bảo đảm kinh phí thực hiện các nhiệm vụ cấp bách trong năm 2026; khẩn trương hoàn thiện danh mục dự án chống ngập gắn với tiêu chí biến đổi khí hậu để tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi quốc tế.

Sạt lở bờ sông đe doạ an toàn khu dân cư, cần di dời người dân khu vực nguy cơ đến nơi ở an toàn.

Cùng với đó, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử yêu cầu ngành nông nghiệp đẩy nhanh thi công hệ thống đê, kè và hoàn thiện quy trình vận hành cống ngăn triều thông minh bằng công nghệ quan trắc tự động.

Chính quyền cơ sở cần khẩn trương giải phóng mặt bằng, chú trọng tạo sinh kế bền vững tại nơi ở mới cho người dân, đồng thời kiên quyết xử lý các hành vi lấn chiếm hành lang tiêu thoát nước./.