Đà Nẵng: Vàng Núi Kẽm và bài toán quản trị tài nguyên theo hướng kinh tế xanh

Xem xét cấp giấy phép thăm dò vàng tại khu vực Núi Kẽm, xã Phú Ninh, thành phố Đà Nẵng cho thấy giá trị của nguồn tài nguyên khoáng sản này, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị tài nguyên, kiểm soát hoạt động thăm dò và bảo đảm lợi ích kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.

Khoáng sản chiến lược và giá trị của tài nguyên lòng đất

Theo Thông báo số 9384/TB-BNNMT ngày 17/8/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Công ty TNHH CKC là đơn vị duy nhất nộp hồ sơ đề nghị lựa chọn để cấp giấy phép thăm dò khoáng sản tại khu vực vàng Núi Kẽm. Đáng chú ý, về mặt địa giới hành chính, khu vực mỏ hiện nay thuộc xã Phú Ninh, thành phố Đà Nẵng (trước đây là xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam).

Xem xét cấp giấy phép thăm dò vàng tại khu vực Núi Kẽm, xã Phú Ninh, thành phố Đà Nẵng.

Trên cơ sở hồ sơ và kết quả thẩm định của Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định Công ty TNHH CKC là tổ chức được lựa chọn để xem xét cấp giấy phép thăm dò tại khu vực này theo quy định hiện hành.

Ở góc độ kinh tế tài nguyên, việc cấp phét thăm dò, đánh giá trữ lượng và khai thác vàng đều tác động đến cách Nhà nước xác lập giá trị, phân bổ và bảo toàn một nguồn lực hữu hạn trong lòng đất.

Trong đó, giá trị của mỏ không chỉ nằm ở lượng vàng có thể thu hồi mà còn nằm ở cách thức khai thác, hiệu quả sử dụng tài nguyên, nghĩa vụ tài chính và chi phí môi trường phát sinh trong toàn bộ vòng đời dự án.

Không đánh đổi tài nguyên lấy tăng trưởng ngắn hạn

Theo đó, việc doanh nghiệp được lựa chọn để xem xét cấp giấy phép thăm dò không đồng nghĩa với việc dự án đã được phép khai thác vàng.

Cụ thể; Thăm dò là bước quan trọng nhằm xác định đặc điểm địa chất, quy mô và tiềm năng của thân quặng, qua đó cung cấp cơ sở cho những quyết định tiếp theo. Chính vì vậy, đây cũng là giai đoạn Nhà nước cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng hồ sơ, năng lực của tổ chức thực hiện và việc tuân thủ pháp luật.

Trong trường hợp Núi Kẽm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu doanh nghiệp bổ sung đầy đủ các tài liệu theo quy định; đồng thời phải gửi báo cáo về tình hình hoạt động khoáng sản của tổ chức nếu có, trong đó làm rõ việc chấp hành pháp luật về địa chất và khoáng sản, tình trạng vi phạm và việc xử lý vi phạm trong thời hạn 5 năm gần nhất, kèm tài liệu chứng minh.

Theo thông báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Công ty TNHH CKC là đơn vị duy nhất nộp hồ sơ đề nghị lựa chọn tổ chức, cá nhân để cấp giấy phép thăm dò khoáng sản tại khu vực vàng Núi Kẽm.

Yêu cầu này cho thấy một nguyên tắc quan trọng trong quản trị tài nguyên: năng lực khai thác tài nguyên phải đi cùng năng lực tuân thủ pháp luật.

Bên cạnh đó, đối với khoáng sản có giá trị cao như vàng, nếu chỉ nhìn vào giá trị thương mại của sản phẩm cuối cùng mà bỏ qua chi phí môi trường và xã hội thì hiệu quả kinh tế của dự án sẽ không được phản ánh đầy đủ.

Đồng thời, quá trình khai thác có thể phát sinh đất đá thải, nước thải, nguy cơ biến đổi địa hình, tác động đến hệ sinh thái và áp lực lên hạ tầng địa phương.

Do đó, bài toán kinh tế tài nguyên không phải là khai thác được bao nhiêu vàng, mà là mỗi đơn vị tài nguyên được khai thác tạo ra bao nhiêu giá trị ròng sau khi tính đầy đủ các chi phí môi trường và nghĩa vụ phục hồi.

“Tài nguyên vàng” phải được nhìn bằng tư duy kinh tế xanh

Vàng là tài nguyên hữu hạn, khi được đưa ra khỏi lòng đất, trữ lượng đó sẽ giảm đi vĩnh viễn. Đây là điểm khác biệt căn bản giữa khai thác khoáng sản với những ngành kinh tế dựa trên nguồn lực có khả năng tái tạo.

Qua đó, hiệu quả của hoạt động khoáng sản cần được đặt trong một chuỗi giá trị dài hơn: từ điều tra địa chất, thăm dò, đánh giá trữ lượng, khai thác, chế biến cho đến đóng cửa mỏ và phục hồi môi trường.

Cùng với đó, nếu một dự án chỉ tạo ra lợi ích trong thời gian khai thác nhưng để lại một khu vực suy thoái môi trường trong nhiều năm sau khi đóng cửa mỏ, thì phần chi phí đó không thể xem là “chi phí bên ngoài” của nền kinh tế. Về bản chất, đó vẫn là một phần chi phí của hoạt động khai thác tài nguyên.

Một trong những vấn đề quan trọng nhất của quản trị khoáng sản là minh bạch toàn bộ vòng đời dự án.

Theo đó, từ thời điểm doanh nghiệp xin thăm dò, cơ quan quản lý cần làm rõ năng lực tài chính, kỹ thuật, kinh nghiệm, lịch sử tuân thủ pháp luật và khả năng thực hiện các nghĩa vụ môi trường. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần chứng minh rằng lợi ích kinh tế từ khai thác tài nguyên sẽ không được xây dựng trên sự đánh đổi môi trường.

Cụ thế, đối với Núi Kẽm, điều đáng quan tâm trong các bước tiếp theo không chỉ là có bao nhiêu trữ lượng vàng được xác định mà còn là phương án công nghệ nào được lựa chọn, mức độ thu hồi tài nguyên ra sao, chất thải được quản lý thế nào, nguồn nước được bảo vệ ra sao và trách nhiệm phục hồi môi trường được bảo đảm bằng cơ chế nào.

Một vấn đề cần đặt ra đối với dự án này nếu được chấp thuận triển khai thì, chúng ta nhận thấy:  Khai thác vàng sinh ra một lượng lớn xỉ và đất đá thải. Vậy giải pháp công nghệ nhằm tái chế, tái sử dụng các chất thải này, biến chúng thành vật liệu san lấp hoặc vật liệu xây dựng có được chủ đầu tư thông tin rõ ràng hay không? qua đó giảm thiểu tối đa áp lực lên môi trường địa phương. Đồng thời, đối với các doanh nghiệp khai thác khoáng sản (như vàng) bắt buộc phải tích hợp báo cáo Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) vào hoạt động của mình.