Đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị hoàn thiện chính sách đất đai theo hướng minh bạch, hài hòa lợi ích

Sáng 29-10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Tham gia thảo luận, đại biểu Lê Hữu Trí - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về quy hoạch, bồi thường, tái định cư, định giá đất và giải quyết tranh chấp nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và khơi thông nguồn lực đất đai.

Đại biểu Lê Hữu Trí.

Đại biểu Lê Hữu Trí cơ bản thống nhất với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Theo đại biểu, dự thảo luật tập trung sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành Luật Đất đai năm 2024, cập nhật các quy định mới của pháp luật có liên quan và điều chỉnh thẩm quyền quản lý đất đai phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Tuy nhiên, đất đai không chỉ là nguồn lực phát triển kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, môi trường đầu tư và ổn định xã hội. Vì vậy, việc sửa đổi luật cần hướng tới xây dựng khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch, ổn định và có tính khả thi cao, thay vì chỉ tập trung tháo gỡ những vướng mắc trước mắt.

Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của pháp luật

Đề cập đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng Luật Đất đai có mối quan hệ chặt chẽ với pháp luật về kinh doanh bất động sản, đầu tư, nhà ở, xây dựng, đấu thầu và tài chính, ngân sách. Những quy định thiếu thống nhất hoặc điều khoản chuyển tiếp chưa rõ ràng có thể khiến dự án đình trệ, làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền hợp pháp của người dân.

Đại biểu đề nghị rà soát toàn diện các quy định liên quan, đặc biệt là điều khoản chuyển tiếp, thời điểm áp dụng và trách nhiệm xử lý đối với hồ sơ, dự án đang triển khai. Cần xác định rõ trường hợp áp dụng quy định cũ, trường hợp áp dụng quy định mới, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn giải quyết cụ thể.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, số hóa dữ liệu đất đai, công khai thông tin và nâng cao trách nhiệm giải trình; chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị, kiến tạo phát triển. Theo đại biểu, pháp luật đất đai phải vừa bảo đảm kỷ cương quản lý nhà nước, vừa khơi thông nguồn lực phát triển, không để những bất cập về thể chế trở thành rào cản hoặc đẩy chi phí tuân thủ sang người dân, doanh nghiệp.

Quy hoạch phải liên thông, phân cấp gắn với trách nhiệm

Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đại biểu đề nghị bảo đảm tính thống nhất, liên thông giữa quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch cấp tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn; khắc phục tình trạng chồng chéo, xung đột về chỉ tiêu và mục đích sử dụng đất giữa các quy hoạch.

Việc phân cấp cho chính quyền địa phương 2 cấp là cần thiết, song phải đi đôi với quy định rõ thẩm quyền, điều kiện điều chỉnh quy hoạch và cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm ngăn ngừa lợi ích cục bộ. Đồng thời, cần xác định cụ thể trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra của cơ quan cấp trên, bảo đảm phân cấp thực chất, không phát sinh thêm thủ tục hoặc gây ách tắc hồ sơ của người dân tại cấp xã.

Bảo đảm nơi ở, sinh kế lâu dài cho người dân bị thu hồi đất

Một trong những nội dung được đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh là chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo vệ quyền lợi của người có đất bị thu hồi. Đây là lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân, đồng thời có liên quan đến nhiều vụ việc khiếu nại, khiếu kiện kéo dài.

Đại biểu đề nghị cụ thể hóa tiêu chí “nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” bằng các tiêu chuẩn có thể kiểm chứng về hạ tầng, điều kiện sinh hoạt, khả năng tiếp cận dịch vụ công, việc làm và sinh kế. Khu tái định cư cần được chuẩn bị đầy đủ trước khi tổ chức di dời người dân.

Đối với đất nông nghiệp nằm xen kẽ trong khu dân cư, có nguồn gốc sử dụng ổn định qua nhiều thế hệ, cần nghiên cứu cơ chế bồi thường, hỗ trợ phù hợp với nguồn gốc đất, quá trình sử dụng và tác động thực tế của việc thu hồi. Việc xem xét quyền lợi của người dân không nên chỉ căn cứ vào tên gọi, mục đích sử dụng đất trên giấy tờ mà cần đánh giá đầy đủ hoàn cảnh và nguy cơ mất sinh kế.

Theo đại biểu, khi đất được thu hồi để thực hiện dự án, giá trị đất sau đầu tư có thể gia tăng đáng kể, trong khi người dân mất đất phải đối mặt với khó khăn trong việc tạo lập nơi ở và sinh kế mới. Do đó, chính sách cần giải quyết hài hòa sự chênh lệch lợi ích, tạo sự đồng thuận xã hội.

Đại biểu đề nghị làm rõ quyền của người sử dụng đất trong giai đoạn dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng chưa có quyết định thu hồi đất; đồng thời nghiên cứu các cơ chế bồi thường, hỗ trợ bằng đất ở, nhà ở hoặc hình thức phù hợp khác theo điều kiện thực tế và quy định của pháp luật.

“Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội phải đi đôi với bảo đảm cuộc sống của người dân. Không thể coi việc hoàn thành bồi thường là đã hoàn thành trách nhiệm nếu người dân vẫn chưa có nơi ở ổn định và chưa có điều kiện tạo lập sinh kế lâu dài”, đại biểu nhấn mạnh.

Minh bạch định giá đất, hài hòa lợi ích giữa các bên

Đối với chính sách định giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, đại biểu cho rằng việc xác định hệ số tại các địa phương có thể tạo ra chênh lệch đáng kể, nhất là ở những khu vực giáp ranh. Nếu giá đất được xác định quá cao, chi phí tiếp cận đất đai của doanh nghiệp tăng; ngược lại, nếu giá quá thấp, người có đất bị thu hồi có nguy cơ chịu thiệt thòi.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư. Việc định giá đất không thể chỉ tập trung vào tăng thu ngân sách mà xem nhẹ khả năng tiếp cận đất đai của doanh nghiệp hoặc quyền lợi chính đáng của người dân.

Đại biểu đề nghị dự thảo luật làm rõ nguyên tắc, phương pháp và quy trình xác định hệ số điều chỉnh giá đất; tăng cường công khai dữ liệu, kiểm soát chất lượng thông tin đầu vào và có cơ chế giám sát phù hợp nhằm hạn chế sự tùy nghi trong áp dụng giữa các địa phương.

Đồng thời, cần phân định rõ giá đất phục vụ bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, giá đất làm căn cứ thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, giá chuyển nhượng theo thỏa thuận và giá giao dịch trên thị trường. Các loại giá có mối liên hệ nhưng khác nhau về mục đích, cơ sở xác định và điều kiện áp dụng, do đó cần có nguyên tắc xử lý chênh lệch minh bạch, phù hợp thực tế.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép nhà đầu tư thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật. Cơ chế này phải bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ và không làm thay đổi thẩm quyền thu hồi đất của Nhà nước.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế tạm tính nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với các dự án tồn đọng do vướng mắc trong xác định giá đất, kèm theo điều kiện áp dụng, thời hạn hoàn tất và nguyên tắc quyết toán, bù trừ chênh lệch rõ ràng. Theo đại biểu, đây có thể là giải pháp góp phần tháo gỡ khó khăn cho các dự án, khơi thông nguồn lực, hạn chế lãng phí, nhưng phải ngăn ngừa cơ chế xin - cho và nguy cơ thất thoát tài sản công, bảo đảm công bằng giữa các chủ thể.

Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai

Đối với việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giải quyết theo hướng thuận tiện, minh bạch, đúng thẩm quyền và bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân.

Dự thảo luật cần rà soát thẩm quyền giải quyết của chính quyền địa phương 2 cấp, nhất là đối với các tranh chấp thuộc phạm vi có thể giải quyết bằng hòa giải hoặc thủ tục hành chính theo quy định của pháp luật. Đồng thời, phải bảo đảm quyền lựa chọn khởi kiện tại tòa án của người dân, không để thủ tục hành chính trở thành rào cản tiếp cận công lý.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trình tự, thời hạn giải quyết, trách nhiệm của từng cơ quan và cơ chế xử lý khi quá thời hạn; khắc phục tình trạng chuyển đơn lòng vòng, đùn đẩy trách nhiệm, khiến vụ việc kéo dài mà không được giải quyết dứt điểm.

Kết luận phần phát biểu, đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng của quốc gia, đồng thời là tài sản gắn bó mật thiết với cuộc sống của mỗi người dân. Việc sửa đổi Luật Đất đai cần hướng tới mục tiêu sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, bảo đảm công bằng, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến xác đáng, hoàn thiện dự thảo theo hướng rõ trách nhiệm, minh bạch cơ chế, khả thi trong tổ chức thực hiện và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Qua đó, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững.