Đại biểu Quốc hội: Bài học từ Ngân hàng SCB là rất lớn

Góp ý các Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật Các tổ chức tín dụng, đại biểu Trần Hoàng Ngân (TPHCM) chia sẻ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp định hướng đạt khoảng 25-30% GDP, nhưng hiện nay chỉ đạt khoảng 12% GDP.

Vì vậy, ông cho rằng cần thiết bổ sung chức năng cho phép ngân hàng thương mại đóng vai trò làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân. Ảnh: QH

Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước khi yêu cầu các ngân hàng thương mại phải giải thích rõ cho khách hàng đâu là đại lý phát hành, đâu là bảo lãnh thanh toán phát hành, đại lý quản lý tài sản bảo đảm để khách hàng không bị nhầm lẫn.

"Bài học về sự cố quản trị thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 và bài học từ Ngân hàng SCB là rất lớn, chúng ta cần nghiêm túc rút kinh nghiệm", đại biểu đoàn TPHCM lưu ý.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (TP Huế) cũng đồng tình với việc bổ sung một số "tỷ lệ an toàn khác" để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và các dự án lớn, trọng điểm quốc gia.

Tuy nhiên ông đề nghị làm rõ, bởi khái niệm "tỷ lệ khác" có 2 cách hiểu: nếu "khác" mang tính an toàn hơn thì không cần bàn luận thêm. Song nếu "khác" theo hướng ít an toàn hơn, tức là chấp nhận rủi ro cao hơn, thì sẽ tiềm ẩn nhiều hệ quả lớn.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam. Ảnh: QH

Cụ thể là nguy cơ hạ chuẩn an toàn, áp dụng thiếu thống nhất, bị lạm dụng hoặc tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của hệ thống ngân hàng.

"Trong lịch sử, chúng ta cũng không thể lãng quên bài học thực tế trước đây, tiêu biểu như đề án tái cơ cấu bốn ngân hàng yếu kém hay sự cố tái cấu trúc Ngân hàng SCB năm 2022 gây ra nhiều hệ lụy và tiêu tốn nhiều nguồn lực của đất nước", ông Nam nói và cho rằng cần đặc biệt quan tâm kiểm soát rủi ro.

Đề xuất miễn trách nhiệm cho ngân hàng khi báo cáo giao dịch đáng ngờ

Góp ý về quy định nhận diện và báo cáo giao dịch đáng ngờ, đặc biệt trong lĩnh vực tài sản mã hóa, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cho rằng, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật ngân hàng mà là an ninh tài chính quốc gia.

Dự thảo Luật Phòng, chống rửa tiền đã bổ sung cơ chế nhận diện, báo cáo giao dịch đáng ngờ về tài sản mã hóa là cần thiết, tuy nhiên đại biểu chỉ ra 2 vướng mắc lớn.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ. Ảnh: QH

Thứ nhất, về năng lực thực thi, dự thảo bổ sung 15 dấu hiệu đáng ngờ nhưng để nhận diện được, tổ chức tín dụng cần hạ tầng phân tích chuỗi khối, công cụ truy vết dòng tiền qua nhiều ví, sàn giao dịch, mà phần lớn ngân hàng thương mại chưa có.

“Quy định nghĩa vụ mà không kèm lộ trình hạ tầng thì tổ chức tín dụng khó tuân thủ, cơ quan quản lý cũng khó có căn cứ xử lý vi phạm”, đại biểu phân tích.

Thứ hai, về động lực thực thi. Cùng với yêu cầu báo cáo khi “có cơ sở hợp lý để nghi ngờ”, dự thảo đã đề xuất bổ sung quy định bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin và người tố giác hành vi rửa tiền, nhưng nội dung công bố hiện chưa nêu rõ có bao gồm miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng khi báo cáo trung thực.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng nếu chỉ dừng ở bảo vệ cá nhân người báo cáo mà chưa mở rộng đến trách nhiệm của tổ chức tín dụng, vẫn có thể rơi vào thế lưỡng nan: Báo cáo có thể bị kiện nếu sau đó xác định không có rủi ro, còn không báo cáo có thể bị coi là vi phạm.

Hệ quả là tổ chức tín dụng có xu hướng chọn phương án an toàn cho mình: bỏ sót giao dịch đáng ngờ, hoặc từ chối khách hàng hợp pháp như người nhận kiều hối, hộ kinh doanh cá thể.

Từ vướng mắc chỉ ra, ông kiến nghị giao Chính phủ ban hành tiêu chí kỹ thuật hướng dẫn từng dấu hiệu đáng ngờ, quy định ngưỡng giao dịch bắt buộc xác minh danh tính theo thông lệ quốc tế, kèm lộ trình đầu tư hạ tầng và đào tạo cán bộ, có hiệu lực đồng thời với luật.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trong luật cơ chế bảo vệ người báo cáo tại Điều 39, bao gồm cả miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng khi báo cáo trung thực, có căn cứ hợp lý. Quy định này sẽ giúp tổ chức tín dụng yên tâm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, vừa nâng cao chất lượng phát hiện giao dịch đáng ngờ, vừa tránh gây khó cho khách hàng hợp pháp.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh. Ảnh: QH

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cũng đánh giá cao việc Chính phủ đưa 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa vào dự thảo luật. Nữ đại biểu lưu ý cần thiết kế các dấu hiệu đáng ngờ theo nhóm dấu hiệu có cùng tính chất thay vì liệt kê dàn trải.

Cùng với đó cần có một quy định mở, giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.

Hình thành năng lực phân tích và điều tra tài chính số, cũng là kiến nghị được đại biểu nêu. Theo bà Trịnh Thị Tú Anh, một hệ thống giám sát tốt cũng chưa đủ nếu cơ quan tiếp nhận và xử lý báo cáo giao dịch đáng ngờ không có năng lực phân tích tương ứng.

Phòng, chống rửa tiền không thể chỉ dựa trên phương pháp truyền thống mà cần bổ sung năng lực phân tích blockchain, điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số (Digital Forensics). 

Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế thu hút và sử dụng nhân lực chuyên môn cao về Blockchain Forensics - pháp chứng và điều tra trên chuỗi khối, phân tích dữ liệu và điều tra tài chính số cho các đơn vị có chức năng phòng, chống rửa tiền và điều tra tội phạm tài chính, công nghệ cao.