Đại biểu Quốc hội nêu giải pháp phòng ngừa các công trình ảnh hưởng đến bộ mặt đô thị

Chiều 10/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Có tình trạng "giá rẻ thắng giá trị"

Tham gia ý kiến, đại biểu Trần Văn Tuấn (đoàn Bắc Ninh) quan tâm đến nội dung bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc.

Đại biểu đặt vấn đề, trong Luật Kiến trúc hiện hành xác định nguyên tắc bảo tồn, kế thừa, phát huy các giá trị kiến trúc truyền thống, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa kiến trúc thế giới, xây dựng nền kiến trúc Việt Nam tiên tiến, hiện đại, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

Tuy nhiên, qua nghiên cứu dự thảo luật, đại biểu cho biết, rất băn khoăn khi dự thảo đã loại bỏ hoàn toàn quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc.

ĐBQH Trần Văn Tuấn. Ảnh: Như Ý.

“Cần quy định rõ hơn trách nhiệm này phải được thực hiện ngay từ khâu lập quy hoạch, lập dự án thiết kế, thẩm định, phê duyệt và quản lý công trình chứ không chỉ là một nguyên tắc chung. Đặc biệt đối với khu đô thị mới và khu dân cư mới, cần tránh tình trạng mỗi chủ đầu tư, mỗi công trình theo một phong cách riêng dẫn đến một không gian đô thị thiếu sự thống nhất và thiếu bản sắc”, ông Tuấn nêu.

Trong số các ý kiến phát biểu, đại biểu Trần Việt Anh (đoàn Hà Nội) nêu khía cạnh, hiện nay có bất cập trong tư duy định giá thiết kế và tình trạng “giá rẻ thắng giá trị”.

Phân tích vấn đề này, ông Trần Việt Anh cho rằng, chi phí tư vấn hiện nay đang tính theo tỷ lệ phần trăm tổng mức đầu tư. Cách tính này dẫn đến hệ lụy tiêu cực công trình càng tiết kiệm, càng tối ưu chi phí xây dựng thì thù lao của kiến trúc sư càng giảm, khiến kiến trúc sư không có động lực sáng tạo để tìm ra giải pháp tiết kiệm chi phí cho chủ đầu tư.

ĐBQH Trần Việt Anh. Ảnh: Như Ý.

Ngoài ra, trong đấu thầu thiết kế hiện nay đang có tình trạng "giá rẻ thắng giá trị". Cơ chế đấu thầu ưu tiên giá, thường ép tiến độ và chấm trọng số lớn cho yếu tố giá thấp. Điều này vô tình đẩy các văn phòng kiến trúc vào cuộc đua hạ giá, phá giá, dẫn đến tình trạng làm ẩu, làm rối, sao chép bản vẽ để bù đắp chi phí.

Ông Trần Việt Anh kiến nghị luật hóa chi phí thiết kế để bảo vệ giá trị chất xám; ban hành khung giá dịch vụ thiết kế để ngăn chặn tình trạng phá giá; đa dạng hóa phương thức, phương pháp tính phí để khuyến khích các giải pháp tiết kiệm chi phí đầu tư và vận hành….

Có công trình vị trí đắc địa phá vỡ không gian mặt nước hồ Tây

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) đề cập nội dung liên quan cơ chế kiểm soát quy chế quản lý kiến trúc cấp tỉnh.

Theo ông, luật hiện hành quy định quy chế quản lý kiến trúc cấp tỉnh phải trình HĐND cùng cấp thông qua. Với đô thị đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương còn phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng. Tuy nhiên, dự thảo luật sửa đổi lại bỏ đồng thời cả hai cơ chế này.

ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ. Ảnh: Như Ý.

Theo ông, nếu để cơ quan quản lý vừa tự lập, vừa tự ban hành quy chế mà không qua cơ quan dân cử hay cơ quan quản lý cấp trên, sẽ thu hẹp cơ chế kiểm soát, trái tinh thần Quy định 178 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực.

“Đây là nội dung liên quan trực tiếp quyền lực Nhà nước, không thể giao Chính phủ tự quyết qua nghị định”, đại biểu Vũ nói. Ông đề nghị khôi phục tối thiểu một trong hai cơ chế kiểm soát: hoặc trình HĐND cấp tỉnh thông qua, hoặc lấy ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Xây dựng.

Trong khi đó, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) góp ý vào nội dung các nhóm công trình thuộc diện được miễn thi tuyển phương án kiến trúc, cho rằng, tại thảo luận tổ, nhiều ý kiến đã cho rằng chỉ miễn khi thực sự cần thiết và có tiêu chí kiểm soát.

ĐBQH Lê Hoàng Anh. Ảnh: Như Ý.

Cho rằng đây là nội dung rất quan trọng, ảnh hưởng đến diện mạo đô thị, ông Lê Hoàng Anh đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể, đồng thời, nêu ví dụ về trường hợp đã xảy ra. “Đây không phải là nguy cơ trên giấy. Đã có công trình quy mô lớn, vị trí đắc địa chênh hẳn cảnh quan quanh hồ Tây. Khi hình thành mới lộ rõ sự bất cập, nhưng không thể khắc phục vì đã đưa vào sử dụng, phát sinh quyền sở hữu hợp pháp. Kiến trúc một khi đã xây xong không có cơ hội thứ hai”, ông Lê Hoàng Anh nói.

Ông Lê Hoàng Anh cũng nêu vấn đề về tác động của AI đối với thiết kế, cho rằng, chỉ vài phút AI có thể tạo ra hàng loạt phương án sao chép, lắp ghép, na ná nhau về hình khối, màu sắc, cần có quy định điều chỉnh. “Kiến trúc là di sản văn hóa phi vật thể, là bộ mặt của đô thị, một khi xây xong thì không có cơ hội làm lại, nên kiểm soát từ khâu chọn phương án là giải pháp phòng ngừa duy nhất, hiệu quả nhất”, ông Lê Hoàng Anh nêu quan điểm.