Đại biểu Quốc hội tỉnh đề nghị kiểm soát chặt chẽ việc trưng mua, trưng dụng tài sản

Quang cảnh phiên họp tại Hội trường.

Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình tham gia thảo luận tại Tổ 9 cùng Đoàn ĐBQH thành phố Huế.

Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình tham gia thảo luận tại Tổ 9 cùng Đoàn ĐBQH thành phố Huế. Đồng chí Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình điều hành phiên thảo luận. Dự phiên thảo luận về phía Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình có đồng chí Nguyễn Thị Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Lê Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội và các vị ĐBQH tỉnh.

Đồng chí Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình điều hành phiên thảo luận.

Các đại biểu dự phiên thảo luận Tổ.

Thảo luận về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc áp dụng các biện pháp đặc biệt trong tình huống cấp bách. Đồng thời cho rằng, đây là đạo luật ít được áp dụng trong điều kiện bình thường, nhưng khi thực hiện thường là những thời điểm rất khẩn cấp, liên quan đến con người, tài sản và các dịch vụ thiết yếu đứng trước nguy cơ bị tổn hại.

Dự thảo cũng đã tiếp thu nhiều ý kiến theo hướng tích cực, nhất là việc phân định trưng mua với trưng dụng, làm rõ các trường hợp thật cần thiết, bổ sung yêu cầu công khai và giám sát. Tuy nhiên, việc hoàn thiện quy định phải bảo đảm ranh giới quyền lực nhà nước, không để yêu cầu cấp bách làm giảm các tiêu chuẩn bảo vệ quyền tài sản.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội phát biểu thảo luận.

Góp ý cụ thể vào dự án Luật, đại biểu Nguyễn Thị Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết: Tại khoản 3 Điều 32 Hiến pháp đặt ra một giới hạn rất rõ, đó là việc trưng mua, trưng dụng chỉ đặt ra trong trường hợp thật cần thiết vì các lý do được Hiến pháp xác định và phải có bồi thường theo giá thị trường. Trong dự thảo tại Điều 7 đã yêu cầu ưu tiên các biện pháp huy động khác, nhưng cũng có ngoại lệ cho phép quyết định ngay trước nguy cơ trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, quốc phòng, an ninh.

Đại biểu tán thành phải có ngoại lệ này, tuy nhiên thủ tục rút gọn không có nghĩa là tiêu chuẩn bảo vệ quyền có thể rút gọn theo. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu thể hiện ngay trong Điều 7: Quyết định khẩn cấp phải xác định cụ thể nguy cơ, phạm vi tài sản cần huy động, lý do không thể áp dụng biện pháp thay thế; đồng thời có nghĩa vụ báo cáo và kiểm tra sau khi quyết định. Việc báo cáo được thực hiện sau, không làm chậm khi mà ứng cứu.

Vấn đề phân quyền cho cấp xã, đại biểu cho biết tại Điều 17 và Điều 24 đang giao hai quyền có hệ quả rất khác nhau cho cùng một chủ thể. Đối với trưng dụng, dự thảo đã giới hạn tài sản liên xã và một số hạ tầng quan trọng, nhưng mà đối với trưng mua thì giới hạn tương ứng về giá trị, quy mô và chủng loại tài sản thì chưa được thể hiện đầy đủ. Một quyết định chuyển quyền sở hữu không thể chỉ dựa vào việc địa bàn đang bị cô lập mà không tính đến khả năng xác định giá và nguồn tiền để thanh toán.

Do vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc lựa chọn rõ một trong hai hướng: Một là chỉ giao cấp xã quyền trưng dụng trong phạm vi chặt chẽ; hoặc nếu thật sự cần giao quyền trưng mua thì phải xác định ngay tại Điều 17 nhóm tài sản thiết yếu, giới hạn quy mô, giá trị và trách nhiệm báo cáo sau quyết định. Cùng với đó, các Điều 20, Điều 29 phải bảo đảm cơ chế hỗ trợ, ứng kinh phí của cấp trên khi ngân sách xã không đáp ứng được yêu cầu.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình phát biểu thảo luận.

Tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về miễn, giảm trách nhiệm, hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng và thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã.

Trong đó về chính sách miễn, giảm trách nhiệm tại khoản 4 Điều 5, đại biểu cơ bản thống nhất với việc bổ sung cơ chế bảo vệ người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản trong tình huống cấp bách, tránh tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm, làm chậm việc huy động tài sản phục vụ cứu hộ, cứu nạn. Tuy nhiên, việc thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự và không có động cơ vụ lợi chưa đủ làm căn cứ miễn, giảm trách nhiệm nếu quyết định không đáp ứng đúng điều kiện, trường hợp được phép trưng mua, trưng dụng theo Điều 7.

Đại biểu đề nghị bổ sung điều kiện áp dụng chính sách miễn, giảm trách nhiệm vào khoản 4 Điều 5, đồng thời phân biệt sai sót do hoàn cảnh khách quan với hành vi cố ý vi phạm hoặc thiếu trách nhiệm nghiêm trọng. Việc xem xét miễn, giảm phải căn cứ tính chất, mức độ hành vi, yếu tố lỗi và pháp luật điều chỉnh từng loại trách nhiệm, qua đó vừa bảo vệ người dám quyết định, dám chịu trách nhiệm, vừa bảo đảm kiểm soát quyền lực và quyền sở hữu tài sản.

Đối với quy định hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng tại Điều 9, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm khắc phục hậu quả khi quyết định bị xác định trái pháp luật. Đại biểu dẫn ví dụ doanh nghiệp có lô nhiên liệu phục vụ vận hành kho lạnh bảo quản hàng hóa bị trưng mua trái pháp luật. Khi quyết định bị hủy bỏ, nhiên liệu đã sử dụng hết nên không thể hoàn trả; ngoài giá trị tài sản, doanh nghiệp có thể phát sinh chi phí thuê máy phát điện, vận chuyển nhiên liệu thay thế hoặc thiệt hại do hàng hóa hư hỏng.

Theo đại biểu, nếu những thiệt hại này có căn cứ chứng minh và phát sinh trực tiếp từ quyết định trưng mua trái pháp luật thì cần có cơ chế xem xét bồi thường, không chỉ dừng ở việc thanh toán giá trị tài sản. Vì vậy, cần phân biệt rõ nghĩa vụ thanh toán tài sản không thể hoàn trả với trách nhiệm bồi thường thiệt hại khác, đồng thời xác định căn cứ pháp lý phù hợp.

Cũng tại phiên thảo luận ở Tổ, các vị ĐBQH tỉnh đã có ý kiến đóng góp nhằm hoàn thiện dự dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi) và Báo cáo tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.