Đại biểu Trần Lan Phương: Giảm tiền kiểm phải đi cùng hậu kiểm thực chất trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường

Đại biểu Quốc hội Trần Lan Phương (đoàn Hải Phòng), Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường sáng 7/8. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu Trần Lan Phương bày tỏ ủng hộ chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và đẩy mạnh phân cấp trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường. Theo bà, đây là yêu cầu đúng và cấp thiết để giảm chi phí tuân thủ, khơi thông hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, bà cũng bày tỏ sự nhất trí cao với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và cho rằng, quá trình cải cách thủ tục không nên làm giảm mức độ kiểm soát.

"Giảm tiền kiểm phải đi cùng với hậu kiểm thực chất; kéo dài thời hạn giấy phép phải có cơ chế giám sát tương ứng; phân cấp cho địa phương phải gắn với năng lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát của cơ quan trung ương", bà Trần Lan Phương nhấn mạnh.

Không nên mặc nhiên để giấy phép có hiệu lực suốt 10 năm

Đối với quy định kéo dài thời hạn hoặc bỏ thời hạn của một số giấy phép, đại biểu Trần Lan Phương cho biết, dự thảo quy định Quyết định công nhận phân bón lưu hành có thời hạn 10 năm; Giấy chứng nhận đăng ký thuốc bảo vệ thực vật và giấy gia hạn đều có thời hạn 10 năm; trong khi Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không còn quy định thời hạn.

Ngoài ra, Điều 12 còn tự động kéo dài thêm 5 năm đối với một số giấy đã cấp trước ngày 18/5/2026 và chuyển giấy đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật đang còn hiệu lực thành không có thời hạn.

Đại biểu Trần Lan Phương cho biết, bà không cho rằng thời hạn 10 năm là quá dài hay không hợp lý. Theo kinh nghiệm quốc tế, nhiều quốc gia cũng áp dụng chu kỳ đánh giá 10 hoặc 15 năm. Tuy nhiên, điểm quan trọng là các nước đều thiết kế cơ chế đánh giá lại định kỳ và đánh giá bất thường khi xuất hiện dữ liệu khoa học mới, xảy ra sự cố, phát hiện độc tính, kháng thuốc hoặc tác động đến môi trường.

Theo bà, trong các trường hợp đó, cơ quan quản lý có thể yêu cầu bổ sung dữ liệu, hạn chế phạm vi sử dụng, điều chỉnh nhãn, đình chỉ hoặc thu hồi trước khi hết thời hạn.

Bà cũng dẫn, báo cáo thẩm tra cũng đã đề nghị bổ sung cơ chế rà soát định kỳ hoặc bất thường đối với các hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Tuy nhiên, đối chiếu dự thảo mới thì chưa thấy cơ chế này được thể hiện cụ thể trong Luật.

Đại biểu Trần Lan Phương nhấn mạnh nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm hiệu quả, tránh để kéo dài thời hạn giấy phép hay phân cấp quản lý làm suy giảm hiệu lực kiểm soát. Ảnh: Lâm Hiển

Vì vậy, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm rõ 3 nội dung gồm: cơ sở lựa chọn mốc 10 năm và không thời hạn; số lượng giấy chứng nhận, quyết định sẽ được tự động kéo dài theo Điều 12; cơ chế hậu kiểm thay thế, gồm tần suất lấy mẫu, tiêu chí lựa chọn đối tượng theo rủi ro, cơ quan thực hiện, kinh phí, cơ sở dữ liệu và chế tài.

"Không nên để giấy phép còn hiệu lực đồng nghĩa với việc sản phẩm mặc nhiên được lưu hành đủ 10 năm, bất kể có phát hiện khoa học mới hay sự cố trên thị trường", bà Trần Lan Phương đề nghị.

Cần cân nhắc việc coi giấy của nhà sản xuất tương đương chứng nhận hợp quy

Đối với thuốc bảo vệ thực vật xông hơi khử trùng, nữ đại biểu đoàn TP Hải Phòng cho rằng, cần cân nhắc kỹ quy định tại khoản 4 Điều 2 của dự thảo, theo đó giấy chứng nhận chất lượng của nhà sản xuất được coi tương đương giấy chứng nhận hợp quy.

Theo bà, đây là nhóm sản phẩm có nguy cơ phơi nhiễm qua đường hô hấp, liên quan trực tiếp đến an toàn lao động, môi trường và dư lượng trên hàng hóa.

Trong khi đó, giấy chứng nhận của nhà sản xuất về bản chất là xác nhận của chính doanh nghiệp sản xuất, còn chứng nhận hợp quy thường có sự tham gia của tổ chức đánh giá độc lập.

"Quy định hiện nay đang bỏ đi một lớp kiểm soát mà chưa thấy hồ sơ giải trình đánh giá rủi ro riêng cho nhóm sản phẩm này", bà Trần Lan Phương nêu ý kiến.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm rõ căn cứ khoa học để xác định hai loại giấy tờ có giá trị tương đương; đã có thống kê về mức độ vi phạm, sai lệch chất lượng và sự cố đối với thuốc xông hơi khử trùng hay chưa; đồng thời sẽ áp dụng những biện pháp kiểm soát nào để bù đắp.

Trong trường hợp vẫn giữ quy định này, bà đề nghị bổ sung các biện pháp kiểm soát như lấy mẫu đối chứng theo xác suất tại phòng thử nghiệm được công nhận, truy xuất đến từng lô hàng, lưu mẫu, tăng tần suất kiểm tra đối với doanh nghiệp có rủi ro và đình chỉ ngay việc lưu hành nếu kết quả kiểm nghiệm không phù hợp.

Phân cấp phải đi cùng tiêu chí năng lực rõ ràng

Đối với việc phân cấp trong lĩnh vực kiểm dịch thú y, bà Trần Lan Phương đồng tình với chủ trương giao địa phương thực hiện những nhiệm vụ có đủ khả năng triển khai tốt hơn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật là lĩnh vực chuyên môn sâu, liên quan đến kiểm soát dịch bệnh xuyên biên giới và an ninh sinh học.

Dự thảo giao cấp tỉnh thực hiện một số thủ tục đối với động vật, sản phẩm động vật nhập khẩu phục vụ hội chợ, triển lãm, thi đấu, biểu diễn; một số trường hợp hàng hóa mang theo người hoặc gửi qua bưu điện; đồng thời phân cấp việc cấp giấy đủ điều kiện sản xuất thuốc thú y.

Bà cho biết, báo cáo thẩm tra đã đề nghị làm rõ năng lực của địa phương, quy trình thống nhất và cơ chế kiểm tra, giám sát của Trung ương nhưng dự thảo mới vẫn chưa quy định cụ thể các tiêu chí địa phương phải đáp ứng trước khi nhận nhiệm vụ.

Vì vậy, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cung cấp bản đánh giá năng lực thực tế của hệ thống thú y cấp tỉnh, tối thiểu về nhân lực chuyên môn, khả năng lấy mẫu, năng lực xét nghiệm hoặc cơ chế liên kết phòng xét nghiệm, thời gian trả kết quả và khả năng cập nhật dữ liệu dịch bệnh.

Đối với Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thuốc thú y, bà đánh giá việc dự thảo bổ sung quy định Bộ cấp giấy chứng nhận quốc gia khi nước nhập khẩu yêu cầu là tiếp thu hợp lý.

Tuy nhiên, theo bà Trần Lan Phương, cần quy định rõ trường hợp một cơ sở vừa sản xuất để tiêu thụ trong nước vừa xuất khẩu thì có phải xin 2 loại giấy chứng nhận và chịu 2 lần thẩm định hay không.

"Tôi đề nghị thực hiện theo nguyên tắc một hồ sơ, một lần đánh giá điều kiện; Bộ và địa phương dùng chung kết quả, tránh vì đáp ứng yêu cầu xuất khẩu mà lại phát sinh thêm thủ tục cho doanh nghiệp", đại biểu Trần Lan Phương nói.