'Đại dịch nicotine' với các sản phẩm thuốc lá mới liên tục xuất hiện

Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) đã đề xuất bổ sung shisha và ‘túi ngậm nicotine' vào danh mục cấm cùng với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Cảnh báo Nicotine có trong các sản phẩm thuốc lá mới.

Cảnh báo Nicotine có trong các sản phẩm thuốc lá mới.

Nicotine núp bóng các sản phẩm thuốc lá mới

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ngành thuốc lá và nicotine vẫn đang liên tục phát triển sản phẩm và chiến lược tiếp thị để thu hút người dùng mới, đồng thời né tránh quy định, tạo ra thách thức cho cơ quan quản lý quốc gia.

Việt Nam đã có hành động quan trọng khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy thị trường thuốc lá đang liên tục xuất hiện các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới với công nghệ, kiểu dáng và tên gọi khác nhau.

Đơn cử như hiện nay trên thị trường đã xuất hiện sản phẩm túi ngậm nicotine, sản phẩm mới đang được tiếp thị mạnh mẽ tới thanh thiếu niên ở nhiều quốc gia. Đáng ngại, sản phẩm này có thể cung cấp lượng nicotine đủ để gây nghiện; với túi nicotine khoảng 4 mg tương đương với hút thuốc lá thông thường. Thậm chí, một số sản phẩm chứa tới 50 -150 mg/túi có thể dẫn đến nghiện nhanh hơn và nặng hơn. Bên cạnh đó, các chất tương tự nicotine cũng được sử dụng để điều chỉnh thành phần các sản phẩm nhằm ứng phó với các biện pháp quản lý.

Theo tài liệu kỹ thuật mới nhất của WHO, các chất tương tự nicotine như nornicotine, anabasine và 6-methylnicotine ngày càng được sử dụng nhiều trong thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotine. Mặc dù không phải nicotine, các chất này có đặc tính và khả năng gây nghiện tương tự nicotine.

Do đó, theo các chuyên gia, việc mở rộng phạm vi quy định cấm với các sản phẩm “thuốc lá mới khác” là cần thiết để chủ động kiểm soát các sản phẩm mới phát sinh, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý hoặc bị lợi dụng để lách luật khi sản phẩm có sự thay đổi về công nghệ, kiểu dáng hay tên gọi, góp phần ngăn ngừa "đại dịch nicotine" trong thế hệ trẻ.

Theo WHO, nhiều sản phẩm gắn nhãn không chứa nicotine vẫn chứa nicotine khi được kiểm nghiệm. WHO cũng cảnh báo về các chất tương tự nicotine như nornicotine, anabasine, 6-methylnicotine, vốn nằm ngoài định nghĩa chỉ dựa trên “nicotine” và nhấn mạnh việc sử dụng các chất tương tự nicotine là một phần trong nỗ lực rộng hơn của ngành công nghiệp nhằm điều chỉnh sản phẩm để ứng phó với các biện pháp quản lý.

Tăng cảnh báo

Vừa qua, Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) đã đề xuất bổ sung Shisha và "túi ngậm nicotine” vào danh mục cấm cùng với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên vẫn còn khoảng trống với các sản phẩm sử dụng các chất tương tự nicotine và thuốc lá điện tử sử dụng dung dịch không chứa nicotine.

Bên cạnh đó, việc quy định cấm chỉ dựa trên danh mục các sản phẩm cụ thể đã được nhận diện và xuất hiện trên thị trường, thì mỗi khi có sản phẩm mới với công nghệ, hình thức hoặc tên gọi khác, cơ quan quản lý lại phải sửa đổi, bổ sung quy định để theo kịp. Cách tiếp cận này khiến pháp luật luôn đi sau thị trường và khó theo kịp tốc độ đổi mới của ngành công nghiệp.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng, để hạn chế tác hại của các sản phẩm thuốc lá hiện nay, cần tăng cường hệ thống cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá.

PGS.TS.Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng cho biết: Hệ thống cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam chưa có sự thay đổi đáng kể sau 13 năm thi hành Luật. Hiện các hình ảnh cảnh báo sức khỏe đang áp dụng tại Việt Nam từ năm 2013 đến nay vẫn giữ nguyên diện tích 50% mỗi mặt chính trước và sau của bao bì.

Trong khi nhiều quốc gia đã tăng đáng kể diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá như: Thái Lan áp dụng diện tích cảnh báo 85%; Lào, Myanmar, Singapore và Brunei áp dụng mức 75%... Việt Nam lại tụt hạng về cảnh báo sức khỏe từ vị trí thứ 28 (trong số 198 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2014) xuống vị trí thứ 95 (trong số 212 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2025).

Theo PGS.TS.Lê Thị Thanh Hương, việc sử dụng các hình ảnh cảnh báo trong thời gian dài khiến người hút thuốc dần quen mắt, làm giảm hiệu quả truyền tải thông điệp. Kết quả khảo sát cho thấy, tỷ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024. Vì vậy, cần quy định rõ trong Luật việc không để tem thuốc lá hoặc bất kỳ vật liệu nào che lấp cảnh báo sức khỏe trên bao bì.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đề xuất bổ sung quy định về tiêu chuẩn việc ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe phải bảo đảm gắn liền với bao bì thuốc lá, không bị che lấp bởi tem thuốc lá, tránh trường hợp nhãn cảnh báo chỉ được dán trên bao bì hoặc bị che phần lớn diện tích bởi tem thuốc lá như một số sản phẩm thuốc lá đang lưu hành.

Đồng thời, khuyến nghị quy định cấm toàn diện nhóm “thuốc lá mới khác” trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi, với định nghĩa mở, phạm vi cấm cần bao trùm tất cả các thiết bị và chất chứa nicotine, chất tương tự nicotine không dùng cho mục đích y tế, đồng thời mở rộng định nghĩa nguyên liệu để bao gồm các chất không chứa nicotine dùng cho sản phẩm thuốc lá.

Tạ Nguyên/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/dai-dich-nicotine-voi-cac-san-pham-thuoc-la-moi-lien-tuc-xuat-hien-post1404272.html