Đại dương đang trở thành 'lời giải' cho bài toán hạn hán ở Morocco

Hồ chứa lớn thứ hai của Morocco vào tháng 3.2024 - thời điểm hạn hán kéo dài tại quốc gia này.

Tình trạng khan hiếm nước

Tính đến năm 2024, có hơn 22.000 nhà máy khử mặn đang hoạt động trên toàn cầu, chủ yếu tập trung ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi - là những nơi khan hiếm nước nhất thế giới.

Ngày càng nhiều quốc gia châu Phi đặt cược vào công nghệ này. Và đến năm 2030, Morocco đặt mục tiêu 60% nguồn nước uống của nước này sẽ được cung cấp từ biển.

Tháng 1 vừa qua, Morocco tuyên bố chấm dứt đợt hạn hán kéo dài bảy năm sau khi mùa đông ghi nhận lượng mưa lớn giúp các hồ chứa nước được bổ sung trở lại, dù trước đó đã xuống mức thấp kỉ lục. Tuy nhiên, sự cải thiện tạm thời này không làm thay đổi chiến lược dài hạn của quốc gia Bắc Phi trong việc phát triển nguồn nước từ công nghệ khử mặn.

“Việc chỉ dựa vào lượng mưa và nguồn nước đổ vào các hồ chứa hiện nay không còn đủ nữa”, ông Nizar Baraka, Bộ trưởng Bộ Thiết bị và Nước của Morocco chia sẻ.

Ông Nizar Baraka cho biết thêm, hạn hán không còn là “hiện tượng bất thường hay tạm thời”. Theo ông, những gì chúng ta đang chứng kiến là sự biến đổi mang tính cấu trúc của chu trình khí hậu.

Kế hoạch của Morocco là biến nguồn nước từ Đại Tây Dương thành nước ngọt phục vụ nhu cầu sinh hoạt và tưới tiêu tại các thành phố ven biển, trong khi nguồn nước từ các hồ chứa và lượng mưa sẽ được ưu tiên chuyển vào sâu trong đất liền, tới những vùng nông nghiệp và các ốc đảo dễ bị tổn thương nhất bởi hạn hán. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi chi phí rất lớn, cả về tài chính lẫn môi trường.

Quốc gia đặt cược vào công nghệ khử mặn

Trọng tâm trong chiến lược của Morocco là dự án trị giá 650 triệu USD đang được xây dựng cách thành phố Casablanca khoảng 40 km về phía nam. Khi hoàn thành, đây sẽ là nhà máy khử mặn lớn nhất châu Phi.

Theo các đơn vị phát triển dự án, đây sẽ là nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới, vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo. Nhà máy sẽ sử dụng điện từ một trang trại điện gió công suất 360 MW đặt tại Tây Sahara.

Hiện Morocco đang vận hành 17 nhà máy khử mặn, với tổng công suất khoảng 108 tỉ gallon nước mỗi năm, cao gấp 9 lần so với năm 2021. Bên cạnh đó, nước này cũng lên kế hoạch triển khai xây dựng thêm 11 nhà máy khử mặn khác.

Để huy động nguồn lực cho các siêu dự án như vậy, Morocco đã đẩy mạnh mô hình hợp tác công - tư (PPP). Trong dự án tại Casablanca, thỏa thuận tài chính được hoàn tất vào tháng 5.2025.

Tập đoàn Acciona của Tây Ban Nha - một tập đoàn đa quốc gia chuyên về năng lượng tái tạo và quản lí nguồn nước - giữ vai trò nhà phát triển chính cùng các đối tác Morocco, trong khi Chính phủ Tây Ban Nha tài trợ hơn một nửa tổng chi phí dự án.

Chương trình phát triển các nhà máy khử mặn là một phần trong kế hoạch an ninh nguồn nước quốc gia trị giá khoảng 14 tỉ USD của Morocco. Kế hoạch này không chỉ tập trung vào khử mặn mà còn bao gồm việc xây dựng các hồ chứa nước, tái sử dụng nước thải và phát triển mạng lưới “xa lộ nước”. Đây là hệ thống đường ống dẫn nước giúp chuyển lượng nước mưa dư thừa từ các lưu vực ở miền Bắc tới những khu vực khô hạn hơn ở phía Nam.

Hầu hết các nhà máy khử mặn hiện đại đều sử dụng công nghệ thẩm thấu ngược nước biển (SWRO - Seawater Reverse Osmosis). Theo đó, các máy bơm áp suất cao đẩy nước biển qua những màng lọc siêu mịn để loại bỏ muối và các tạp chất.

Công nghệ này được đánh giá là hiệu quả và đáng tin cậy, nhưng lại tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Vì vậy, phần lớn các nhà máy khử mặn trên thế giới hiện vẫn vận hành bằng nhiên liệu hóa thạch, đồng nghĩa với việc phát thải khí carbon gây hiệu ứng nhà kính để giải quyết một vấn đề vốn bắt nguồn từ biến đổi khí hậu.