Một quyết định của Isaac Newton khiến vàng thống trị thế giới

Tác giả: Dominic Frisby

Lịch sử bí mật của vàng

Cuốn sách không chỉ dành cho những người quan tâm tới kinh tế hay tài chính, mà còn dành cho bất kỳ ai muốn hiểu sâu hơn về lịch sử văn minh nhân loại, về bản chất của tiền tệ và những động lực âm thầm đang vận hành thế giới hiện đại.

Một quyết định của Isaac Newton khiến vàng thống trị thế giới

Chính sách do Isaac Newton đề xuất đã đưa nước Anh bước vào thời đại vàng và tạo nên chuẩn mực tiền tệ cho nhiều cường quốc.

Trong một bản báo cáo gửi Bộ Ngân khố năm 1717, Newton đề xuất một hệ thống mới. Chỉ trong vòng ba tháng, một Sắc lệnh Hoàng gia được ban ra, cấm đổi đồng guinea vàng lấy quá 21 shilling bạc, kèm theo đó là một cuộc Đại tái đúc tiền khác. Tỷ lệ giữa vàng và bạc trên thực tế được ấn định ở mức 1:156. Điều đó không tạo ra nhiều khác biệt, 21 shilling bạc vẫn đổi được trên lục địa châu Âu lượng vàng trị giá hơn một đồng guinea nên việc xuất bạc vẫn tiếp tục.

Ở các thị trường Trung Hoa và Ấn Độ đang mở cửa vào thời điểm ấy, nhờ nỗ lực của Công ty Đông Ấn và những bên khác, bạc còn có giá trị cao hơn nữa. Kết quả là bạc được dùng để thanh toán hàng nhập khẩu nên rời khỏi Anh, còn hàng xuất khẩu thì được đổi lấy vàng, và vàng lại chảy về nước Anh.

Bản thân Ngân hàng Anh cũng đang mua vào những lượng vàng rất lớn “để đúc tiền ngay khi vàng được đưa vào”7. Đến năm 1715, ngân hàng này nắm giữ 800 kg/25.700 oz, một dạng dự trữ ngân hàng trung ương còn phôi thai. Đến năm 1730, con số ấy đã lên tới 15,5 tấn. London vượt Amsterdam để trở thành thị trường kim loại quý hàng đầu.

Tầng hầm tích trữ vàng của ngân hàng Anh. Ảnh: Ngân hàng Anh.

Tính chung, người ta cho rằng khoảng hai phần ba số vàng từ Brazil cuối cùng đã chảy vào Anh, tổng cộng lên tới hàng trăm tấn8. Brazil là nhà cung cấp cho hệ thống bản vị vàng vĩ đại của nước Anh.

Nước Anh cho đến lúc đó vẫn luôn theo bản vị bạc. Một bảng Anh (pound) có hàm lượng một pound bạc sterling. “Trong tâm trí mọi người, đồng tiền chân chính duy nhất của quốc gia vẫn là tiền xu bạc”, theo lời Sir John Craig, sử gia về xưởng đúc tiền9. Sắc lệnh Hoàng gia Anh gợi ý về một bản vị lưỡng kim (bimetallicstandard), nhưng trên thực tế, tình hình quá nhiều bạc chảy ra nước ngoài đã đẩy nước Anh sang bản vị vàng.

Vàng đáng tin cậy hơn bạc bị xén mép, và hệ thống của Newton đã chứng tỏ là nền đá tảng của tiền tệ nước Anh, và cũng từ đó là của cả thương mại nội địa lẫn quốc tế của nước này trong suốt thế kỷ XVIII, giúp Anh trở thành một cường quốc thương mại đáng tin cậy và đáng gờm.

Nhưng đó là một bản vị vàng hình thành do tình cờ. Không ai, cả các định chế lẫn các cá nhân liên quan, từng có ý định xây dựng một hệ thống tiền tệ mới chỉ dựa riêng vào vàng. Phần lớn đều muốn duy trì bạc làm đồng tiền chủ đạo của xứ sở. Newton đã cố tạo ra một bản vị lưỡng kim hiệu quả. Nhưng các lực lượng thị trường lại có ý khác, thế là trong 200 năm tiếp theo, bản vị do Newton tình cờ tạo ra dần dần trở thành hệ thống không chỉ của nước Anh mà của mọi quốc gia lớn trên thế giới, trừ Trung Hoa.

[...]

Chưa đầy hai mươi năm sau, Thủ tướng William Pitt Trẻ10, người tuyệt đối không muốn ngọn lửa cách mạng đang thiêu đốt nước Pháp bén sang nước Anh, bắt đầu đổ tiền vào lục địa để hậu thuẫn các nền quân chủ châu Âu. Số tiền ấy được gọi là “Kỵ binh Vàng của Thánh George” vì trên những đồng guinea vàng mà ông gửi đi có hình Thánh George.

Nhưng vàng nhanh chóng cạn kiệt, vì thế Ngân hàng Anh yêu cầu thủ tướng giải phóng mình khỏi nghĩa vụ phải đổi các tờ giấy bạc của ngân hàng ra vàng thỏi. Pitt chấp thuận. Nước Anh từ bỏ bản vị vàng của Newton, và đồng tiền của vương quyền không còn có thể chuyển đổi ra vàng nữa. Lạm phát bùng lên dữ dội, còn Napoléon vừa đoạt được quyền lực đã phải đối mặt với chiến tranh.

Năm 1816, khi những cuộc chiến ấy chấm dứt, nước Anh lại có thêm một cuộc Đại tái đúc tiền khác. Đồng guinea trị giá 21 shilling được thay bằng đồng sovereign trứ danh của nước Anh: loại đồng tiền vàng 22 carat vẫn còn được đúc cho đến ngày nay. Trị giá 20 shilling, nó là đồng xu một pound được trang trí bằng hình ảnh nổi tiếng Thánh George và con rồng do nghệ nhân khắc tiền người Ý Benedetto Pistrucci thực hiện.

Từ ngày 8 tháng 5 năm 1821, nước Anh quay trở lại bản vị vàng: bất kỳ ai cũng có thể bước vào Ngân hàng Anh với một tờ giấy bạc và đổi lấy các đồng sovereign vàng. Chỉ riêng trong năm đó, đã có 9,8 triệu đồng sovereign được đúc ra.

Bản vị vàng mới này sẽ tồn tại trong gần 100 năm tới, và sẽ được noi theo trên khắp thế giới.

-------

6. Một bảng bằng 20 shilling, tương đương 113 grain vàng. Trong khi đó, một đồng guinea trị giá 21 shilling nên đồng guinea có giá trị cao hơn một chút.

7. Green, The Ages of Gold, tr. 301.

8. Green, The Ages of Gold, tr. 304.

9. Green, The Ages of Gold, tr. 294.

10. William Pitt the Younger (1759-1806): thủ tướng Vương quốc Đại Anh (Kingdomof Great Britain) trong giai đoạn 1783-1800, sau đó tiếp tục là thủ tướng Liên hiệp Vương quốc Đại Anh và Ireland (United Kingdom of Great Britain and Ireland) trong giai đoạn 1804-1806. Ông là con trai của William Pitt the Elder (William Pitt Già), thủ tướng Vương quốc Đại Anh giai đoạn 1766-1768. – ND