Đại học Quốc gia Hà Nội thu học phí vượt quy định, tuyển sinh vượt chỉ tiêu

Đại học Quốc gia Hà Nội có nhiều sai phạm trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2021-2024.

Tại Thông báo số 3989/TB-TTCP của Thanh tra Chính phủ ban hành ngày 26/10/2026 về Kết luận thanh tra trách nhiệm của Đại học Quốc gia Hà Nội trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2021-2024 cho thấy, trong lĩnh vực đào tạo, một số đơn vị thuộc ĐHQGHN đã ban hành mức thu học phí không đúng quy định của pháp luật.

Cụ thể, Trường Quản trị và Kinh doanh (Trường QTKD) ban hành Quyết định số 53/QĐ-QT&KD ngày 3/2/2023, quy định mức thu học phí năm học 2023-2024 đối với 8 chương trình đào tạo chưa đạt kiểm định chất lượng và chưa ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật.

Theo đó, mức học phí được nhà trường áp dụng từ 6-7 triệu đồng/tháng đối với bậc cử nhân, 6,75-7,5 triệu đồng/tháng đối với thạc sĩ và 11 triệu đồng/tháng đối với tiến sĩ. Trong khi đó, căn cứ quy định tại Nghị định số 97/2023/NĐ-CP và Nghị định số 81/2021/NĐ-CP, mức học phí tương ứng được xác định là 3,125 triệu đồng/tháng đối với cử nhân, 4,6875 triệu đồng/tháng đối với thạc sĩ và 7,8125 triệu đồng/tháng đối với tiến sĩ.

Việc nhà trường ban hành và thực hiện thu học phí ở mức cao hơn quy định đối với các chương trình nêu trên được xác định là vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định số 04/2021/NĐ-CP.

Không chỉ Trường QTKD, Trường Đại học Kinh tế và Trường Đại học Giáo dục cũng có sai phạm liên quan đến học phí văn bằng 2. Năm học 2021-2022, Trường Đại học Kinh tế quy định và thực tế thu học phí văn bằng 2 các ngành kinh tế ở mức 450.000 đồng/tín chỉ, cao hơn mức 360.000 đồng/tín chỉ theo quy định.

Tương tự, Trường Đại học Giáo dục thu học phí văn bằng 2 các ngành đào tạo giáo viên ở mức 470.000 đồng/tín chỉ, trong khi mức quy định chỉ từ 303.000-427.200 đồng/tín chỉ. Những vi phạm này đều được xác định là vi phạm hành chính theo Nghị định số 04/2021/NĐ-CP.

Một vấn đề khác được chỉ ra là việc trích lập và sử dụng quỹ học bổng khuyến khích học tập chưa đúng quy định. Trong giai đoạn 2021-2024, cả 8 trường được kiểm tra đều chưa thực hiện trích lập đủ 8% số tiền học phí thu được để hình thành quỹ học bổng khuyến khích học tập cho học sinh, sinh viên.

Tổng số tiền phải trích lập theo quy định là hơn 332 tỷ đồng, nhưng các trường mới trích lập gần 238 tỷ đồng, tương đương 5,73%. Đáng chú ý, có 3 trường sử dụng quỹ học bổng khuyến khích học tập để chi cho những nội dung thuộc các quỹ khác, như hỗ trợ học sinh, sinh viên và ủng hộ khuyến học. Cụ thể, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật đã chi hơn 1,5 tỷ đồng; Trường QTKD chi hơn 740 triệu đồng và Trường Đại học Công nghệ chi gần 600 triệu đồng từ nguồn quỹ này.

Theo quy định, quỹ học bổng khuyến khích học tập phải được sử dụng để cấp học bổng cho học sinh, sinh viên đang học tại các cơ sở giáo dục đại học căn cứ vào kết quả học tập và rèn luyện.

Trong công tác tuyển sinh, có 6/8 trường được kiểm tra tuyển sinh vượt chỉ tiêu trình độ đại học do Bộ GD-ĐT giao hoặc vượt chỉ tiêu đại học, thạc sĩ do ĐHQGHN phê duyệt. Các đơn vị được nêu gồm: Trường Đại học Công nghệ, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Trường Đại học Giáo dục, Trường Đại học Ngoại ngữ, Trường Đại học Kinh tế và Trường Quốc tế.

Sai phạm trong công tác quản lý tài chính

Một trong những nội dung đáng chú ý là công tác quản lý tài chính tại cơ quan ĐHQGHN. Theo kết quả kiểm tra, ĐHQGHN không tổ chức công tác kế toán đối với nguồn kinh phí trích chuyển, không phản ánh đầy đủ các khoản thu, chi phát sinh vào chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính theo quy định.

Số liệu được ghi nhận cho thấy, dư đầu năm 2021 của nguồn kinh phí này là hơn 7,7 tỷ đồng. Trong giai đoạn tiếp theo, tổng thu đạt hơn 192 tỷ đồng, tổng chi là hơn 184 tỷ đồng. Đến cuối năm 2024, số dư còn hơn 15 tỷ đồng. ĐHQGHN cũng không lập báo cáo tài chính riêng hằng năm đối với nguồn trích chuyển, đồng thời không đưa nguồn kinh phí này vào báo cáo tổng hợp gửi Bộ Tài chính.

Đáng chú ý hơn, trong giai đoạn 2021-2024, ĐHQGHN đã cấp kinh phí trích chuyển cho 66 khoản chi với tổng số tiền hơn 138 triệu đồng.

Qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện có những khoản chi sai, chi trùng. Trong đó, Ban Giám đốc ĐHQGHN phê duyệt cấp kinh phí cho một số nội dung đầu tư xây dựng công trình, hạng mục trái phép; đồng thời có khoản chi cho nhiệm vụ thường xuyên đã được Ngân sách Nhà nước cấp kinh phí. Ngoài ra, Ban Kế hoạch - Tài chính không thực hiện kiểm tra, quyết toán và thu hồi số tiền hơn 18 tỷ đồng còn dư tại các đơn vị.

Không chỉ nguồn kinh phí trích chuyển, việc giao kinh phí chi thường xuyên từ Ngân sách Nhà nước cho các đơn vị thành viên, đơn vị trực thuộc cũng được xác định có sai sót.

Cụ thể, trên cơ sở phương án do các đơn vị xây dựng và trình, ĐHQGHN đã phê duyệt không đúng mức tự chủ tài chính trong các giai đoạn 2021-2023 và 2023-2025. Việc này dẫn đến kinh phí hỗ trợ chi thường xuyên từ Ngân sách Nhà nước trong giai đoạn 2021-2024 được giao cho một số đơn vị sai, cao hơn mức quy định tạm tính hơn 215 tỷ đồng.

Một trường hợp cụ thể khác là việc ĐHQGHN cấp và quyết toán 6 tỷ đồng kinh phí chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước cho Trường THPT Khoa học Giáo dục trong giai đoạn 2021-2022 để thuê cơ sở vật chất.

Trong khi đó, đây là đơn vị tự chủ chi thường xuyên và chi đầu tư. Theo quy định, đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên và chi đầu tư không thuộc đối tượng được Ngân sách Nhà nước hỗ trợ chi thường xuyên cho hoạt động thuê cơ sở vật chất như trường hợp nêu trên.

Sai phạm trong mở ngành đào tạo và quản lý đơn vị sự nghiệp

Trong công tác tổ chức bộ máy, ĐHQGHN chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm xây dựng, phê duyệt đề án tự chủ đối với các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý. Theo quy định tại Nghị định số 120/2020/NĐ-CP, người đứng đầu tổ chức do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thành lập có trách nhiệm phê duyệt đề án tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý.

Tuy nhiên, Giám đốc ĐHQGHN không phê duyệt đề án tự chủ của các đơn vị. Trong số 8 đơn vị được kiểm tra, có 6 đơn vị không xây dựng đề án tự chủ trình ĐHQGHN phê duyệt, gồm: Trường Đại học Y Dược, Trường QTKD, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Trường Đại học Giáo dục, Trường Đại học Ngoại ngữ và Trường Quốc tế.

Đáng chú ý, Giám đốc ĐHQGHN còn cho phép Trường Đại học Y Dược thành lập 2 đơn vị sự nghiệp công lập khi chưa đáp ứng điều kiện về số lượng người làm việc tối thiểu 15 người theo quy định. Trong lĩnh vực mở ngành đào tạo, kết quả kiểm tra chỉ ra những sai phạm liên quan đến thẩm quyền và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Ngày 22/12/2022, Giám đốc ĐHQGHN ban hành Quyết định số 4555/QĐ-ĐHQGHN quy định về mở mới và điều chỉnh chương trình đào tạo. Trong đó, khoản 4 Điều 13 quy định ĐHQGHN tự chủ mở ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe. Tuy nhiên, theo Luật Giáo dục đại học, thẩm quyền quyết định mở ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe được giao cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trước đó, ngày 12/8/2021, Giám đốc ĐHQGHN ban hành Quyết định số 2360/QĐ-ĐHQGHN mở ngành Ngoại khoa trình độ thạc sĩ, cũng được xác định là trái thẩm quyền. ĐHQGHN đã có công văn báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo về nội dung này từ ngày 13/7/2022, song đến thời điểm kiểm tra vẫn chưa nhận được văn bản trả lời.

Ngoài vấn đề thẩm quyền, trong giai đoạn 2021-2024, ĐHQGHN ban hành 6 quyết định mở ngành đào tạo trình độ đại học thí điểm và trình Bộ GD-ĐT cho phép mở 3 ngành đào tạo trình độ thạc sĩ thuộc lĩnh vực sức khỏe khi chưa bảo đảm đủ số lượng giảng viên cơ hữu có ngành phù hợp để chủ trì xây dựng, tổ chức thực hiện chương trình. Riêng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật không duy trì đủ số lượng giảng viên cơ hữu có ngành phù hợp chủ trì xây dựng và thực hiện chương trình đào tạo đối với 4 ngành.

Nhiều sai phạm trong đầu tư công, quản lý tài sản

Công tác quản lý, sử dụng vốn đầu tư công tại ĐHQGHN cũng bộc lộ nhiều sai phạm, tập trung ở các dự án, gói thầu xây dựng và mua sắm trang thiết bị.

Đối với dự án đầu tư mua sắm trang thiết bị y tế thuộc dự án đầu tư xây dựng Tòa nhà Trung tâm Khoa khám bệnh và Kỹ thuật nghiệp vụ - Bệnh viện Đại học Y Dược, ĐHQGHN đã thay đổi quy mô đầu tư nhưng không thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư trước khi phê duyệt dự án. Đơn vị này còn phê duyệt tổng mức đầu tư không đúng, dẫn đến số vốn thực hiện được Ngân sách Nhà nước giao cao hơn so với quy định tạm tính gần 27 tỷ đồng.

Đến hết tháng 4/2026, dự án đã giải ngân và đề nghị quyết toán vốn Ngân sách Nhà nước hơn 493 tỷ đồng. Trong đó, có gần 11 tỷ đồng chi mua thiết bị hành chính không có trong danh mục chủ trương đầu tư. Dự án được xác định có nguy cơ quyết toán vượt tổng mức đầu tư gần 21 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Ban Quản lý dự án thanh toán tạm tính hơn 52 tỷ đồng cho nội dung công việc lập cấu hình kỹ thuật thiết bị, trong khi nội dung này đã do đơn vị thụ hưởng xây dựng và giao cho đơn vị tư vấn. Ban Quản lý dự án cũng chậm đăng tải thông tin, công khai kết quả lựa chọn nhà thầu và kết quả thực hiện hợp đồng theo quy định.

Tại gói thầu công trình nhà D7 và D8 thuộc dự án ký túc xá Hòa Lạc, Ban Quản lý dự án phê duyệt đơn giá dự toán phát sinh không đúng quy định, khiến giá trị dự toán phát sinh cao hơn mức quy định tạm tính hơn 450 triệu đồng. Việc nghiệm thu đơn giá xây dựng không đúng còn dẫn đến giá trị quyết toán giữa chủ đầu tư và nhà thầu sai lệch, với số tiền tạm tính hơn 765 triệu đồng.

Đối với các gói thầu xây lắp, cải tạo, sửa chữa do 5 trường làm chủ đầu tư, kết quả kiểm tra cho thấy việc nghiệm thu không đúng khối lượng, đơn giá phát sinh đã dẫn đến giá trị quyết toán sai, cao hơn quy định tạm tính hơn 789 triệu đồng.

Trong lĩnh vực quản lý tài sản công, Trường QTKD và Trường Đại học Giáo dục đã mua sắm ô tô có giá cao hơn mức tối đa quy định. Cụ thể, Trường QTKD mua xe vào tháng 4 và tháng 6/2022, Trường Đại học Giáo dục mua xe vào tháng 4/2023. Trong khi đó, theo quy định được áp dụng tại thời điểm kiểm tra, đơn vị sự nghiệp công lập chỉ được trang bị xe ô tô phục vụ công tác chung trong phạm vi số lượng và mức giá tối đa 720 triệu đồng/xe.

Ngoài ra, Văn phòng ĐHQGHN, Trường QTKD và Trường Đại học Ngoại ngữ có hoạt động cho thuê, liên doanh, liên kết tài sản công khi chưa có đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đáng chú ý, hoạt động liên doanh, liên kết giữa Trường QTKD với Công ty TNHH Đầu tư Phát triển Việt Liên Hoa đã chấm dứt từ tháng 10/2022, nhưng đến nay doanh nghiệp vẫn chiếm dụng mặt bằng diện tích 100m². Trường QTKD được yêu cầu khẩn trương rà soát, báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý triệt để.

2 đề tài khoa học có nội dung trùng lặp

Một nội dung đáng chú ý khác liên quan đến việc ký hợp đồng thuê khoán, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán các đề tài khoa học công nghệ tại Trường Đại học Kinh tế. Cụ thể, đề tài "Báo cáo thường niên kinh tế Việt Nam 2021 - Xác định lại vị thế cạnh tranh của Việt Nam trong bối cảnh biến động toàn cầu", mã số QG.21.46, do TS Nguyễn Thị Vũ Hà làm chủ nhiệm, có tổng kinh phí 500 triệu đồng từ Ngân sách Nhà nước.

Qua kiểm tra, hồ sơ thuê khoán thực hiện 2 chuyên đề của đề tài không phản ánh đầy đủ, đúng các tác giả tham gia thực hiện. Mỗi chuyên đề chỉ thể hiện duy nhất một tác giả, trong khi một phần nội dung có sự trùng lặp với chương 1 và chương 2 của ấn phẩm "Báo cáo thường niên kinh tế Việt Nam 2021 - Định vị lại Việt Nam trong bối cảnh biến động toàn cầu", có 22 tác giả, xuất bản ngày 5/4/2022.

Tại các buổi làm việc ngày 2/4/2026 và 8/9/2026, TS Nguyễn Thị Vũ Hà và ThS.NCS Trần Thị Mai Thành thừa nhận có nội dung tương đồng, do nhóm tác giả thực hiện nhưng hợp đồng thuê khoán chỉ ký với đại diện. Việc này dẫn đến Ngân sách Nhà nước đã thanh toán, quyết toán hơn 111 triệu đồng cho 2 chuyên đề (mỗi chuyên đề hơn 55 triệu đồng).

Tình trạng tương tự được phát hiện tại đề tài "Báo cáo thường niên kinh tế Việt Nam năm 2020 - Chính sách tài khóa phục vụ phát triển bền vững", mã số QG.20.49, do TS Nguyễn Quốc Việt làm chủ nhiệm, với kinh phí 500 triệu đồng từ Ngân sách Nhà nước.

Hồ sơ thuê khoán 2 chuyên đề của đề tài cũng chỉ thể hiện một tác giả cho mỗi chuyên đề, không phản ánh đầy đủ các tác giả thực hiện. Một phần nội dung có sự trùng lặp với chương 1 và chương 2 của ấn phẩm "Báo cáo thường niên kinh tế Việt Nam 2020 - Củng cố điểm tựa tài khóa cho phát triển", gồm 11 tác giả, xuất bản ngày 13/12/2021.

Tại các buổi làm việc ngày 1/4/2026 và 8/9/2026, TS Nguyễn Quốc Việt thừa nhận các nội dung trùng lặp được nêu. Theo kết quả kiểm tra, những vấn đề này có dấu hiệu lừa dối trong hoạt động khoa học và công nghệ, vi phạm quy định của Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013. Ngân sách Nhà nước đã thanh toán, quyết toán gần 93 triệu đồng cho các nội dung liên quan.

Như vậy, riêng 2 đề tài khoa học nêu trên, tổng số tiền Ngân sách Nhà nước đã thanh toán, quyết toán cho các chuyên đề có vấn đề về hồ sơ và nội dung là hơn 204 triệu đồng.