'Đại kế hoạch' nâng tầm nền quản trị công Việt Nam

Nền quản trị công Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử với những quyết sách mang tính đột phá nhằm tái cấu trúc toàn diện hệ thống chính trị. Những thay đổi này hướng tới mục tiêu xây dựng một bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu quả và sở hữu năng lực kiến tạo phát triển vượt trội.

Đây không chỉ là cuộc sắp xếp lại các quân cờ trên bàn cờ hành chính mà còn là sự thay đổi tư duy quản trị sâu sắc để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Tái cấu trúc không gian phát triển qua việc hợp nhất các đơn vị hành chính

Việc sắp xếp lại các tỉnh thành trong giai đoạn vừa qua mang tầm vóc của một chiến lược mở rộng không gian phát triển thay vì chỉ điều chỉnh địa giới hành chính đơn thuần. Theo Nghị quyết 76 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, bản đồ hành chính của Việt Nam thay đổi quy mô lớn nhất trong hơn nửa thế kỷ qua.

34 tỉnh, thành phố sau sáp nhập. Nguồn: chinhphu.vn

Số lượng đơn vị cấp tỉnh giảm từ 63 xuống còn 34. Sự thay đổi này giúp đại đa số địa phương mới đạt được sự tối ưu về diện tích tự nhiên và quy mô dân số theo các tiêu chí hiện đại để triển khai chiến lược phát triển dài hạn.

Việc hình thành các địa phương lớn cho phép tích hợp các nguồn lực phân tán và tập trung ngân sách vào những dự án hạ tầng giao thông trọng điểm mang tính liên kết vùng. Sự sáp nhập giữa các tỉnh có thế mạnh bổ trợ nhau tạo ra những cực tăng trưởng mới với quy mô kinh tế đủ lớn để cạnh tranh trên bản đồ khu vực.

Các "siêu tỉnh" mới sở hữu dư địa lớn hơn về quỹ đất và nguồn nhân lực để thu hút những dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài có quy mô lên tới hàng tỷ USD.

Quy hoạch lại đơn vị cấp tỉnh dẫn đến thay đổi toàn diện ở các tầng hành chính phía dưới. Cả nước giảm 6.714 đơn vị cấp xã, từ hơn một vạn xuống còn 3.321 đơn vị mới. Trong cấu trúc mới có 2.621 xã, 687 phường và 13 khu vực đặc thù.

Quy mô của mỗi đơn vị lớn hơn trước nhiều lần. Nhiều xã sau khi sắp xếp có dân số đủ lớn để đầu tư hệ thống quản trị số, trung tâm dịch vụ công hoặc mô hình chính quyền phục vụ theo nhóm ngành ưu tiên.

Bộ máy mới kỳ vọng sẽ bớt phân tán, tránh tình trạng mỗi xã chỉ có vài nghìn dân nhưng phải vận hành đủ loại dịch vụ công với nguồn lực hạn chế.

Mô hình chính quyền hai cấp và sự tối ưu hóa sơ đồ tổ chức

Cấu trúc quản lý hiện nay đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình chính quyền hai cấp để đạt được sự tinh gọn và hiệu quả tuyệt đối. Toàn bộ 696 đơn vị hành chính cấp huyện trên cả nước đã kết thúc vai trò cấp quản lý trung gian để chuyển đổi thành các đơn vị thực thi hoặc hỗ trợ hành chính đơn thuần.

Quyền lực chiến lược và khả năng ban hành thể chế hiện nay tập trung toàn bộ tại cấp tỉnh. Năng lực thực thi và tiếp nhận phản hồi từ thực tiễn được đẩy mạnh tối đa tại cấp cơ sở là xã và phường.

"Cải cách tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh, tạo chuyển dịch quan trọng trong phương thức quản trị theo hướng trao quyền đi đôi với trách nhiệm, phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, giúp bộ máy tinh gọn hơn, điều hành ở địa phương chủ động hơn, chi phí tuân thủ giảm dần", Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương.

Theo đó, sự thay đổi này triệt tiêu hoàn toàn các tầng nấc trung gian vốn là tác nhân gây ra sự chậm trễ và sai lệch trong việc truyền đạt mệnh lệnh hành chính. Các quyết sách từ trung tâm điều hành hiện nay được chuyển thẳng tới địa bàn dân cư một cách tức thời thông qua hệ thống quản trị trực tuyến. Việc giản lược bộ máy giúp các cấp lãnh đạo nắm bắt sát sao tình hình thực tế mà không cần thông qua quá nhiều tầng báo cáo gián tiếp.

Mô hình này giúp rút ngắn thời gian ban hành các quyết định đầu tư quan trọng từ vài tháng xuống chỉ còn vài tuần lễ. Sự gọn nhẹ của bộ máy cấp tỉnh và cấp cơ sở cho phép nguồn lực tài chính được tập trung trực tiếp vào các chương trình an sinh xã hội và phát triển hạ tầng tại địa phương.

Việc giảm bớt các đầu mối quản lý cấp tỉnh và bỏ cấp huyện được đánh giá là có thể giúp tiết kiệm cho ngân sách nhà nước khoảng 262.500 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 3,8% GDP thông qua việc cắt giảm chi phí vận hành và đầu tư dàn trải.

Tinh giản biên chế thực chất gắn liền với hiệu suất lao động

Quy mô mới của bộ máy thúc đẩy quá trình tinh giản biên chế mạnh mẽ. Công tác tinh giản biên chế đang được thực hiện một cách thực chất dựa trên bản mô tả vị trí việc làm và kết quả đầu ra cụ thể của mỗi cá nhân.

Kết thúc giai đoạn cải cách 2022 - 2026, tổng số biên chế khối hành chính Nhà nước đã giảm được hơn 145.000 người theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP so với thời điểm bắt đầu. Nhà nước thực hiện sàng lọc nghiêm ngặt đội ngũ để chỉ giữ lại những cá nhân có năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng với yêu cầu của thời đại số.

Tinh giản không dừng ở con số cắt giảm mà còn tác động đến chất lượng cán bộ. Những lĩnh vực có mức độ thay đổi nhanh như giáo dục, y tế, chuyển đổi số buộc đội ngũ phải nâng cao năng lực, học liên tục và thích nghi với tiêu chuẩn mới.

Chế độ tiền lương mới áp dụng từ năm 2024 dựa trên mức độ phức tạp của công việc đóng vai trò là đòn bẩy kinh tế quan trọng để giữ chân nhân tài. Việc giảm bớt số lượng người hưởng lương từ ngân sách giúp tiết kiệm khoảng 39 nghìn tỷ đồng chi thường xuyên mỗi năm. Nguồn lực tài chính dôi dư này đang được tái đầu tư để hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và nâng cao thu nhập thực tế cho đội ngũ cán bộ tận tâm, qua đó, xóa bỏ tư duy làm việc cầm chừng và tạo ra môi trường làm việc năng động tại các cơ quan nhà nước.

Việc tinh giản và tái cấu trúc gắn chặt với mục tiêu nâng cao kỷ luật công vụ. Khi bộ máy gọn hơn, sự phân công rõ ràng hơn, hệ thống đánh giá hiệu quả công việc có điều kiện hoạt động minh bạch. Cách thức quản trị nhân sự trong khu vực công bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá kết quả công việc (KPIs) tương đồng với khu vực tư nhân để đảm bảo tính cạnh tranh.

Bước sang năm 2026, ngành Nội vụ tiếp tục tập trung hiện thực hóa lộ trình tinh gọn nhân sự gắn liền với quá trình tối ưu hóa năng lực đội ngũ. Thay vì cắt giảm cơ học, nỗ lực này hướng tới việc tái thiết lập cấu trúc nhân lực công vụ, đảm bảo mỗi vị trí việc làm đều được đảm nhiệm bởi những cá nhân có trình độ chuyên môn tinh túy, đáp ứng yêu cầu vận hành của hệ thống hành chính hai cấp hiện đại.

Cách thức vận hành mới trong hệ sinh thái quản trị số

Phương thức vận hành của các cấp chính quyền đã thay đổi căn bản nhờ sự hỗ trợ của công nghệ dữ liệu lớn và các nền tảng số hóa đồng bộ. Việc triển khai thành công Đề án 06 và hệ thống định danh điện tử VNeID đã giúp kết nối khoảng 107 triệu dữ liệu dân cư trên toàn quốc.

Hệ thống này cho phép cắt giảm gần 800 thủ tục hành chính liên quan đến hồ sơ giấy tờ và loại bỏ hoàn toàn các khâu xác minh thủ công rườm rà. Mọi quy trình xử lý công việc từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở hiện nay chuyển sang môi trường số giúp tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

Trung tâm Phục vụ hành chính công ngày càng nâng chất trong việc xử lý thủ tục hành chính. Ảnh: UBND phường Vĩnh Hưng, Hà Nội.

Việc phân cấp phân quyền triệt để cho địa phương đi kèm với cơ chế giám sát bằng công nghệ giúp phát huy tối đa tính chủ động của mỗi đơn vị. Tư duy quản trị hiện nay chuyển dịch hoàn toàn từ kiểm soát sang kiến tạo và phục vụ nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng doanh nghiệp. Các nền tảng dịch vụ công trực tuyến thế hệ mới cho phép người dân và doanh nghiệp thực hiện các giao dịch với nhà nước mọi lúc mọi nơi. Sự minh bạch của dữ liệu giúp loại bỏ các hành vi nhũng nhiễu và xây dựng niềm tin vững chắc của xã hội vào bộ máy hành chính công.

Các địa phương đi đầu trong cải cách đã triển khai nền tảng đo lường theo thời gian thực, đánh giá tiến độ giải quyết thủ tục, kiểm tra tỷ lệ đúng hạn và phản hồi của người dân. Công nghệ giúp lãnh đạo quan sát được toàn bộ quy trình, giảm cơ hội phát sinh điểm nghẽn. Cấp xã, phường chịu trách nhiệm rõ ràng hơn đối với từng hồ sơ. Nhờ vậy, mối quan hệ giữa người dân và chính quyền trở nên trực tiếp hơn.

Tác động của cải cách thể hiện rõ trong cách người dân tiếp cận dịch vụ công. Nhiều tỉnh đã rút thời gian xử lý thủ tục xuống còn một nửa so với trước. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tăng nhanh sau khi các địa phương triển khai đồng bộ nền tảng quản trị số. Nhiều nơi sử dụng hệ thống tự động phân loại hồ sơ và đề xuất phương án xử lý, giúp giảm tải cho công chức và nâng cao tính nhất quán.

Môi trường hành chính không còn phụ thuộc quá nhiều vào kinh nghiệm cá nhân hay thủ tục giấy tờ dàn trải. Khi công nghệ đi sâu vào vận hành, những điểm yếu cố hữu của bộ máy truyền thống được khắc phục từng bước.

Doanh nghiệp là nhóm được hưởng lợi rõ rệt từ các thay đổi này. Ở nhiều tỉnh, quy trình phê duyệt dự án, thủ tục đầu tư, đăng ký kinh doanh và tiếp cận đất đai đã rút ngắn thời gian. Tính minh bạch gia tăng khi mọi bước xử lý được ghi nhận trong hệ thống.

Cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy và quản trị công tại Việt Nam đang tạo ra những tiền đề vững chắc cho sự cất cánh của nền kinh tế. Sự sáp nhập địa giới hành chính giúp tối ưu hóa không gian phát triển trong khi mô hình chính quyền hai cấp giúp tăng tốc độ vận hành của bộ máy. Việc tinh giản biên chế thực chất và ứng dụng công nghệ số toàn diện giúp nền hành chính trở nên minh bạch và chuyên nghiệp hơn bao giờ hết.

Nhấn mạnh các phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Tổng Bí thư Tô Lâm lưu ý, cần chuyển mạnh và thực chất từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, bảo đảm mỗi việc có một đầu mối chịu trách nhiệm, chấm dứt đùn đẩy, né tránh; nếu chậm tháo gỡ sẽ kìm hãm tăng trưởng ngay từ đầu nhiệm kỳ.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh; mở rộng phân cấp, phân quyền, rà soát để cắt giảm các thủ tục, tạo không gian quyết định và chịu trách nhiệm lớn hơn cho cán bộ, công chức, đồng thời giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, bảo vệ nghiêm ngặt quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, tuyệt đối không được lợi dụng thanh tra, kiểm tra, điều tra để sách nhiễu người dân, doanh nghiệp.

Việc nâng cao năng lực thực thi của bộ máy trong điều kiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, đồng thời phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng mặt bằng kỹ năng của toàn xã hội cũng là điều được nhấn mạnh.

Những thay đổi sâu rộng này hứa hẹn sẽ xây dựng một hệ thống quản trị công tinh gọn, thông minh và hoạt động hiệu quả vượt trội để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với vị thế và tầm vóc mới.

"Đến thời điểm này, đất nước đã hội tụ đủ thế và lực, đủ ý chí và quyết tâm để bước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc", Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định.

Quỳnh Chi