Đại sứ Na Uy Hilde Solbakken: Phân quyền hiệu quả cần minh bạch và sự tham gia của người dân

Bà Hilde Solbakken, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam trả lời phỏng vấn. (Ảnh: Hằng Trần/Vietnam+)

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công, kinh nghiệm từ các nước Bắc Âu được xem là những gợi ý tham khảo. Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, bà Hilde Solbakken, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam, đã chia sẻ cách Na Uy thực hiện phân quyền hiệu quả, bảo đảm chính sách được triển khai thống nhất và người dân có thể tham gia giám sát.

- Cám ơn Đại sứ Hilde Solbakken đã tham gia cuộc phỏng vấn. Việc phân cấp, phân quyền trong cải cách hành chính phải phù hợp với kỳ vọng của địa phương và phải có sự thống nhất trong việc thực hiện chính sách, pháp luật trên thực tế. Vậy tại Na Uy, việc thống nhất trong chính sách pháp luật và thực hiện chính sách trên thực tế như thế nào?

Đại sứ Hilde Solbakken: Ở Na Uy, quá trình phân quyền dựa trên các nền tảng khuôn khổ quốc gia rõ ràng, đồng thời bảo đảm quyền tự chủ mạnh mẽ cho chính quyền địa phương. Quốc hội đề ra các mục tiêu quốc gia, tiêu chuẩn và quyền lợi của người dân, trong khi chính quyền địa phương chịu trách nhiệm triển khai thực hiện. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm người dân trên toàn quốc được tiếp cận các dịch vụ công có chất lượng tương đương, dù giải pháp cụ thể ở mỗi địa phương có thể khác nhau. Một yếu tố then chốt là sự phân định trách nhiệm minh bạch. Nhà nước tập trung vào hoạch định chính sách, xây dựng quy định và cơ chế điều tiết, phân bổ nguồn thu ở cấp quốc gia, trong khi các đô thị và địa phương đảm nhiệm việc cung cấp dịch vụ hằng ngày.

Sự kết hợp giữa thẩm quyền rõ ràng, nguồn tài chính ổn định và năng lực địa phương vững mạnh góp phần bảo đảm tính nhất quán trong cả chính sách lẫn quá trình thực thi.

- Ở Na Uy, nhân dân có quyền tham gia kiểm soát việc phân cấp, phân quyền trong các ngành, lĩnh vực để đảm bảo quyền và lợi ích của nhân dân hay không? Việc giám sát này được thực hiện thế nào?

Đại sứ Hilde Solbakken: Người dân Na Uy luôn có tiếng nói và có quyền kiểm soát quá trình phân cấp phân quyền. Sự giám sát của người dân là một yếu tố cốt lõi trong quá trình phân quyền ở Na Uy. Có rất nhiều cách để người dân thực hiện quyền này. Thứ nhất là thông qua bầu cử. Họ trực tiếp đi bầu cho đại biểu của mình trong chính quyền địa phương trực tiếp, và các đại diện địa phương phải chịu trách nhiệm trước người dân về các quyết định cũng như việc cung cấp dịch vụ. Các đại biểu được bầu sẽ thay mặt cho cử tri của mình giám sát quá trình phân cấp cũng như quá trình ra quyết định ở địa phương. Cách thứ hai, người dân có quyền tham gia trực tiếp các cuộc họp của hội đồng địa phương, bày tỏ ý kiến trực tiếp hoặc thông qua cổng thông tin điện tử của địa phương.

Điều này rất quan trọng, người dân là đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp vì vậy phân quyền chỉ có thể hiệu quả khi nó đảm bảo tính minh bạch, quyền tiếp cận thông tin của người dân, cơ chế phản biện hoặc tham gia vào quá trình ra quyết định, cùng với sự giám sát của các cơ quan độc lập để đảm bảo tính tuân thủ và trách nhiệm giải trình.

- Việt Nam vừa tiến hành bầu cử Quốc Hội và Hội đồng nhân dân các cấp, quan sát của Đại sứ như thế nào?

Đại sứ Hilde Solbakken: Việt Nam vừa chuyển đổi sang hệ thống chính quyền hai cấp, rất giống với mô hình mà nhiều nước đang áp dụng. Dù là 2 hay 3 cấp, kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy, yếu tố quan trọng là phải đảm bảo niềm tin của người dân đối với Nhà nước, đối với các cơ quan công quyền. Ở Na Uy cũng như các nước Bắc Âu, để thực hiện thành công những cải cách kiểu như thế này, sẽ phải mất một thời gian dài. Vì chính quyền địa phương cần thời gian để xây dựng năng lực cho mình, để thực hiện tốt các quyền hạn mới được phân bổ, và còn phải cung cấp dịch vụ công hiệu quả cho người dân. Chính quyền địa phương cũng cần thời gian để rút kinh nghiệm, và thích ứng với quy trình mới. Đây là một quá trình chuyển đổi từ từ. Các yếu tố then chốt bảo đảm phân cấp thành công có thể tóm tắt như sau:

Thứ nhất, phân định rõ ràng trách nhiệm và vai trò giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương.

Thứ 2, đảm bảo nguồn nhân lực và vật lực cho chính quyền địa phương để thực hiện trách nhiệm mới.

Thứ 3, đảm bảo tính minh bạch và cởi mở, vì người dân cần hiểu rõ quá trình ra quyết định cũng như quyền được tham gia của mình.

Thứ 4, Công cụ số là yếu tố then chốt, tuy nhiên phải tính tới cả trình độ số của các bộ phận dân cư khác nhau đặc biệt những người sống ở vùng sâu vùng xa, họ phải biết cách sử dụng kỹ thuật số thành thạo, có như vậy mới đảm bảo quyền được hưởng dịch vụ của họ.

- Xin trân trọng cảm ơn bà!

(Vietnam+)