Đảm bảo hài hòa lợi ích các bên trong sản xuất, tiêu thụ thuốc lá

Năng suất, sản lượng, giá bán tỷ lệ nghịch với diện tích

Năm 2026, toàn tỉnh trồng hơn 8.260ha thuốc lá, tăng gần gấp 2 lần so với năm 2025. Qua đánh giá, diện tích thuốc lá cơ học tăng, nhưng trên thực tế năng suất, sản lượng, hàm lượng nicotin và giá thành sản phẩm thuốc lá ở đa số các địa phương lại giảm. Hiện nay, giá thu mua phổ biến từ 30.000 - 63.000 đồng/kg, giảm 3.000 - 5.000 đồng/kg so với năm 2025; thuốc lá đen chỉ còn khoảng 24.000 đồng/kg thậm chí thấp hơn. Nhiều nơi nông dân không bán được sản phẩm, trong khi đó chi phí sản xuất tăng, đặc biệt phân bón, chất đốt tăng cao.

Nguyên nhân là do trong quá trình trồng, người dân ở một số địa phương vẫn sử dụng giống cũ không kháng được sâu bệnh; phương thức canh tác hạn chế cộng với do ảnh hưởng của thời tiết bất lợi nên một số diện tích thuốc lá bị tình trạng lá vàng từ gốc, khô lá, nhiều cây phát triển còi cọc, không đồng đều hoặc mắc các bệnh do vi rút, vi khuẩn gây đốm lá, khảm lá, héo rũ…

Chị Nông Thị Bình, xóm Nà Thúm, xã Minh Tâm cho biết: Cũng như mọi năm, gia đình tôi trồng 1ha thuốc lá, hiện đã thu hoạch được 8 - 9 lò sấy, nhưng năm nay lá thuốc mỏng, chất lượng không đạt nên năng suất giảm gần 1 nửa, chỉ còn 2 tấn thuốc sấy khô.

Do làm tốt khâu liên kết trong sản xuất nên năng suất, sản lượng và chất lượng thuốc lá năm 2026 của xã Hà Quảng được đánh giá thuộc tốp cao nhất tỉnh.

Bên cạnh đó, nhiều nơi dân trồng tự phát, không thực hiện ký hợp đồng liên kết sản xuất, bao tiêu và tiêu thụ sản phẩm với nhà đầu tư, dẫn đến sản phẩm sản xuất ra không tiêu thụ được, bị ép giá. Ngoài ra, chất lượng thuốc lá năm nay không đồng đều, hàng đạt chuẩn ít, độ ẩm cao, bảo quản kém… khiến doanh nghiệp phải tăng thời gian phân loại, kiểm tra, làm chậm tiến độ thu mua. Cộng thêm khó khăn hiện nay là do nhiều hộ chưa có tài khoản hoặc chưa quen giao dịch nên không thể thanh toán ngay, ảnh hưởng đến tiến độ chung. Đồng thời, do ảnh hưởng giá nguyên liệu thuốc lá thế giới giảm kéo theo giá trong nước điều chỉnh giảm, buộc doanh nghiệp phải cân đối lại kế hoạch thu mua…

Niên vụ thuốc lá 2025 - 2026, toàn tỉnh có khoảng 20 nhà đầu tư với diện tích khoảng 7.636ha. Là nhà đầu tư lâu năm, có diện tích vùng nguyên liệu lớn tại tỉnh với hơn 1.100ha, Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Viện Thuốc lá kiêm Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH Một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng Nguyễn Hồng Thái cho biết: Hiện nay, đơn vị đang thực hiện thu mua thuốc lá trong dân nhưng thay vì thu mua ồ ạt như các năm trước, Công ty xây dựng kế hoạch thu mua theo hộ gia đình, xóm, xã. Giá thu mua được thực hiện theo hợp đồng liên kết sản xuất, bao tiêu và tiêu thụ sản phẩm; chúng tôi cam kết thu mua 100% sản phẩm vùng nguyên liệu đảm bảo chất lượng với giá thuốc cấp 1 là 63.000 đồng/kg; thuốc cấp 2 là 60.000 đồng/kg, thuốc cấp 3 là 57.000 đồng/kg và thuốc cấp 4 là 40.000 đồng/kg. Đến nay, Chi nhánh đã thu mua được hơn 200 tấn thuốc lá lá, dự kiến đến hết tháng 6/2026 sẽ thu mua xong vùng nguyên liệu với khoảng 2.700 tấn.

Bài học từ xã Hà Quảng

Niên vụ 2025 - 2026, xã Hà Quảng trồng được 368ha thuốc lá, trong đó, có 120ha thuốc lá chất lượng cao. Hơn 80% diện tích người dân sử dụng giống mới: GL9, GL10, C91, D65, tuân thủ đúng quy trình chăm sóc, hái sấy, bảo quản sản phẩm. Năng suất trung bình ước đạt 2,83 tấn/ha, sản lượng đạt 1.041,44 tấn, thuộc tốp cao nhất tỉnh.

Hiện nay, thay vì lo lắng, mất thời gian tìm đầu ra ổn định cho cây thuốc lá, người dân địa phương dành nhiều thời gian cho việc nâng cao chất lượng sản phẩm để giá thu mua đạt ở mức cao nhất. Bà Trương Thị Gia, xóm Cốc Chủ cho biết: Năm nay, gia đình tôi trồng được 6.000 cây thuốc lá, tương đương 4.000m2. Đến thời điểm này, thu hoạch được 9 - 10 lò sấy. Thuốc lá ra lò vàng đều, để được thuốc loại 1 giá 63.000 đồng/kg, gia đình tôi tập trung nhân công phân loại lá, đóng gói bảo quản sản phẩm cẩn thận, chờ đến lịch thu mua.

Anh Đàm Văn Thông, xóm Luống Nọi vui vẻ cho biết: Năm nay, gia đình tôi trồng 1ha thuốc lá giống mới GL10, trong đó, có 7.000 m2 thuốc lá chất lượng cao. Do chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật nên cây ít sâu bệnh, lá to, dày, khi sấy lá có màu vàng đều, thơm. Đến nay, gia đình đã thu hoạch được 8 lò sấy, trong đó, thuốc cấp 2 và cấp 3 là phổ biến, năng suất đạt từ 30 - 32 tạ/ha, dự kiến thu hơn 150 triệu đồng. Được Chi nhánh Công ty TNHH Một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng ký hợp đồng liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm với giá ổn định nên gia đình tôi yên tâm sản xuất, không phải lo đầu ra.

Cán bộ Chi nhánh Công ty TNHH Một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng, lãnh đạo UBND xã Hà Quảng và người dân địa phương đánh giá chất lượng thuốc lá sấy.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hà Quảng Đàm Ích Tụ, để có được sự ổn định trong sản xuất thuốc lá nguyên liệu, tránh tình trạng tranh mua, tranh bán, ép giá hoặc phá vỡ liên kết sản xuất, trước khi bước vào vụ sản xuất, xã đã làm việc với nhà đầu tư Chi nhánh Công ty TNHH Một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng và người dân về phương thức liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm. Ngoài ra, xã còn phối hợp đơn vị hỗ trợ mở tài khoản ngân hàng cho người dân, lên lịch thu mua cụ thể theo từng xóm với giá cả ổn định. Vì vậy, trên địa bàn xã không có tình trạng thuốc lá sản xuất ra không tiêu thụ được, bị ép giá. Năm nay, với giá bán ổn định, xã dự kiến thu về hơn 50 tỷ đồng, thu nhập trung bình của người dân trồng thuốc lá đạt từ 80 - 100 triệu đồng/hộ.

Hà Quảng là xã làm tốt việc ký kết hợp đồng liên kết sản xuất, bao tiêu và tiêu thụ sản phẩm với duy nhất một nhà đầu tư. Điều này đã và mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân vùng nguyên liệu. Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Viện Thuốc lá kiêm Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH Một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng Nguyễn Hồng Thái cho biết thêm: Mặc dù bị ảnh hưởng giá nguyên liệu thuốc lá thế giới giảm kéo theo giá trong nước điều chỉnh giảm, song, do có sự phối hợp chặt chẽ trong sản xuất nên ở đây khâu thu mua vẫn được đơn vị thực hiện theo đúng cam kết; năng suất, sản lượng, chất lượng thuốc lá cao hơn so với các vùng khác. Cụ thể, tham gia chuỗi liên kết, 100% người dân vùng nguyên liệu trồng thuốc lá được đơn vị cấp không giống, chuyển giao về kỹ thuật, được ứng trước tiền xây lò sấy, phân bón. Những hộ trồng thuốc lá chất lượng cao được đơn vị hỗ trợ 6.000 đồng/kg phân bón chuyên dụng, giá thu mua thuốc lá cao hơn từ 1 - 2.000 đồng/kg. Về giá thu mua, đơn vị thực hiện niêm yết giá ngay từ đầu vụ và cam kết thu mua 100% sản phẩm vùng nguyên liệu đảm bảo chất lượng, do đó người dân không lo đầu ra cho sản phẩm.

Có thể nói, năm nay chất lượng, năng suất, giá cả thuốc lá ở đa số các địa phương trong tỉnh không được như người dân mong đợi. Song, ở một số nơi thuốc lá vẫn là điểm sáng, cho kết quả tích cực do người dân, chính quyền và doanh nghiệp phối hợp làm tốt khâu liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm. Vì vậy, bài học đặt ra là thay vì chạy theo số lượng và phát triển ồ ạt, mất kiểm soát, chính quyền địa phương cần tập trung quy hoạch vùng trồng phù hợp, tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp và kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất để bảo đảm đầu ra ổn định, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân. Về phía người trồng cần chú trọng đến nâng cao chất lượng, tuân thủ quy trình kỹ thuật, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm để bảo đảm đầu ra ổn định, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững cây thuốc lá.