Đam Rông 2 giữ hồn văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới

Văn hóa là nền tảng làm nên chiều sâu của nông thôn mới

Trên những tuyến đường nông thôn ngày càng khang trang, nhịp sống mới đang chuyển động từng ngày, xã Đam Rông 2 (tỉnh Lâm Đồng) vẫn giữ cho mình một mạch nguồn văn hóa truyền thống bền bỉ của gần 20 dân tộc thiểu số (K’Ho, Mạ, Churu, M’nông, Mông, Tày, Nùng, Thái, Mường…) cùng sinh sống trên địa bàn.

Đội cồng chiêng xã Đam Rông 2 biểu diễn tại Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á năm 2025.

Đó là tiếng cồng chiêng ngân vang trong lễ hội trong ánh hoàng hôn, là nghi thức mừng lúa mới sau mùa thu hoạch, là lễ hội cầu mưa giàu bản sắc, là điệu múa xoang làm say đắm lòng người, là tinh thần cộng đồng trong những ngày lên nương lên rẫy, là nếp sống đoàn kết, tương trợ nhau ở từng thôn, từng buôn.

Xây dựng nông thôn mới không chỉ là làm đường, xây trường, xây trạm, chỉnh trang nhà cửa hay nâng cao thu nhập. Với một địa phương miền núi, có hơn 65% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số như Đam Rông 2, nông thôn mới còn là quá trình gìn giữ hồn cốt văn hóa, cải thiện đời sống vật chất nhưng không làm phai nhạt bản sắc; hình thành nếp sống văn minh nhưng vẫn tiếp nối được những giá trị tốt đẹp của cha ông.

Bước vào giai đoạn 2026-2030, Đam Rông 2 được xếp nhóm 3, phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2030. Trong các nhóm tiêu chí cần tiếp tục hoàn thiện, văn hóa, giáo dục, y tế, môi trường và cảnh quan nông thôn có mối quan hệ mật thiết với đời sống hằng ngày của người dân. Vì vậy, câu chuyện văn hóa không đứng ngoài nông thôn mới, mà chính là một phần tạo nên chiều sâu và sức bền của chương trình.

Tái hiện Lễ mừng lúa mới của dân tộc K'Ho tại xã Đam Rông 2.

Thời gian qua, Đam Rông 2 đã có nhiều chuyển biến trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Hạ tầng được quan tâm đầu tư, sản xuất từng bước chuyển biến, các phong trào vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư được duy trì. Sự đổi thay ấy luôn gắn liền với yếu tố văn hóa. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, tuyên truyền các ngày lễ lớn, sự kiện chính trị của địa phương được tổ chức thường xuyên, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.

Theo ông Dương Thái Hội - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Đam Rông 2, ở đây, văn hóa truyền thống hiện diện trong đời sống thường ngày. Tại các thôn, tinh thần cộng đồng được thể hiện qua những đợt ra quân vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan, xây dựng tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp. Người dân cùng cán bộ, đảng viên tham gia phong trào “Ngày thứ bảy cùng nhân dân xây dựng nông thôn mới”, vừa góp sức làm đẹp thôn xóm, vừa củng cố niềm tin, sự đồng thuận trong cộng đồng. Đó cũng là biểu hiện sinh động của văn hóa làng, văn hóa cộng đồng trong bối cảnh mới.

Đặc biệt, những nghi lễ truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đang được quan tâm phục dựng, giới thiệu và trao truyền cho thế hệ trẻ. Việc tổ chức tái hiện Lễ mừng lúa mới của đồng bào K'Ho là một hoạt động có ý nghĩa sâu sắc. Lễ mừng lúa mới không chỉ là nghi thức tạ ơn trời đất, thần linh và tổ tiên sau mùa vụ, mà còn là dịp để cộng đồng cùng chia sẻ niềm vui lao động, gắn kết tình làng nghĩa xóm và nhắc nhớ con cháu về cội nguồn văn hóa của dân tộc mình.

Ông Dương Thái Hội - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Đam Rông 2, chia sẻ thông tin với phóng viên.

Trong không gian ấy, già làng, người có uy tín, nghệ nhân dân gian giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Họ là những “kho tư liệu sống”, am hiểu nghi lễ, tiếng nói, nhạc cụ, làn điệu, phong tục, tập quán của cộng đồng. Khi các nghi lễ truyền thống được tái hiện với sự tham gia của người dân địa phương, nhất là thanh thiếu niên, giá trị văn hóa không còn nằm trong ký ức của người già mà được chuyển hóa thành bài học trực quan, sinh động cho thế hệ trẻ.

Để bản sắc trở thành động lực phát triển bền vững

Theo kế hoạch truyền thông năm 2026, Đam Rông 2 xác định một trong những nội dung trọng tâm là nâng cao chất lượng đời sống văn hóa nông thôn, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới. Đây không chỉ là hoạt động tuyên truyền mà là cách để đưa văn hóa trở thành một nội dung thực chất của nông thôn mới.

Lãnh đạo xã Đam Rông 2 cảm ơn bà Nguyễn Thị Bích Ngọc - Quyền Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng, đã phối hợp tổ chức tái hiện Lễ mừng lúa mới của dân tộc K'Ho.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc - Quyền Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng, khi bản sắc văn hóa được gìn giữ tốt, cộng đồng sẽ có thêm điểm tựa tinh thần để cùng nhau xây dựng đời sống mới. Những lễ hội truyền thống, sinh hoạt cồng chiêng, phong tục mừng mùa, trang phục, ẩm thực, trò chơi dân gian, làn điệu dân ca không chỉ mang giá trị tinh thần mà còn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch cộng đồng, giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh địa phương. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế xây dựng nông thôn mới bền vững, trong đó văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển.

Muốn vậy, công tác truyền thông về nông thôn mới ở Đam Rông 2 cần tiếp tục đi vào chiều sâu. Thông tin, tuyên truyền không chỉ dừng ở việc phổ biến tiêu chí, vận động người dân tham gia các phong trào, mà cần kể được câu chuyện của chính cộng đồng: câu chuyện người dân cùng nhau giữ gìn môi trường, câu chuyện già làng truyền dạy lễ nghi cho lớp trẻ, câu chuyện thanh niên học đánh cồng chiêng, phụ nữ giữ nghề dệt thổ cẩm, người dân đưa nếp sống văn minh vào việc cưới, việc tang, lễ hội.

Cùng với đó, địa phương cần quan tâm xây dựng các mô hình văn hóa cộng đồng gắn với từng thôn, xóm, buôn, làng… Mỗi thôn có thể lựa chọn một nét văn hóa tiêu biểu để bảo tồn và phát huy, như đội văn nghệ dân gian, câu lạc bộ cồng chiêng, nhóm truyền dạy tiếng nói, nghề thủ công, nghi lễ truyền thống hoặc mô hình gia đình văn hóa tiêu biểu. Khi mỗi cộng đồng có một “điểm tựa văn hóa”, phong trào nông thôn mới sẽ có thêm chiều sâu và sức lan tỏa.

Văn hóa cũng cần được gắn với phát triển sinh kế. Những sản phẩm thủ công truyền thống, ẩm thực bản địa, không gian sinh hoạt văn hóa, lễ hội, cảnh quan nông thôn và sản phẩm OCOP đều có thể trở thành nền tảng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp. Tuy nhiên, phát triển phải đi cùng bảo tồn. Không thể thương mại hóa một cách vội vàng, làm mất đi tính nguyên bản của văn hóa. Điều quan trọng là để người dân địa phương trở thành chủ thể bảo tồn, giới thiệu và hưởng lợi từ chính giá trị văn hóa của mình.

Người dân Đam Rông 2 biểu diễn cồng chiêng mừng lúa mới.

Bên cạnh bảo tồn, việc xây dựng nếp sống văn minh cũng là một nội dung quan trọng. Nông thôn mới cần những thôn xóm sạch đẹp, gia đình hòa thuận, cộng đồng đoàn kết, lễ hội lành mạnh, việc cưới, việc tang văn minh, an ninh trật tự được giữ vững. Khi những giá trị truyền thống tốt đẹp được kết hợp với nếp sống mới, văn hóa sẽ trở thành nền tảng tinh thần cho phát triển bền vững.

Đam Rông 2 đang đứng trước chặng đường nhiều việc phải làm để hoàn thiện các tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Trong chặng đường ấy, văn hóa truyền thống không chỉ điểm tô cho bức tranh phát triển, mà là phần hồn của nông thôn mới. Giữ được bản sắc, phát huy được sức mạnh cộng đồng, Đam Rông 2 sẽ có thêm nguồn lực nội sinh để xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp.