Đan Mạch và bài học 35 năm phát triển điện gió ngoài khơi cho Việt Nam

Điện gió ngoài khơi được kỳ vọng trở thành một ngành công nghiệp mới của Việt Nam. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành các dự án có thể triển khai trên thực tế, điều cần thiết không chỉ là nguồn tài nguyên hay dòng vốn đầu tư mà còn là thể chế, hạ tầng, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực.

Đây cũng là những bài học mà Đan Mạch - quốc gia tiên phong trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi - đang chia sẻ với Việt Nam.

Điều đó càng có ý nghĩa khi Đan Mạch là quốc gia đầu tiên thiết lập Quan hệ Đối tác chiến lược xanh với Việt Nam, trong đó chuyển dịch năng lượng và phát triển năng lượng tái tạo là trọng tâm hợp tác.

Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Nicolai Prytz. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Phát biểu tại Hội nghị Năng lượng gió châu Á - Thái Bình Dương (APAC Wind Energy Summit) 2026 diễn ra tại Hà Nội từ ngày 9 đến 11-6, Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Nicolai Prytz nhắc lại dấu mốc Vindeby - trang trại điện gió ngoài khơi đầu tiên trên thế giới được đưa vào vận hành năm 1991 tại Đan Mạch.

Theo ông, hành trình 35 năm của Đan Mạch cho thấy điện gió ngoài khơi là lĩnh vực đặc biệt phức tạp, đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian chuẩn bị dài và những quyết định đúng đắn ngay từ giai đoạn đầu.

Đại sứ Nicolai Prytz cho biết Đan Mạch và Việt Nam đã hợp tác trong lĩnh vực năng lượng từ năm 2013 và đang chuẩn bị bước sang giai đoạn thứ tư. Tuy nhiên, mục tiêu của Copenhagen không phải áp đặt mô hình phát triển của mình cho Việt Nam mà là chia sẻ những kinh nghiệm đã được kiểm chứng để Việt Nam xây dựng con đường phù hợp với điều kiện thực tế.

“Đừng cố gắng tự làm mọi thứ một mình. Hãy học hỏi từ những sai lầm mà các thị trường đi trước đã phải trả giá”, ông nói.

Theo nhà ngoại giao Đan Mạch, bài học quan trọng nhất là lựa chọn những dự án có tiềm năng và khả năng thành công cao để khởi đầu, đồng thời xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định và có thể dự báo được. Việc phát triển dự án, hoàn thiện cơ chế chính sách và nâng cấp hạ tầng lưới điện cần được triển khai song song nhằm tránh những điểm nghẽn trong tương lai.

Những kinh nghiệm đó cũng được cộng đồng doanh nghiệp Đan Mạch tại Việt Nam chia sẻ từ góc nhìn thực tiễn.

Ông Alessandro Antonioli, CEO của Copenhagen Infrastructure Partners (CIP) tại Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, ông Alessandro Antonioli, CEO của Copenhagen Infrastructure Partners (CIP) tại Việt Nam, cho rằng điện gió ngoài khơi không đơn thuần là một dự án phát điện mà là quá trình hình thành cả một ngành công nghiệp mới.

CIP hiện phối hợp với Petrovietnam phát triển dự án điện gió ngoài khơi Nam Trung Bộ 1 có công suất 2 GW.

Theo ông, trước khi xây dựng các turbine ngoài khơi, cần chuẩn bị đồng bộ hệ thống cảng biển nước sâu, hạ tầng giao thông vận tải, cơ sở lắp ráp, năng lực sản xuất trong nước đối với các cấu kiện như móng trụ, cáp điện, thân tháp turbine cùng toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ.

Đó cũng chính là những gì Đan Mạch đã trải qua trong quá trình xây dựng ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi của mình.

Theo tính toán của CIP, chỉ riêng 6 GW điện gió ngoài khơi đầu tiên tại Việt Nam có thể tạo ra ít nhất 100.000 việc làm mới.

Dù thừa nhận thị trường vẫn còn những thách thức về nguồn nhân lực, khung pháp lý và môi trường đầu tư, ông Alessandro Antonioli cho rằng Việt Nam đang sở hữu những nền tảng mà không phải quốc gia nào cũng có được.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp trong nước đã tham gia chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi khu vực thông qua việc sản xuất cấu kiện cho các dự án tại Đài Loan (Trung Quốc) và nhiều thị trường khác. Điều đó cho thấy nền tảng nhân lực và năng lực công nghiệp phục vụ ngành điện gió ngoài khơi đã bắt đầu hình thành.

“Tôi tin vào con người Việt Nam”, ông nói.

Tuy nhiên, để chuyển những lợi thế đó thành các dự án quy mô lớn và thu hút dòng vốn quốc tế, điều thị trường đang cần là những bước tiến tiếp theo về thể chế và môi trường đầu tư.

Theo ông Alessandro Antonioli, các nhà đầu tư quốc tế hiện không chỉ nhìn vào quy mô tài nguyên hay những mục tiêu phát triển đầy tham vọng mà quan tâm nhiều hơn đến mức độ chắc chắn trong triển khai dự án.

“Các nhà đầu tư vẫn sẵn sàng cam kết nguồn vốn rất lớn cho điện gió ngoài khơi, nhưng ngày càng ưu tiên những thị trường có khung pháp lý rõ ràng và khả năng triển khai dự án có thể dự báo được”, ông nói.

Ông Alessandro Antonioli mở đầu phiên thảo luận Diễn đàn CEO cấp cao tại hội nghị điện gió lớn nhất khu vực tổ chức tại Hà Nội từ ngày 9 đến 11-6. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Theo đại diện CIP, các cải cách liên quan đến khả năng huy động vốn của dự án và cơ chế hợp đồng mua bán điện theo chuẩn quốc tế sẽ đóng vai trò then chốt trong việc mở đường cho dòng vốn quy mô lớn vào lĩnh vực điện gió ngoài khơi tại Việt Nam.

Một trong những nội dung quan trọng là hoàn thiện hợp đồng mua bán điện (PPA). Theo ông, khuôn khổ hiện hành vẫn còn thiếu một số yếu tố nền tảng mà các tổ chức cho vay quốc tế và cơ quan tín dụng xuất khẩu yêu cầu, như cơ chế phân bổ rủi ro, bảo đảm sản lượng điện, xử lý trường hợp cắt giảm công suất, bồi thường khi chấm dứt hợp đồng hay các quy định về bất khả kháng.

Đây không phải là những yêu cầu riêng của nhà đầu tư mà là những nguyên tắc tài chính quốc tế đang được áp dụng rộng rãi tại các thị trường hạ tầng lớn trên thế giới.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông cho rằng thành công của điện gió ngoài khơi không chỉ phụ thuộc vào tiềm năng tài nguyên mà còn nằm ở quy trình cấp phép minh bạch, cơ chế phân bổ dự án rõ ràng, hạ tầng lưới điện sẵn sàng và chính sách ổn định trong dài hạn.

Thông điệp đó cũng tương đồng với điều Đại sứ Nicolai Prytz nhiều lần nhấn mạnh tại hội nghị. Theo ông, Việt Nam hiện đã hội tụ nhiều điều kiện quan trọng để phát triển điện gió ngoài khơi như nhu cầu điện tăng cao, cam kết chính trị mạnh mẽ, sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế cùng sự hiện diện của các doanh nghiệp có kinh nghiệm, công nghệ và nguồn vốn.

“Ý chí chính trị đã có. Nhu cầu thị trường cũng đã có. Điều còn thiếu là kết nối những yếu tố đó lại với nhau và nhanh chóng tiến lên phía trước”, Đại sứ Nicolai Prytz nói.

Sau hơn ba thập niên kể từ dự án Vindeby, kinh nghiệm của quốc gia tiên phong về điện gió ngoài khơi cho thấy thành công không chỉ đến từ tiềm năng gió mà còn từ khả năng xây dựng cả một hệ sinh thái công nghiệp phía sau, gồm thể chế, hạ tầng, chuỗi cung ứng, nguồn nhân lực và dòng vốn đầu tư dài hạn.