Trung Quốc mạnh tay siết chặt quỹ đầu tư công nghệ chiến lược vì một nguyên nhân

Theo CNBC, làn sóng đầu tư vào các công ty khởi nghiệp công nghệ của Trung Quốc đã gặp trở ngại mới.

Chỉ trong vòng vài giờ ngày 5/6, một chính quyền địa phương yêu cầu rà soát các mối liên hệ tài chính với Dreame Technology - doanh nghiệp robot hút bụi đang tăng trưởng mạnh - trong khi Quốc vụ viện Trung Quốc đồng thời ban hành các quy định mới nhằm tăng cường giám sát ngành quỹ đầu tư tư nhân trị giá khoảng 23.000 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 3.400 tỷ USD).

Hai động thái liên tiếp cho thấy Bắc Kinh đang nỗ lực kiểm soát những hệ lụy phát sinh từ mô hình đầu tư công nghệ dựa nhiều vào nguồn vốn nhà nước.

Khi các địa phương đua nhau đầu tư vào công nghệ

Trong những năm gần đây, chính quyền các địa phương tại Trung Quốc ngày càng tích cực sử dụng các quỹ đầu tư nhà nước để thu hút doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển những ngành được xem là có ý nghĩa chiến lược như trí tuệ nhân tạo, robot, xe điện hay bán dẫn.

Theo ông Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, Bắc Kinh hiện đang siết chặt mô hình đầu tư đồng hành giữa chính quyền địa phương và doanh nghiệp - phương thức được nhiều địa phương áp dụng để thu hút các công ty công nghệ đến đầu tư và đặt cơ sở sản xuất.

Ông cho rằng, các địa phương thường rơi vào cuộc cạnh tranh chi tiêu nhằm giành lợi thế trong những lĩnh vực được ưu tiên phát triển. Điều này có thể dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực công, đồng thời làm gia tăng rủi ro tài chính đối với hệ thống.

Sau khi nguồn thu từ đất đai suy giảm mạnh do khủng hoảng bất động sản từ đầu những năm 2020, nhiều chính quyền địa phương đã chuyển sang mô hình đầu tư vốn cổ phần. Thay vì dựa vào doanh thu bán đất như trước đây, họ sử dụng vốn nhà nước và các quỹ của chính phủ để mua cổ phần trong các doanh nghiệp khởi nghiệp, kỳ vọng thu được lợi nhuận từ sự tăng trưởng của các công ty này.

Trong khi đó, nhiều quỹ đầu tư có liên hệ với Phố Wall của Mỹ đã thu hẹp hoặc rút khỏi thị trường Trung Quốc trong những năm gần đây do những lo ngại về địa chính trị. Khoảng trống này phần lớn được lấp đầy bởi các quỹ đầu tư trong nước bằng đồng Nhân dân tệ.

Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, không phải địa phương nào cũng có đủ năng lực để đánh giá các dự án công nghệ như những nhà đầu tư chuyên nghiệp. Việc tập trung nguồn lực vào một số ít doanh nghiệp được kỳ vọng cao có thể khiến ngân sách địa phương chịu tổn thất lớn nếu các khoản đầu tư không mang lại kết quả như mong muốn.

Dreame - Từ “ngôi sao công nghệ” đến tâm điểm chú ý

Theo công ty nghiên cứu thị trường IDC, Dreame Technology đã trở thành nhà sản xuất robot hút bụi lớn nhất thế giới tính theo doanh số trong quý I/2026, đồng thời mở rộng nhanh chóng tại thị trường châu Âu và Mỹ.

Tuy nhiên, tham vọng của doanh nghiệp này không chỉ dừng lại ở lĩnh vực thiết bị gia dụng thông minh. Kể từ khi được thành lập vào năm 2017, Dreame đã xây dựng mạng lưới gần 1.000 doanh nghiệp liên kết, hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau như xe điện, điện thoại thông minh, robot hình người, trà sữa và thậm chí cả mạng lưới vệ tinh.

Tháng 1 năm nay, nhà sáng lập Yu Hao từng tuyên bố mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái có thể trở thành “công ty đầu tiên trong lịch sử nhân loại đạt giá trị 100.000 tỷ USD”.

Tuy nhiên, tốc độ mở rộng quá nhanh của Dreame đang thu hút sự chú ý ngày càng lớn từ cơ quan quản lý. Gần đây, chính quyền một thành phố thuộc tỉnh Giang Tô - trung tâm sản xuất điện tử quan trọng của Trung Quốc - đã yêu cầu các doanh nghiệp địa phương rà soát mức độ liên quan với các công ty thuộc hệ sinh thái Dreame, bao gồm quy mô đầu tư, các khoản hỗ trợ tài chính và hoạt động kinh doanh.

Cùng thời điểm, tài khoản Weibo của Yu Hao cũng bị đình chỉ hoạt động, khiến vị doanh nhân nổi tiếng với những phát ngôn gây chú ý không thể tiếp tục đăng tải nội dung trên nền tảng này.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, phần lớn quá trình mở rộng của Dreame được hỗ trợ bởi nguồn vốn công. Quỹ Sky Factory Venture Capital Fund của doanh nghiệp hiện quản lý khoảng 41,6 tỷ Nhân dân tệ tài sản, trong đó gần 80% nguồn vốn đến từ các quỹ công nghiệp do chính quyền địa phương hậu thuẫn tại Tô Châu, Hạ Môn và nhiều thành phố khác.

“Vốn kiên nhẫn” và những rủi ro đi kèm

Mô hình trên phản ánh cách thức Trung Quốc triển khai chiến lược phát triển công nghiệp trong những năm gần đây.

Theo bà Tilly Zhang, chuyên gia phân tích chính sách công nghiệp tại Gavekal Dragonomics, các địa phương được khuyến khích sử dụng các quỹ hướng dẫn như một dạng “vốn kiên nhẫn” - tức nguồn vốn sẵn sàng đầu tư dài hạn vào những lĩnh vực công nghệ mới, nhiều rủi ro và cần thời gian để phát triển.

Tuy nhiên, điều này cũng tạo động lực để một số doanh nghiệp tìm cách gắn mình với các ưu tiên chính sách nhằm tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn.

Khác với Mỹ, nơi chính phủ chủ yếu hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ thông qua mua sắm công, trợ cấp nghiên cứu hoặc ưu đãi thuế, Trung Quốc thường trực tiếp góp vốn và nắm giữ cổ phần trong doanh nghiệp. Điều đó đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước phải gánh chịu các rủi ro liên quan đến định giá doanh nghiệp, khả năng thoái vốn cũng như những vấn đề quản trị trong quá trình đầu tư.

Nghiên cứu của Rhodium Group cho thấy trong hơn một thập kỷ qua, các địa phương Trung Quốc đã thành lập hàng nghìn quỹ đầu tư tương tự, dẫn đến tình trạng đầu tư chồng chéo và sử dụng vốn kém hiệu quả.

Tính đến cuối năm 2025, Trung Quốc có hơn 2.100 quỹ hướng dẫn của chính phủ với tổng quy mô vốn mục tiêu vượt 11.000 tỷ Nhân dân tệ.

Tuy nhiên, các quy định mới do Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành cho thấy Bắc Kinh đang tìm cách kiểm soát chặt hơn hoạt động của các quỹ đầu tư nhà nước. Theo đó, việc thành lập các quỹ đầu tư mới sẽ được kiểm soát nghiêm ngặt hơn, đồng thời các quận và huyện sẽ không được tự ý thành lập quỹ nếu chưa có sự chấp thuận từ cấp quản lý cao hơn.

Giới quan sát cho rằng, động thái này nhằm hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải, trùng lặp và thiếu hiệu quả.

Chiến lược “rải rộng rồi cầu may”

Dù tồn tại nhiều hạn chế, mô hình đầu tư vốn nhà nước này vẫn tạo ra những thành công nhất định và góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của nhiều doanh nghiệp công nghệ hàng đầu Trung Quốc.

Thành phố Hợp Phì từng được xem là hình mẫu khi đầu tư sớm vào hãng xe điện Nio và nhà sản xuất chip CXMT, qua đó thu được những kết quả đáng kể cả về kinh tế lẫn công nghệ.

Theo Bob Chen, “các địa phương rất muốn phát triển doanh nghiệp tốt nhưng không đủ điều kiện cạnh tranh các dự án công nghệ cứng mang tầm chiến lược quốc gia như chip. Vì vậy, họ chuyển sang tìm kiếm cơ hội trong các lĩnh vực công nghệ tiêu dùng. Dreame đã mang đến đúng thứ họ cần.”

Yuen Yuen Ang, Giáo sư Kinh tế Chính trị tại Đại học Johns Hopkins, mô tả động lực đổi mới của Trung Quốc là cách tiếp cận “rải rộng rồi cầu may”. Thành công của chiến lược thường được đánh giá dựa trên việc có tạo ra được những doanh nghiệp dẫn đầu hay không, thay vì mức độ hiệu quả của từng khoản đầu tư riêng lẻ.

Theo bà, trường hợp Dreame phản ánh một chu kỳ chính sách quen thuộc ở Trung Quốc: huy động nguồn lực cho một ưu tiên quốc gia, tạo không gian cho việc thử nghiệm chính sách, rồi sau đó tiến hành điều chỉnh.

Tuy nhiên, việc siết chặt đầu tư ở cấp địa phương cũng đặt ra thách thức mới. Nếu các quận, huyện không còn được sử dụng công cụ đầu tư vốn cổ phần như trước, họ sẽ có ít lựa chọn hơn để thu hút doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh áp lực tài khóa vẫn đang gia tăng.