Đằng sau sự bùng nổ của 'nền kinh tế thủ công' tại Trung Quốc

Ứng dụng AI Deep Seek của Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Hãy gặp Qiguang, chủ một cửa hàng kính mắt sinh năm 1991 tại Trung Quốc. Anh đã dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra thế giới tiên cảnh và thu hút tới 5 triệu lượt xem ở nước ngoài trong chưa đầy 4 ngày.

Theo Global Times (Trung Quốc), Qiguang là một phần của xu hướng đang nổi lên tại Trung Quốc: “nền kinh tế thủ công”, nơi những công nghệ AI giá rẻ kết hợp với sức sáng tạo đang mở ra con đường khởi nghiệp mới.

Video tiên cảnh của Qiguang gây ấn tượng với hành lang bằng ngọc trắng trải dài hun hút giữa biển mây. Những cung điện nguy nga vươn cao với mái hiên nhiều tầng cong vút, trong khi những đàn sếu đầu đỏ lướt qua các tiên cung bồng bềnh giữa trời.

Nhiều khán giả quốc tế từng cho rằng đoạn video với hình ảnh đầy huyền ảo này là sản phẩm của hãng phim chuyên nghiệp hay cả một đội ngũ làm hoạt hình 3D dày dạn kinh nghiệm. Tuy nhiên, tác giả của nó lại có cuộc sống đời thường giản dị hơn nhiều. Anh đang điều hành một cửa hàng kính mắt. Trong những khoảng thời gian rảnh rỗi giữa lúc phục vụ khách hàng, Qiguang tự mày mò học cách tạo hình ảnh và video bằng AI, miệt mài kiến tạo nên hình ảnh đầy mê hoặc về chốn tiên cảnh Trung Quốc.

Việc Qiguang bất ngờ nổi tiếng toàn cầu chỉ sau một đêm không phải là câu chuyện thành công đơn lẻ trên mạng. Nó báo hiệu sự lan rộng của xu hướng mới được gọi là nền kinh tế "shoucuo" - nền kinh tế thủ công.

Thuật ngữ này mô tả quá trình hiện thực hóa các ý tưởng bằng phương pháp thủ công, quy mô nhỏ và công cụ đơn giản, chủ yếu dựa vào kỹ năng cá nhân hoặc lao động chân tay thay vì các dây chuyền sản xuất công nghiệp chuyên dụng.

Tại các kho ứng dụng, những nhà phát triển độc lập đang tung ra các công cụ tích hợp AI có khả năng cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm từ các "gã khổng lồ" công nghệ. Phong trào với đặc điểm chi phí thấp, tính sáng tạo cao cùng quy trình làm việc linh hoạt và phân tán này đang định hình lại tư duy của về tinh thần khởi nghiệp.

Nếu Qiguang kiến tạo những hình ảnh đẹp tựa giấc mơ trong thế giới sáng tạo đầy bay bổng, thì cô Xu Ting (34 tuổi) lại "tự tay" tạo ra các sản phẩm kỹ thuật số thiết thực, bám sát nhu cầu thực tế.
Xu Ting vẫn nhớ như in thời điểm tháng 1/2025 khi cô đăng dòng trạng thái đơn giản trên mạng xã hội Xiaohongshu: "Tôi muốn phát triển một ứng dụng AI có thể trò chuyện với người cao tuổi và giúp họ ghi lại hồi ký cuộc đời. Có ai muốn cùng tham gia không?"

Ý tưởng này ban đầu nghe có vẻ thiếu thực tế bởi trước đây việc phát triển ứng dụng đòi hỏi đội ngũ nhân sự đông đảo cùng nguồn vốn dồi dào. Tuy nhiên, AI đã thay đổi hoàn toàn quy tắc đó.

Xu Ting từng làm việc trong lĩnh vực năng lượng và không có nền tảng về lập trình. Bằng cách tận dụng các mô hình AI nội địa, cô đã từng bước lắp ghép nên bản mẫu sản phẩm hoàn chỉnh và hoạt động tốt. Không cần đến các quản lý sản phẩm hay chuyên gia thiết kế giao diện chuyên trách, cô đã một mình đảm nhận toàn bộ công việc từ nghiên cứu thị trường cho đến thiết kế sản phẩm.

Giáo sư Li Ning tại Trường Kinh tế và Quản lý thuộc Đại học Thanh Hoa, chỉ ra rằng mô hình khởi nghiệp truyền thống đòi hỏi nguồn vốn lớn đầu tư vào nghiên cứu, nhân sự, chuỗi cung ứng và thử nghiệm thị trường, khiến nhiều nhà đổi mới sáng tạo phải e ngại. Ông Li Ning nhận định: “AI giúp cắt giảm đáng kể các chi phí này. Những nhóm nhỏ làm việc theo phương thức phát triển thủ công, độc lập có thể tạo ra kết quả mà trước đây cần tới hàng trăm nhân sự mới thực hiện được. Điều này cũng tiếp thêm động lực để nhiều người mạnh dạn khởi nghiệp”.

Nhưng nếu AI đã tạo ra một sân chơi kỹ thuật bình đẳng hơn, vậy điều gì mới thực sự quyết định thành công? Đối với những người đang bắt nhịp làn sóng kinh tế thủ công, kỷ nguyên AI mở ra cơ hội vừa hấp dẫn vừa đầy thách thức: tự do hơn bao giờ hết để biến ý tưởng thành hiện thực, nhưng đồng thời phải đối mặt với những trở ngại luôn chực chờ thử thách khả năng kiên cường của họ.

AI tạo điều kiện sao chép và bắt chước với chi phí thấp, trong khi các nhà sáng tạo cá nhân phải đối mặt với chi phí pháp lý khổng lồ để bảo vệ tác phẩm của mình. Khi cái giá phải trả cho hành vi xâm phạm thấp hơn nhiều so với chi phí bảo vệ quyền, động lực sáng tạo tất yếu sẽ phai nhạt.

Ngoài vấn đề sở hữu trí tuệ, các nhà sáng tạo cần phải tránh sự phụ thuộc quá mức vào lưu lượng truy cập trực tuyến nhất thời. Qiguang nhận thấy các thuật toán của nền tảng có xu hướng ưu tiên nội dung ngắn gọn, gây tranh cãi, trong khi những hình thức thể hiện chậm rãi, giàu văn hóa lại khó thu hút được sự chú ý. Anh từ chối sản xuất hàng loạt phim truyền hình thương mại theo công thức để chạy theo lượt xem.

Nếu mọi dự án đều phụ thuộc hoàn toàn vào lao động thủ công, các nhà sáng lập có nguy cơ mắc kẹt trong vòng xoáy tự làm thuê với cường độ cao nhưng lợi nhuận thấp. Ngành này cần xây dựng các quy trình vận hành bài bản, chuẩn mực về tiến độ và chất lượng bàn giao, cùng các khung định giá phù hợp. Những công việc phù hợp để tiêu chuẩn hóa có thể được chuyển giao cho AI, trong khi sự đồng cảm và khả năng phán đoán quan trọng của con người vẫn giữ vai trò trung tâm. Các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư và đạo đức cũng ngày càng trở nên quan trọng.

Các cơ quan chức năng trên khắp Trung Quốc đã bắt đầu triển khai những biện pháp hỗ trợ nhằm giải quyết các trở ngại này. Hơn 20 thành phố đã ban hành các chính sách chuyên biệt dành cho mô hình doanh nghiệp một người (OPC). Khu Phát triển Kinh tế - Công nghệ Bắc Kinh cung cấp dịch vụ đăng ký kinh doanh được tinh giản cho các cá nhân khởi nghiệp, với thời gian cấp giấy phép chỉ trong vòng 30 phút. Thành phố Thanh Đảo thuộc tỉnh Sơn Đông đã ra mắt nền tảng chuyên dụng dành cho các cá nhân khởi nghiệp, cung cấp hỗ trợ toàn diện cho những nhà đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực AI, từ khâu phát triển kỹ thuật cho đến giai đoạn tạo ra doanh thu.

Song song đó, mạng lưới các cộng đồng dành cho doanh nghiệp một người cũng đã hình thành. Tính đến tháng 5/2026, đã có 426 cộng đồng như vậy hoạt động tại 28 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 65 thành phố. Các trung tâm này cung cấp không gian làm việc thực tế, đồng thời tổ chức các sự kiện kết nối, hỗ trợ nguồn lực và cố vấn, qua đó liên kết những nhà sáng tạo hoạt động độc lập trước đây thành một hệ sinh thái gắn kết.