Đánh giá đầy đủ các yếu tố chi phí đầu vào tác động đến giá bán điện

Áp lực lớn cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tái tạo

Theo ĐBQH Nguyễn Cao Sơn (Phú Thọ), thời gian gần đây, chi phí đầu tư các dự án năng lượng tái tạo đang tăng lên khá nhanh. Nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố, trong đó có tác động chính sách từ việc Trung Quốc dừng hoàn thuế 9% đối với xuất khẩu tấm pin năng lượng mặt trời (PV module). Cùng với đó, chi phí sản xuất, chi phí vật tư đầu vào (nhất là bạc, nhôm, đồng) tăng mạnh, chi phí xây lắp, logistics tăng cao do biến động xăng dầu. Điều này đã khiến giá tấm pin tăng 50 - 60% so với giá cùng kỳ năm 2025.

Các đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ tham dự kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI. Ảnh: Hồ Long

Theo đại biểu Nguyễn Cao Sơn, trong lĩnh vực điện gió, việc áp thuế chống bán phá giá ở mức rất cao, tới 97% đối với cột tháp thép đã làm chi phí đầu tư tăng đáng kể. Cùng với các yếu tố khác, điều này đã tác động trực tiếp đến tổng mức đầu tư dự án, tạo áp lực lớn cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Thực tế, đã có một số dự án phải tạm dừng vì suất đầu tư quá lớn. Nếu không sớm có điều chỉnh phù hợp, theo đại biểu, các dự án có nguy cơ chậm tiến độ, ảnh hưởng đến khả năng thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Chỉ ra bất cập trong cơ chế giá điện đối với các dự án chuyển tiếp đang áp dụng khung giá phát điện nhà máy điện mặt trời, điện gió chuyển tiếp theo Quyết định 21 của Bộ Công Thương ngày 7/1/2023, đại biểu cho rằng, cùng là dự án năng lượng tái tạo đầu tư có chi phí giống nhau, thậm chí các dự án phát triển sớm trước đây có thể chịu chi phí cao hơn nhưng lại đang áp dụng mức giá trần khác nhau. Điều này dẫn đến tình trạng cùng một loại dự án, chi phí tương đương nhưng giá bán điện khác nhau, phần nào ảnh hưởng đến tính công bằng và tiến độ triển khai các dự án. Vì vậy, đại biểu đề nghị, Bộ Công Thương sớm đánh giá đầy đủ tác động của các yếu tố chi phí đầu vào đến giá bán điện, làm cơ sở để xây dựng khung giá phát điện năm 2026 sát thực tế.

Có cơ chế chuyển tiếp hợp lý để không “treo” dự án năng lượng tái tạo

Ngoài ra, theo đại biểu, đối với các dự án điện gió và điện mặt trời đã hoàn thành đầu tư, xây dựng theo các quy định trước đây của Bộ Công Thương, cần xem xét cho phép các dự án này được công nhận vận hành thương mại (COD) và phát điện lên lưới điện quốc gia, kể cả trong trường hợp chưa hoàn tất các thử nghiệm chất lượng điện năng theo quy định mới tại Thông tư 05 của Bộ Công Thương ngày 1/2/2025 quy định hệ thống truyền tải điện, phân phối và đo đếm điện năng.

ĐBQH Nguyễn Cao Sơn (Phú Thọ) trao đổi bên hành lang nghị trường. Ảnh: Hồ Long

Bởi lẽ, các dự án này đã được thiết kế, mua sắm thiết bị, thi công và hoàn thành trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các quy định pháp lý tại thời điểm triển khai. Trong khi đó, quy định về thử nghiệm chất lượng điện năng theo Thông tư 05 là quy định mới, áp dụng sau thời điểm các dự án đã hoàn thành đầu tư. Mặt khác, theo thực tế, kết quả thử nghiệm chất lượng điện năng không hoàn toàn phụ thuộc vào bản thân nhà máy, mà phụ thuộc đáng kể vào hiện trạng vận hành của lưới điện khu vực cũng như khả năng điều độ, hấp thụ công suất của hệ thống điện. Vì vậy, nếu áp dụng ngay các tiêu chí theo quy định mới như một điều kiện bắt buộc cho COD đối với các dự án triển khai theo quy định cũ thì chưa thực sự phù hợp và có thể gây ách tắc trong việc đưa dự án vào vận hành thương mại.

Từ đó, đại biểu đề nghị, các cơ quan có thẩm quyền cần xem xét có cơ chế chuyển tiếp phù hợp. Cụ thể, có thể cho phép các dự án khi đã hoàn tất nghiệm thu, có giấy phép hoạt động điện lực và đáp ứng các điều kiện cần thiết khác được vận hành thương mại, phát điện trước; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các thử nghiệm, đánh giá chất lượng điện năng theo quy định mới trong quá trình vận hành sau COD.