Đánh giá kỹ tác động việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Nguyễn Văn Mạnh điều hành phiên thảo luận tổ. Ảnh: Xuân Quý

Làm rõ đối tượng, lộ trình mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Thảo luận tại tổ, các đại biểu cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội như Tờ trình của Chính phủ. Việc sửa đổi lần này không chỉ nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng; nhất là, Nghị quyết số 28 của Trung ương về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội; phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Theo ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau), dự thảo bổ sung khả năng mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với “người làm việc không có quan hệ lao động” và “người làm việc trên nền tảng số”. Tuy nhiên, Luật hiện hành đã quy định Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các nhóm đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định thường xuyên trên cơ sở đề xuất của Chính phủ và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ. Vì vậy, không nhất thiết phải bổ sung thêm đối tượng trên trong lần sửa đổi này, nhất là việc giao trách nhiệm quyết định việc mở rộng đối tượng này cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong khi đã được quy định trực tiếp trong Luật.

ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) phát biểu. Ảnh: Xuân Quý

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị, Chính phủ cần bổ sung đánh giá tác động và giải trình đầy đủ cơ sở lý luận, thực tiễn, cơ chế đóng - hưởng, trách nhiệm của các chủ thể và điều kiện tổ chức thực hiện đối với hai nhóm đối tượng này. Trường hợp chưa đủ căn cứ, chưa đánh giá đầy đủ tác động và chưa thiết kế được cơ chế khả thi thì nên giữ quy định hiện hành, tiếp tục nghiên cứu để trình Quốc hội khi có đủ cơ sở.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) cho biết, trong bối cảnh lao động trên nền tảng số phát triển nhanh chóng, việc nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, nhất là theo diện bắt buộc là vấn đề cần được quan tâm nhằm bảo đảm an sinh xã hội và theo kịp sự phát triển của thị trường lao động.

ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Xuân Quý

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần tính đến lộ trình thực hiện cụ thể trên cơ sở đánh giá kĩ tác động cũng như việc đưa các đối tượng làm việc trên nền tảng số tham gia vào bảo hiểm xã hội. Điều này vừa đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường lao động, vừa bảo đảm tính khả thi khi triển khai chính sách bảo hiểm xã hội.

Đối với nhóm đối tượng không có quan hệ lao động, ĐBQH Nguyễn Nguyễn Bình Tân (Cà Mau) nhấn mạnh, bảo hiểm xã hội là một trong những trụ cột quan trọng của chính sách an sinh xã hội. Theo đại biểu, người lao động hưởng lương thường không có tư liệu sản xuất và nguồn thu nhập khác ngoài tiền lương, nên khi hết tuổi lao động, lương hưu là nguồn bảo đảm cuộc sống quan trọng. Trong khi đó, nhiều nhóm lao động khác, nhất là nông dân và lao động tự do, có tư liệu lao động nên chưa thực sự quan tâm đến bảo hiểm xã hội.

ĐBQH Nguyễn Bình Tân (Cà Mau) phát biểu. Ảnh: Xuân Quý

Từ thực tế này, đại biểu cho rằng chính sách cần đủ sức hấp dẫn để khuyến khích người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Đối với lao động trên nền tảng số, cần cân nhắc kỹ, xác định tiêu chí cụ thể để phân định đối tượng tham gia, bảo đảm chính sách phù hợp với đặc điểm của nhóm lao động này.

Nhất trí với đề xuất xem xét đưa người làm việc trên nền tảng số vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, ĐBQH Trần Hoài Nam (Cà Mau) đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung khái niệm người làm việc trên nền tảng số và các tiêu chí xác định cụ thể ngay trong dự thảo Luật. Theo đại biểu, dự thảo quy định Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định đối tượng cụ thể tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số, nhưng khái niệm người làm việc trên nền tảng số hiện chưa được đề cập trong Bộ luật Lao động và Luật Bảo hiểm xã hội.

ĐBQH Trần Hoài Nam (Cà Mau) phát biểu. Ảnh: Xuân Quý

Đại biểu nhấn mạnh đây là khái niệm quan trọng, cần được làm rõ trong Bộ luật Lao động hoặc Luật Bảo hiểm xã hội để tạo cơ sở pháp lý xác định đúng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo đảm rõ ràng, thống nhất và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Bảo vệ quyền lợi người lao động, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách

Bên cạnh vấn đề mở rộng đối tượng tham gia, đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị làm rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong xử lý tình trạng nợ bảo hiểm xã hội hiện nay. Cần có cơ chế, giải pháp hiệu quả để thu hồi các khoản nợ, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ khi tham gia bảo hiểm xã hội, qua đó khuyến khích và mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội.

ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Xuân Quý

Góp ý về chế độ chính sách bảo hiểm xã hội và trợ cấp hưu trí, ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) quan tâm đến quy định về thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau khi ốm đau. Cụ thể, khoản 14 Điều 1 dự thảo, sửa đổi khoản 2 Điều 46 Luật Bảo hiểm xã hội quy định thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở quyết định; trường hợp chưa có hoặc không có tổ chức công đoàn cơ sở thì do người sử dụng lao động quyết định.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ người lao động tại những nơi chưa có hoặc không có tổ chức công đoàn cơ sở. Theo đó, việc quyết định thời gian nghỉ cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe, đề nghị của người lao động và hồ sơ y tế; đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với quyết định này. Qua đó, bảo đảm tiếng nói của người lao động, tăng tính minh bạch và hạn chế tranh chấp trong quan hệ lao động.