Chủ tịch Quốc hội: Nâng cao hiệu quả Quỹ Bảo hiểm xã hội nhưng không đánh đổi an toàn

Chiều 21/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).

Mở rộng đầu tư bằng chuẩn mực, không bằng ngoại lệ

Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dành nhiều ý kiến đối với danh mục đầu tư Quỹ BHXH tại Điều 122.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo thể hiện 4 nguyên tắc tại Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: An toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; minh bạch, trách nhiệm là cơ chế bảo đảm. “Việc nâng cao hiệu quả là cấp thiết, nhưng đây là tiền của hàng chục triệu người lao động, không được đánh đổi an toàn lấy lợi suất”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại tổ. Ảnh: Quochoi.vn

Theo Chủ tịch Quốc hội, không nên tuyệt đối hóa chỉ tiêu sở hữu, mà phải “mở rộng bằng chuẩn mực, chứ không bằng ngoại lệ”.

Đối với đề xuất mở rộng nhóm ngân hàng nhận tiền gửi, bao gồm ngân hàng có vốn doanh nghiệp nhà nước chi phối, kể cả tổ chức có nhiệm vụ đặc thù, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là yếu tố cần nghiên cứu đầy đủ trong tổng thể chính sách, không nên thiết kế cơ chế riêng cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào trong Luật. Việc tìm kiếm ngân hàng đối tác thuộc trách nhiệm của cơ quan chủ trì thực hiện.

Nhiệm vụ đặc thù có thể là yếu tố tính đến nhưng không thể thay thế chuẩn về chất lượng, an toàn, không mặc nhiên tạo quyền nhận tiền quỹ. Ngược lại, cũng không loại trừ cơ học các tổ chức tín dụng chỉ vì cơ cấu sở hữu khác nhóm hiện hành nếu tổ chức đó đáp ứng đủ tiêu chuẩn khách quan do pháp luật quy định.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, mở rộng danh mục đầu tư phải thực sự làm giảm rủi ro, không chuyển từ rủi ro này sang rủi ro khác; nâng cao hiệu quả quỹ nhưng tuyệt đối không đảo thứ tự ưu tiên.

Theo đó, Luật cần quy định rõ nguyên tắc và tiêu chí cốt lõi, giao Chính phủ quy định bộ tiêu chí định lượng, giới hạn đầu tư, phân tán rủi ro, cơ chế lựa chọn và trách nhiệm quản trị. Đồng thời, phải làm rõ vốn nhà nước, vốn doanh nghiệp nhà nước để tránh cách hiểu khác nhau hoặc tính trùng.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, Chủ tịch Quốc hội đồng tình giữ nguyên quy định hiện hành, không mở rộng khi chưa đánh giá được hiệu quả.

Đối với quy định về đối tượng tham gia BHXH tại khoản 6 Điều 2, Chủ tịch Quốc hội khẳng định mở rộng diện bao phủ, bảo vệ lao động trên nền tảng số là đúng tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW.

Tuy nhiên, quy định về người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số còn quá rộng, chưa trả lời được các câu hỏi: ai đóng, đóng trên thu nhập nào, nền tảng chịu trách nhiệm gì? Việc chưa định danh rõ đối tượng mà quy định bắt buộc sẽ khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Để bảo đảm tính khả thi, Chủ tịch Quốc hội đề nghị thực hiện đầy đủ Kết luận số 276, quy định rõ đối tượng, thời điểm áp dụng. Có thể nghiên cứu mốc năm 2028 để đủ thời gian hoàn thiện pháp luật lao động và kết nối dữ liệu BHXH, thuế, nền tảng số. Còn nếu chưa rõ, chưa đồng thuận thì giữ như luật hiện hành.

Không để người lao động chịu toàn bộ hậu quả khi doanh nghiệp nợ bảo hiểm

Góp ý cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) nêu những vướng mắc từ thực tiễn, đặc biệt là tình trạng người lao động bị ảnh hưởng quyền lợi do doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH.

Các đại biểu Quốc hội phát biểu tại tổ 3 (Hải Phòng - Hà Tĩnh - Lạng Sơn). Ảnh: Quochoi.vn

Theo đại biểu Nguyễn Đặng Ân, có những doanh nghiệp gặp khó khăn kéo dài, không còn khả năng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục giải thể, phá sản; hoặc vướng mắc trong thanh quyết toán công trình, dự án nên không thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ BHXH.

Hệ quả là người lao động dù đã có thời gian làm việc, có quá trình đóng BHXH nhưng chưa được xác nhận đầy đủ thời gian tham gia, ảnh hưởng đến việc giải quyết chế độ khi nghỉ việc, nghỉ hưu hoặc hưởng các quyền lợi khác.

Đại biểu đề nghị phân biệt rõ hành vi cố tình trốn đóng, chiếm dụng tiền BHXH với trường hợp doanh nghiệp thực sự mất khả năng thanh toán. Hành vi cố tình trốn đóng phải được xử lý nghiêm; còn đối với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không còn khả năng thanh toán, cần có cơ chế pháp lý phù hợp để bảo vệ người lao động.

Cụ thể, cần bổ sung cơ chế xử lý nợ BHXH, làm rõ thứ tự ưu tiên thanh toán, trách nhiệm của người sử dụng lao động và phương án xác nhận thời gian đã thực đóng để giải quyết các chế độ tương ứng. “Không nên để người lao động phải chịu toàn bộ hậu quả từ những vi phạm hoặc khó khăn tài chính của người sử dụng lao động” - đại biểu Nguyễn Đặng Ân nhấn mạnh.

Về chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, đại biểu Nguyễn Đặng Ân lưu ý, cần phân biệt doanh thu, thu nhập thực tế và nghĩa vụ nộp thuế. “Doanh thu lớn chưa chắc đồng nghĩa với khả năng tài chính cao”, bởi mỗi loại hình kinh doanh có cơ cấu chi phí khác nhau.

Nếu chỉ căn cứ vào doanh thu hoặc phương pháp tính thuế để xác định nghĩa vụ BHXH, có thể dẫn đến thiếu chính xác. Vì vậy, cần xác định rõ phạm vi chủ hộ kinh doanh phải tham gia, xây dựng lộ trình phù hợp, quy định cụ thể tiêu chí, căn cứ và phương thức đóng; làm rõ thời điểm phát sinh, chấm dứt nghĩa vụ khi doanh thu thay đổi và trường hợp tạm ngừng kinh doanh.

Về BHXH tự nguyện, đại biểu đề xuất nghiên cứu cho phép đóng bù có điều kiện đối với thời gian đã đăng ký nhưng chưa đóng đúng hạn. Việc đóng bù cần giới hạn trong phạm vi thời gian nhất định, có điều kiện và phương thức tính đóng rõ ràng, không để lợi dụng đóng hồi tố tùy ý và không ảnh hưởng đến an toàn quỹ BHXH.

Góp ý về nội dung mở rộng diện bao phủ BHXH đối với lao động trên nền tảng số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đề nghị làm rõ các điều kiện thực hiện trước khi áp dụng chính sách bắt buộc.

Theo đại biểu, dự thảo chưa xác định cụ thể đối tượng tham gia, thu nhập làm căn cứ đóng và trách nhiệm đóng góp của doanh nghiệp nền tảng. Thu nhập của nhóm lao động này còn bấp bênh, việc phát sinh thêm nghĩa vụ đóng bắt buộc có thể tạo gánh nặng tài chính.

Đại biểu đề nghị, nếu giữ quy định, Luật cần xác lập các tiêu chí, nguyên tắc cơ bản và bắt buộc lấy ý kiến người chịu tác động. Thời điểm áp dụng không sớm hơn năm 2028, nhằm có đủ thời gian hoàn thiện pháp luật liên quan và hệ thống dữ liệu liên thông.

Trường hợp chưa đủ điều kiện quy định rõ, đại biểu đề xuất chưa sửa khoản 6 Điều 2 trong lần này, mà xem xét khi sửa đổi toàn diện Luật BHXH. Trong thời gian chuyển tiếp, cần tiếp tục duy trì và nâng mức hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện cho nhóm lao động này./.