Đánh giá năng lực nhà thầu: Mở đường để doanh nghiệp Việt chinh phục công trình lớn

Không chỉ là cuộc đua thứ hạng

Theo ông Hoàng Ngọc Tú, xây dựng là ngành đặc thù, đòi hỏi người làm nghề phải có sự gắn bó và tích lũy kinh nghiệm trong thời gian dài. Chính vì vậy, việc tổ chức một chương trình đánh giá năng lực dành riêng cho các nhà thầu có ý nghĩa không chỉ ở việc phân loại, xếp hạng mà còn tạo ra một sân chơi để doanh nghiệp trong ngành nhìn nhận lại vị trí và năng lực của mình.

Ông Tú cho rằng, với những người làm kỹ thuật, việc so tài, đánh giá lẫn nhau là điều khá tự nhiên. Điều quan trọng là sự đánh giá phải dựa trên những tiêu chí phù hợp với đặc thù ngành xây dựng, qua đó giúp doanh nghiệp biết mình đang ở đâu và cần cải thiện điều gì.

“Đây không phải là cuộc ganh đua theo nghĩa nặng nề, mà là một cuộc so tài để mỗi doanh nghiệp nhìn nhận mình đang ở đâu và có thể phấn đấu hơn”, ông Tú chia sẻ.

Theo lãnh đạo DELTA, chương trình còn có ý nghĩa lớn hơn khi tạo ra một hệ thống đánh giá có tính tham chiếu cho ngành xây dựng. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai nhiều dự án quy mô lớn, việc nhận diện được những nhà thầu có năng lực thực sự sẽ giúp tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước.

Ông Tú nhấn mạnh, các chủ đầu tư lớn thực tế đã có quá trình hợp tác lâu dài với những nhà thầu hàng đầu và tương đối hiểu rõ năng lực của từng doanh nghiệp. Vì vậy, giá trị của chương trình không chỉ nằm ở việc cung cấp thông tin cho chủ đầu tư, mà còn ở việc tạo ra một kênh đánh giá có tính đối chứng cho các cơ quan quản lý, đối tác và các tổ chức quốc tế.

Từ “xếp hạng” đến ghép những mảnh ghép năng lực

Một trong những vấn đề được ông Hoàng Ngọc Tú đặc biệt nhấn mạnh là khả năng liên kết giữa các nhà thầu Việt Nam.

Theo ông, doanh nghiệp xây dựng trong nước có nhiều tầng lớp năng lực khác nhau. Có doanh nghiệp mạnh về kết cấu, doanh nghiệp mạnh về hạ tầng, doanh nghiệp có kinh nghiệm ở một lĩnh vực kỹ thuật chuyên sâu. Không nhất thiết một nhà thầu phải làm được tất cả.

“Nhà thầu Việt hoàn toàn có thể thực hiện những công trình lớn. Vấn đề là phải biết ghép các mảnh ghép năng lực với nhau”, ông Tú nói.

Theo ông, đây có thể là một trong những giá trị quan trọng của chương trình đánh giá năng lực nhà thầu năm 2026. Khi năng lực từng doanh nghiệp được nhận diện rõ hơn, hiệp hội có thể đóng vai trò kết nối, lựa chọn những “mảnh ghép” phù hợp cho từng loại công trình.

Một công trình quy mô rất lớn có thể cần nhiều nhà thầu với những năng lực khác nhau. Nếu mỗi doanh nghiệp chỉ nhìn vào việc mình có thể làm được bao nhiêu công trình thì khả năng cạnh tranh sẽ bị giới hạn. Ngược lại, nếu có cơ chế kết nối, các doanh nghiệp Việt có thể cùng tham gia những dự án mà trước đây thường phải tìm đến một tổng thầu nước ngoài.

Ông Tú dẫn câu chuyện các công trình lớn trong nước và cho rằng, khi nhà thầu Việt đã từng bước chứng minh được khả năng thực hiện những dự án quy mô lớn, thì không có lý do gì doanh nghiệp trong nước không thể tiếp tục đảm nhận những công trình lớn hơn.

“Không ai hiểu nhà thầu trong nước bằng chính các nhà thầu trong nước. Hiệp hội có thể sắp xếp, ghép nối các mảnh ghép nhà thầu với nhau để cùng thực hiện một công trình rất lớn”, ông Tú nhận định.

Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, ông Tú kỳ vọng việc đánh giá năng lực nhà thầu còn tạo thêm một “kênh đối chứng” khi doanh nghiệp Việt bước ra thị trường quốc tế.

Theo ông, khi một doanh nghiệp nước ngoài tìm kiếm đối tác tại Việt Nam, ngoài hồ sơ, công trình đã thực hiện hay năng lực tài chính, họ còn cần một nguồn thông tin độc lập để đánh giá đối tác. Khi đó, tiếng nói và đánh giá của hiệp hội có thể trở thành một cơ sở tham chiếu quan trọng.

Nhà thầu phải tính toán chiến lược thay vì chạy theo doanh số

Từ góc nhìn của DELTA, ông Tú cho rằng ngành xây dựng đang đứng trước một giai đoạn có nhiều cơ hội khi Việt Nam bước vào thời kỳ triển khai nhiều công trình, dự án lớn.

Nhưng cơ hội càng lớn thì yêu cầu về chiến lược của nhà thầu càng cao.

“Đến giai đoạn này là giai đoạn các nhà thầu phải tính toán về đường đi nước bước, về chiến lược nhiều hơn”, ông Tú nói.

Theo ông, doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ việc nhận hay không nhận một dự án, có mở rộng thêm lĩnh vực hay không, phát triển theo chiều rộng hay chiều sâu. Trong bối cảnh công việc đang nhiều lên, nhà thầu không nên vì tâm lý chạy theo cơ hội mà mở rộng bằng mọi giá.

Đây cũng là lý do việc đánh giá năng lực có ý nghĩa. Một hệ thống đánh giá tốt không chỉ trả lời câu hỏi doanh nghiệp nào lớn hơn, mà cần cho thấy doanh nghiệp mạnh ở đâu, phù hợp với loại công trình nào và có khả năng phát triển thêm ở lĩnh vực nào.

“Đấy là yếu tố quan trọng để phát triển cái nghiệp nhà thầu”, ông Tú nhận định.

Ông cho rằng, những năm khó khăn vừa qua cũng tạo ra một khoảng thời gian để các doanh nghiệp xây dựng củng cố nội lực, tái cấu trúc, đào tạo nhân sự và định hình lại văn hóa doanh nghiệp. Khi thị trường bước vào giai đoạn có nhiều công việc, nền tảng đó sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh.

Chuyển đổi số để nâng năng suất, không phải cắt giảm người

Một yêu cầu khác đối với nhà thầu trong giai đoạn mới là chuyển đổi số.Theo ông Tú, chuyển đổi số trong xây dựng có hai mục tiêu chính: nâng cấp năng lực và nâng cao năng suất lao động. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng khi ngành xây dựng đang thiếu nhân lực.

Ông cho biết, DELTA vẫn đang tuyển dụng liên tục bởi quy mô doanh nghiệp và khối lượng công việc tiếp tục tăng. Do đó, chuyển đổi số không nhằm mục tiêu cắt giảm nhân sự mà trước hết để giúp một lực lượng lao động hiện hữu tạo ra năng suất cao hơn.

Tuy nhiên, một vấn đề mà ông Tú cho rằng ngành xây dựng đang gặp phải là sự công nhận về mặt pháp lý đối với các sản phẩm của quá trình ứng dụng công nghệ.

Doanh nghiệp có thể ứng dụng nhiều công nghệ trong thiết kế, quản lý và thi công, nhưng khi thanh tra, kiểm toán, một số quy trình vẫn phải quay về hồ sơ thủ công. Điều này khiến việc ứng dụng công nghệ mới chỉ đạt một phần hiệu quả.

Ông Tú cho rằng nếu kết quả từ các ứng dụng số được công nhận chính thức về mặt pháp lý, quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp xây dựng sẽ thuận lợi và hiệu quả hơn.

Từ câu chuyện này, việc đánh giá năng lực nhà thầu cũng cần nhìn rộng hơn quy mô doanh thu hay vốn điều lệ. Một nhà thầu có năng lực thực sự phải được nhìn nhận trên tổng thể: kinh nghiệm, nhân lực, công nghệ, khả năng triển khai công trình, năng lực tài chính, khả năng quản trị rủi ro và định hướng phát triển.

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai thêm nhiều công trình lớn, ông Hoàng Ngọc Tú cho rằng đây là lúc các nhà thầu phải lựa chọn đường đi phù hợp, củng cố nội lực và tăng cường hợp tác.

Nếu Chương trình đánh giá năng lực nhà thầu năm 2026 làm tốt vai trò nhận diện và kết nối, đây có thể trở thành một bước quan trọng để hình thành lớp nhà thầu Việt đủ năng lực đảm nhận những công trình ngày càng lớn, đồng thời tạo nền tảng để doanh nghiệp trong nước từng bước vươn ra thị trường quốc tế.