'Đánh thức' di tích

ĐBP - Sáng sớm trên đỉnh Đồi A1, sương còn phủ trên những tán cây. Giữa không gian yên tĩnh của lòng chảo Điện Biên, cán bộ, nhân viên Bảo tàng Điện Biên Phủ đã có mặt từ sớm để dọn vệ sinh và chăm sóc cảnh quan di tích. Từng mẩu rác được nhặt bỏ, cỏ dại được phát quang, lối xuống khu vực hầm hào đều được quét dọn sạch sẽ. Ở nơi từng ghi dấu những trận chiến khốc liệt, mỗi phần việc đều góp phần giữ gìn sự tôn nghiêm của di tích, thể hiện lòng tri ân đối với những người đã chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 82 tham gia “chiến dịch xanh” tại di tích lịch sử Đồi A1.

Sáng thứ 7 ở di tích

Đến Điện Biên những ngày này, đi qua từng địa danh lịch sử, du khách dễ dàng nhận ra sự ngăn nắp, quang đãng từ lối vào cho đến các khu vực đón tiếp. Để có được diện mạo ấy, là những phần việc được duy trì đều đặn mỗi sáng thứ 7 hằng tuần.

Từ tháng 8/2026, Bảo tàng Điện Biên Phủ phát động “Chiến dịch Xanh - Giữ gìn di sản, lan tỏa văn hóa” và duy trì đều đặn 2 lần mỗi tháng. Cán bộ, viên chức, người lao động của đơn vị phối hợp với lực lượng công an, quân đội, đoàn thanh niên... luân phiên chỉnh trang các điểm di tích thuộc phạm vi quản lý. Từng phần việc được xây dựng kế hoạch cụ thể và chi tiết, bao gồm: Phát dọn cỏ dại, thu gom rác thải và lá cây khô; vệ sinh sạch sẽ các lối đi, khu vực đón tiếp du khách; cắt tỉa, chăm sóc hệ thống cây xanh, trồng bổ sung các loại hoa, cây cảnh phù hợp với từng không gian; chỉnh trang biển chỉ dẫn, khơi thông hệ thống thoát nước và xử lý những điểm có nguy cơ ảnh hưởng đến vệ sinh, mỹ quan.

Vừa hoàn thành thu gom đám lá khô trên lối đi dẫn lên đỉnh Đồi A1, anh Lê Hồng Phương, cán bộ Bảo tàng Điện Biên Phủ tiếp tục cùng đồng nghiệp tham gia trồng cỏ lạc. Anh Phương chia sẻ: “Công việc chăm sóc cảnh quan phải được thực hiện thường xuyên, để không gian di tích luôn sạch sẽ, an toàn, sẵn sàng đón khách. Nhưng điều quan trọng, là vẫn giữ được đặc điểm vốn có của không gian lịch sử”.

Chăm sóc di sản không phải việc làm “đến hẹn lại lên”, càng không phải chỉ thực hiện vào những dịp kỷ niệm, ngày lễ lớn hay sự kiện trọng đại. Những phần việc ấy đang dần trở thành nếp nghĩ, thói quen thường xuyên của cán bộ, viên chức, người lao động và các lực lượng phối hợp. Qua đó, lan tỏa hình ảnh về vùng đất lịch sử xanh - sạch - đẹp và văn minh trong lòng du khách khi đến Điện Biên.

Tôn trọng yếu tố gốc của di tích

Di tích Quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ gồm nhiều điểm di tích trải dài trên địa bàn rộng. Đó là Đồi A1 rực lửa năm xưa, Đồi D1 nơi đặt Tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ uy nghiêm hay Đồi F với Đền thờ Liệt sĩ tại Chiến trường Điện Biên Phủ, Trung tâm đề kháng Him Lam, Hầm Đờ cát giữa lòng chảo, hay Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ ẩn mình dưới tán rừng già Mường Phăng...

Mỗi địa điểm có đặc điểm địa hình, không gian kiến trúc và ký ức lịch sử riêng biệt. Trăn trở về ranh giới mong manh giữa “làm đẹp” và “xâm phạm” di tích, bà Vũ Thị Tuyết Nga, Giám đốc Bảo tàng Điện Biên Phủ chia sẻ: “Đối với di tích lịch sử, việc chỉnh trang cảnh quan phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Mục tiêu không phải là thay đổi không gian, mà là chăm sóc, bảo vệ và làm nổi bật những giá trị vốn có. Những phần việc liên quan đến khu vực có yếu tố lịch sử, văn hóa cần được thực hiện đúng yêu cầu chuyên môn, bảo đảm không ảnh hưởng đến yếu tố gốc của di tích”.

Nhiều năm qua, công tác trùng tu, tôn tạo và bảo tồn Di tích Quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ luôn được tiến hành bài bản, thận trọng. Những dự án lớn đã triển khai như: Tôn tạo Di tích Trung tâm Đề kháng Him Lam; gia cố, chống xuống cấp Hầm Đờ cát; bảo tàng hóa di tích Đồi A1, hay Dự án Sửa chữa, bảo tàng hóa Di tích Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ... đều tuân thủ nghiêm ngặt Quy trình bảo tồn di sản. Từ việc lựa chọn nguyên vật liệu tương thích như: Gỗ, bao cát, thép lượn sóng, cho đến phục dựng các đoạn đường hào, công sự, lô cốt... các hạng mục đều được nghiên cứu, tham vấn chuyên gia bảo tàng, nhà nghiên cứu lịch sử và các cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu.

Với sự chỉn chu và cẩn trọng, từng vết tích bom đạn trên vách đá Đồi A1, độ ẩm mùn đặc trưng ở rừng Mường Phăng, hay lớp thép gai hoen gỉ quanh Hầm Đờ cát hoặc không gian rừng Mường Phăng vẫn được gìn giữ, bảo lưu dấu tích của thời gian và giá trị lịch sử, giúp du khách có những cảm nhận lịch sử gần gũi, trực quan và giàu cảm xúc hơn.

Sức hút mới từ những dấu tích thời gian

Cùng với bảo tồn, việc phát huy giá trị di tích ở Điện Biên những năm gần đây được chú trọng bằng nhiều hình thức tiếp cận mới. Di tích không còn là những “bảo tàng đóng khung” thầm lặng chờ khách đến tham quan rồi rời đi, mà đã trở thành những không gian văn hóa sinh động, nơi quá khứ và hiện tại gặp gỡ thông qua nhiều hình thức tiếp cận đa dạng.

Minh chứng rõ nét đó là, trong dịp kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, triển lãm mỹ thuật “Điện Biên Phủ - Nét ký họa lịch sử” được tổ chức tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, thu hút đông đảo du khách và người dân, nhất là giới trẻ. Cùng thời điểm đó, triển lãm ảnh chuyên đề “Chiến thắng Điện Biên Phủ - Mốc vàng lịch sử” được đưa đến phục vụ công chúng ngay tại 2 điểm di tích: Hầm Đờ cát và Sở Chỉ huy Chiến dịch tại Mường Phăng. Các trải nghiệm tải đạn, đẩy xe đạp thồ… trực tiếp ngay tại nơi đã từng ghi dấu lịch sử, đã tạo nên một hiệu ứng cảm xúc đặc biệt. Di tích trở thành không gian đối thoại mở. Qua những hình thức trực quan, câu chuyện về Chiến thắng Điện Biên Phủ trở nên gần gũi hơn, giúp thế hệ trẻ có thêm cách tiếp cận và cảm nhận về lịch sử dân tộc.

Với “chiến dịch xanh” được phát động mới đây, Bảo tàng Điện Biên Phủ còn mở rộng phạm vi tác động thông qua công tác tuyên truyền, ghi hình, xây dựng tin, bài lan tỏa trên các nền tảng truyền thông số của đơn vị. Nội dung giáo dục về bảo vệ môi trường, bảo vệ di sản được lồng ghép tinh tế vào các chương trình tham quan, trải nghiệm của học sinh - sinh viên và du khách.

Bà Vũ Thị Tuyết Nga nhấn mạnh: “Chúng tôi xác định việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản phải bắt đầu từ những công việc cụ thể, thiết thực, được duy trì thường xuyên. Cảnh quan xanh, sạch, đẹp là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng phục vụ khách tham quan. Nhưng điều cốt lõi vẫn là bảo đảm các giá trị lịch sử, văn hóa của di tích được gìn giữ và lan tỏa”.

“Đánh thức” một di tích, không phải là làm mới hay thay đổi diện mạo của quá khứ. Ở đây, việc “đánh thức” đang hướng đến mục tiêu gìn giữ những dấu tích lịch sử bằng sự cẩn trọng, để những giá trị sẵn có tiếp tục được nhận diện, tỏa sáng trong không gian được bảo vệ đúng cách, được chăm sóc bằng tất cả sự trân trọng và trách nhiệm!