Đánh thức giá trị văn hóa từ những món ngon Hà thành

Tìm lối đi riêng từ một đề tài quen thuộc

Theo nhà báo Trần Hoàng Hoàng, ý tưởng thực hiện loạt bài “Để ẩm thực trở thành ‘đại sứ văn hóa’ Thủ đô” xuất phát từ mục tiêu xây dựng thương hiệu các sản phẩm văn hóa đặc trưng trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được UBND thành phố phê duyệt.

Nhóm phóng viên nhận thấy, ẩm thực là thế mạnh sẵn có của Hà Nội, không chỉ có tiềm năng trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa mà còn có thể góp phần nâng cao sức mạnh mềm của Thủ đô.

Nhóm tác giả Báo Quân đội nhân dân nhận giải B Giải báo chí Phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh lần thứ IX-năm 2026. Ảnh: NVCC

Tuy nhiên, lựa chọn một đề tài quen thuộc cũng đặt ra yêu cầu phải tìm được cách khai thác phù hợp. “Viết báo về văn hóa, con người Hà Nội vừa dễ vừa khó; dễ thì có nhiều chất liệu, nhiều sự kiện, nhiều vấn đề thời sự; khó vì nhiều cơ quan báo chí khai thác”, nhà báo Trần Hoàng Hoàng chia sẻ.

Theo anh, để tránh lặp lại những nội dung đã được đề cập, người viết phải đi sâu vào đề tài, kết hợp kiến thức về Hà Nội với thực tiễn đời sống. Anh nhấn mạnh yêu cầu “đào thật sâu kỹ, kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức Hà Nội học và thực tiễn sinh động”.

Từ định hướng đó, nhóm triển khai loạt bài gồm bốn kỳ, đăng từ ngày 16 đến 19/7/2026: “Ngàn năm hương vị Hà thành”, “Kỳ vọng Hà Nội trở thành trung tâm ẩm thực quốc tế”, “Nỗi lo từ những ‘điểm trừ’” và “Đánh thức ‘mỏ vàng’ ẩm thực”.

Mạch bài được tổ chức theo một hành trình có chủ đích: nhận diện giá trị truyền thống, nhìn vào khả năng phát triển, đối diện những hạn chế rồi tìm kiếm giải pháp. Nhờ vậy, ẩm thực không chỉ hiện lên qua sức hấp dẫn của món ăn mà còn trở thành câu chuyện về cách Hà Nội gìn giữ, phát huy bản sắc trong một giai đoạn phát triển mới.

Thu thập tư liệu về những điều chưa được nói đến

Thách thức của nhóm phóng viên không chỉ là tìm cách viết mới về một đề tài quen thuộc, mà còn là nhìn nhận đầy đủ cả những mặt chưa tốt của ẩm thực Hà Nội.

Nếu hai kỳ đầu làm rõ giá trị và tiềm năng của ẩm thực Thủ đô, kỳ thứ ba, “Nỗi lo từ những ‘điểm trừ’”, đi vào những vấn đề thẳng thắn như vệ sinh an toàn thực phẩm, nguy cơ phai nhạt hương vị truyền thống, những nét đẹp ẩm thực chưa được quảng bá tương xứng và chất lượng phục vụ chưa đáp ứng yêu cầu.

Phóng viên Báo Quân đội nhân dân trò chuyện với nhà báo, đầu bếp, tác giả sách Vũ Thị Tuyết Nhung, nguyên Trưởng ban Biên tập Văn hóa - Xã hội, Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội. Ảnh: NVCC

Theo nhà báo Trần Hoàng Hoàng, để phản ánh những hạn chế này, nhóm phải chủ động tìm kiếm tư liệu khách quan, bởi không dễ để các cơ sở kinh doanh tự nói về những điều họ chưa làm tốt.

Bên cạnh việc tìm kiếm tư liệu, nhóm phóng viên còn ghi nhận ý kiến của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, đầu bếp và những người sáng tạo nội dung số về ẩm thực. Theo nhà báo Trần Hoàng Hoàng, điều khiến nhóm ấn tượng là sự hợp tác nhiệt tình của những người tham gia. Họ đưa ra nhiều đề xuất, kiến nghị thiết thực và trao đổi sâu về những vấn đề của ẩm thực Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới.

Phía sau một món ăn quen thuộc có thể là câu chuyện về cách lưu giữ hương vị, tổ chức không gian thưởng thức, truyền nghề, quảng bá và đáp ứng nhu cầu của thực khách. Khi những góc nhìn từ người làm nghề, nhà nghiên cứu và nhà quản lý được đặt cạnh nhau, câu chuyện ẩm thực mở rộng khỏi phạm vi thưởng thức để chạm đến những vấn đề phát triển văn hóa.

"Sự quan tâm đó cũng giúp nhóm phóng viên thêm tin tưởng vào hướng tiếp cận đã lựa chọn, dù ẩm thực vốn là đề tài được báo chí khai thác nhiều", anh nói.

Để hương vị truyền thống trở thành nguồn lực phát triển

Từ quá trình tìm hiểu thực tế và tổng hợp ý kiến của nhiều nhóm nhân vật, loạt bài không dừng ở việc nhận diện vấn đề mà còn đề xuất những hướng đi cụ thể.

Đáng chú ý là kiến nghị nghiên cứu quy hoạch các khu ăn uống tập trung mang đậm bản sắc Hà Nội, gắn với quy hoạch chi tiết của thành phố; đồng thời có cơ chế hỗ trợ, vinh danh những cơ sở kinh doanh giữ được hương vị truyền thống và có khả năng sáng tạo ẩm thực cao cấp trên nền tảng các món ăn quen thuộc.

Ẩm thực Hà Nội không chỉ lưu giữ hương vị truyền thống mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Ảnh: NVCC

Những đề xuất này xuất phát từ một yêu cầu căn bản: phát huy giá trị truyền thống không có nghĩa là chỉ lưu giữ những gì đã có, mà còn phải tạo điều kiện để chúng tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Một món ăn có thể mang theo ký ức của nhiều thế hệ, nhưng để trở thành sản phẩm văn hóa có sức hấp dẫn lâu dài, nó còn cần chất lượng ổn định, cách phục vụ phù hợp và một môi trường phát triển tương xứng.

Bởi thế, câu chuyện ẩm thực Hà Nội trong loạt bài cũng là câu chuyện về mối quan hệ giữa bảo tồn và sáng tạo. Bản sắc không chỉ nằm trong công thức chế biến hay hương vị, mà còn trong cách con người gìn giữ, tiếp nối và giới thiệu những giá trị ấy với công chúng hôm nay.

Nhà báo Trần Hoàng Hoàng cho rằng, khi thương hiệu ẩm thực Hà Nội được xây dựng trên cơ sở những giải pháp đồng bộ, kinh nghiệm từ lĩnh vực này có thể gợi mở cách phát triển những thế mạnh văn hóa khác, trong đó có thủ công mỹ nghệ.

Loạt bài “Để ẩm thực trở thành ‘đại sứ văn hóa’ Thủ đô” đạt giải B tại Giải Báo chí về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội văn minh, thanh lịch lần thứ IX – năm 2026. Nhưng nhìn từ quá trình thực hiện, điều đáng chú ý hơn cả là cách nhóm phóng viên tiếp cận một đề tài quen thuộc: bắt đầu từ định hướng phát triển của thành phố, trở lại với thực tiễn đời sống, tìm cả những điều chưa trọn vẹn và đặt câu hỏi về cách phát huy giá trị.