Đánh thức không gian đô thị, kiến tạo hạ tầng sáng tạo cho Hà Nội

Chương trình Phát triển hạ tầng sáng tạo là sáng kiến do Sở VHTT Hà Nội và Tạp chí Kiến trúc (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) khởi xướng, với sự đồng hành của UNESCO, các trường đại học, doanh nghiệp cùng nhiều đối tác trong nước và quốc tế.

Giám đốc Sở VHTT Hà Nội Phạm Tuấn Long phát biểu

Phát biểu tại sự kiện, Giám đốc Sở VHTT Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, từ đầu năm đến nay, nhiều hoạt động trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 đã được triển khai, tạo sự kết nối giữa nghệ nhân, nghệ sĩ với các nhà sản xuất, làng nghề và doanh nghiệp.

Qua đó, bước đầu hình thành những sản phẩm có giá trị, đóng góp cho cộng đồng, đồng thời giúp du khách và người dân Thủ đô hiểu thêm về các giá trị văn hóa, lịch sử, cũng như sự sáng tạo, khéo léo của các nghệ nhân, thợ thủ công; đồng thời, nâng cao nhận thức về giá trị của các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Hà Nội.

Đặc biệt, thời gian qua, thành phố Hà Nội đã đồng loạt triển khai việc dỡ bỏ hàng rào tại các công viên trên địa bàn, đồng thời chỉnh trang, cải tạo các không gian công cộng.

Tuy nhiên, Hà Nội có số lượng công viên, vườn hoa rất lớn, lên tới hàng trăm địa điểm, mỗi nơi lại có những giá trị riêng về lịch sử, cảnh quan và quy mô. Vì vậy, ông Phạm Tuấn Long cho biết, Sở VHTT Hà Nội đã phối hợp với các đơn vị phát động một cuộc thi nhằm tìm kiếm những mẫu thiết kế phục vụ việc làm đẹp không gian đô thị. Qua đó, Hà Nội tiếp tục củng cố vị thế trong Mạng lưới các thành phố sáng tạo được UNESCO công nhận.

Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Hoàng Thúc Hào

Với Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Hoàng Thúc Hào, ông kỳ vọng, cuộc thi là điểm tựa để giới nghề, đặc biệt là kiến trúc sư trẻ và các bạn sinh viên được chạm vào những đề tài nóng từ thực tế phát triển đô thị; cùng dấn thân, bước ra khỏi phòng ốc văn phòng, trở về các làng nghề với những bức tường cũ, trạm biến áp hay những gầm cầu, lắng nghe “hơi thở” của phố phường.

“Thông qua cuộc thi, chúng tôi mong muốn những ý tưởng xuất sắc sẽ được chính quyền Hà Nội đón nhận, thí điểm áp dụng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu hình thành mạng lưới hạ tầng sáng tạo vững chắc cho Thủ đô giai đoạn 2026-2030”, KTS Hoàng Thúc Hào bày tỏ.

Được tổ chức trên quy mô toàn quốc, cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo 2026 hướng tới kết nối kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ, chuyên gia, nhà nghiên cứu, sinh viên và cộng đồng sáng tạo cùng đề xuất những mô hình mới cho không gian đô thị Hà Nội, không chỉ về hình thức kiến trúc mà còn trong mối quan hệ với cơ chế chính sách, phương án tài chính, mô hình quản trị và nguồn lực cộng đồng.

Quang cảnh buổi lễ

Trong quá trình cuộc thi diễn ra, những ý tưởng và tác phẩm nào có khả năng triển khai, ứng dụng thực tiễn ngay trong việc chỉnh trang, tạo cảnh quan công cộng trên địa bàn thành phố cũng được Sở VHTT Hà Nội cùng UBND các xã, phường, đơn vị liên quan đưa vào ứng dụng.

Mục tiêu của cuộc thi là tạo lập và duy trì những môi trường thuận lợi cho sáng tạo trong thành phố; kết nối không gian công cộng với các giá trị văn hóa, lịch sử và đời sống thường nhật. Đồng thời, tìm kiếm những cách thức chuyển đổi các công trình, địa điểm đang bỏ trống hoặc hoạt động kém hiệu quả thành nguồn lực mới cho kinh tế sáng tạo.

Cuộc thi cũng đặt trọng tâm vào việc kết nối các làng nghề và khu vực ven đô với hệ sinh thái sáng tạo của khu vực trung tâm. Người dự thi có thể đăng ký tham gia ở nhóm chuyên nghiệp hoặc bán chuyên, và chủ động đề xuất một địa điểm cụ thể để nghiên cứu theo 3 hạng mục.

Trong đó, hạng mục Hạ tầng thúc đẩy sáng tạo tập trung tái kích hoạt các không gian công cộng và thiết chế cộng đồng như quảng trường, vườn hoa, công viên, gầm cầu, nhà ga, tuyến phố đi bộ, nhà văn hóa, khu chung cư hoặc khu ở cũ…Giải pháp cần bảo đảm tính hòa nhập, khuyến khích cộng đồng tham gia và có khả năng vận hành bền vững.

Các khách mời tại phiên tọa đàm

Hạng mục Không gian sáng tạo từ các công trình chuyển đổi chức năng đề xuất chuyển đổi nhà máy cũ, trụ sở dôi dư, thiết chế văn hóa hoạt động chưa hiệu quả và các công trình đô thị có tiềm năng thành không gian phục vụ công nghiệp văn hóa. Khuyến khích các giải pháp can thiệp tối thiểu, chi phí hợp lý, linh hoạt và phù hợp để thử nghiệm những mô hình mới.

Cuối cùng, hạng mục Bảo tồn và phát huy không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống hướng đến xây dựng các mô hình sáng tạo tại khu vực ven đô, làng cổ và làng nghề; kết nối di sản, tri thức thủ công và nguồn lực địa phương với thiết kế, giáo dục, du lịch, công nghệ và thị trường đương đại. Các đề xuất cần vừa bảo tồn bản sắc, vừa tạo ra giá trị kinh tế – xã hội mới cho cộng đồng.

Tại lễ phát động, BTC cũng đã công bố nhiệm vụ thiết kế, các địa điểm gợi ý, quy chế, tiêu chí đánh giá và tiến độ của cuộc thi; đồng thời trao đổi trực tiếp với các đơn vị, nhóm tác giả và cộng đồng quan tâm.

Cùng với đó, một nội dung được giới thiệu trong khuôn khổ sự kiện là dự án Ngỡ ngàng Hà Nội (Hanoi Surprises) – Kết nối nghệ thuật các không gian công cộng do Phòng Quản lý Di sản (Sở VHTT Hà Nội) chủ trì, phối hợp với Tạp chí Kiến trúc, nhóm Vác Tù Và và KTS Đoàn Kỳ Thanh triển khai.

Dự án gợi mở cách xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị từ một mạng lưới các điểm can thiệp, thay vì những tác phẩm hoặc sự kiện đơn lẻ. Qua đó, thành phố có thể từng bước trở thành một “bảo tàng mở” giàu bản sắc, nơi nghệ thuật hiện diện trong đời sống hằng ngày, tương tác với cộng đồng và kết nối các giá trị di sản với công nghệ, không gian số.

Các điểm nghệ thuật cũng có thể hình thành những hành trình trải nghiệm mới, góp phần tăng sức hấp dẫn cho Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, du lịch đô thị, kinh tế đêm và các hoạt động thương mại – văn hóa.

Trong giai đoạn triển khai, dự án sẽ tiến hành nghiên cứu 46 điểm nghệ thuật đường phố, phân bổ theo 5 nhóm không gian, gồm: Không gian di sản, Không gian kẻ chợ, Không gian tương lai, Không gian sinh thái và Không gian cộng đồng.

Các điểm can thiệp này trải từ chợ Đồng Xuân, tháp nước Hàng Đậu, các ngõ nhỏ phố cổ, trạm biến áp đô thị, khu vực gầm cầu, bãi giữa sông Hồng đến sân chung của các khu tập thể, chung cư cũ. Tại Lễ hội Thiết kế sáng tạo 2026, BTC sẽ lựa chọn một số điểm nổi bật để triển khai thí điểm.

Ngỡ ngàng Hà Nội cũng là một gợi mở trực tiếp cho cuộc thi Ý tưởng Thiết kế không gian sáng tạo Hà Nội 2026, đặc biệt ở hạng mục hạ tầng thúc đẩy sáng tạo, khi đặt ra câu hỏi về cách tái kích hoạt các không gian công cộng, tổ chức sự tham gia của cộng đồng và tạo ra những mô hình sáng tạo có khả năng vận hành thực tế trong đô thị.

Đó cũng là chủ đề xuyên suốt phần thảo luận tại tọa đàm do nhà báo Bùi Thị Thanh Hương, Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam điều phối, với sự tham gia của KTS Đoàn Kỳ Thanh, nghệ sĩ Phong Punk và các đại biểu tham dự.

Các khách mời tham dự thảo luận đã cùng gợi mở phương pháp tiếp cận dành cho cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo Hà Nội – 2026, với việc tìm cách trả lời câu hỏi: Làm thế nào để những ý tưởng và can thiệp nghệ thuật trong thời gian diễn ra lễ hội có thể phát triển thành hạ tầng sáng tạo lâu dài, sống động và thực sự phục vụ người dân?

Thông qua cuộc đối thoại đa chiều, BTC kỳ vọng cung cấp thêm căn cứ thực tiễn cho các nhóm dự thi, đồng thời làm rõ con đường để những phương án tốt không dừng lại trên hồ sơ, mà có thể được kết nối với nguồn lực đầu tư, triển khai thử nghiệm và từng bước trở thành một phần của hệ sinh thái sáng tạo Hà Nội.