Đánh thức những thanh âm di sản
Tiếng đàn đá ngân vang giữa không gian văn hóa, cùng âm sắc của những nhạc cụ truyền thống gắn với các cộng đồng dân tộc, góp phần làm nên kho tàng âm nhạc giàu bản sắc trên vùng đất TP Đồng Nai. Gìn giữ và lan tỏa những thanh âm ấy cũng là cách nối dài mạch nguồn văn hóa dân tộc trong đời sống hiện đại.
Sức hút từ những thanh âm đá
Giữa không gian rộn ràng của Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết TP Đồng Nai năm 2026, những thanh âm trong trẻo, trầm bổng của đàn đá bất chợt vang lên, thu hút sự chú ý của đông đảo người dân. Âm thanh phát ra từ những thanh đá tưởng chừng thô ráp nhưng qua đôi tay khéo léo của nghệ nhân lại trở thành những giai điệu vừa mộc mạc, vừa cuốn hút.
Với nhiều người, đây không đơn thuần là một tiết mục biểu diễn mà còn là dịp được tiếp cận gần hơn với một loại hình âm nhạc cổ truyền có lịch sử lâu đời. Bà Nguyễn Thị Mỹ Hoa (phường Trảng Dài, TP Đồng Nai) chia sẻ, trong những ngày tham dự Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết năm nay, bà và gia đình mới có dịp trực tiếp thưởng thức tiếng đàn đá. Trước đó, bà Hoa chưa có nhiều cơ hội tìm hiểu về loại nhạc cụ độc đáo này.
“Tôi không nghĩ đàn đá lại có âm thanh trong trẻo, sắc nét, vang vọng và hay đến vậy. Mong rằng những giá trị văn hóa, di sản như đàn đá sẽ tiếp tục được gìn giữ, bảo tồn và giới thiệu rộng rãi hơn đến công chúng, nhất là thế hệ trẻ, để những thanh âm truyền thống không bị mai một theo thời gian”, bà Hoa bày tỏ.



Tiếng đàn đá được giới thiệu đến đại biểu và du khách tại cảng Phước An, góp phần lan tỏa giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam. Ảnh: S.X
Sức hấp dẫn của đàn đá không chỉ đến từ âm thanh khác biệt mà còn nằm ở khả năng kết nối văn hóa. Tại lễ đón hơn 2.000 du khách nước ngoài ở cảng Phước An mới đây, màn trình diễn đàn đá của nhóm Bản sắc Việt, Nhà Thiếu nhi Lộc Ninh đã để lại nhiều ấn tượng. Những thanh âm lạ tai, khi ngân vang, khi dồn dập khiến không ít du khách thích thú dừng chân theo dõi.
Không dừng lại ở việc thưởng thức, du khách còn được chụp ảnh cùng bộ đàn và các nghệ sĩ nhí, trực tiếp trải nghiệm cách tạo ra âm thanh bằng những dùi gõ nhỏ. Dưới sự hướng dẫn của người biểu diễn, nhiều vị khách nước ngoài hào hứng tự tay gõ những giai điệu mình yêu thích và ghi lại trải nghiệm bằng những đoạn video kỷ niệm.
Khoảnh khắc ấy cho thấy sức hấp dẫn của âm nhạc truyền thống khi được giới thiệu bằng những hình thức gần gũi, giàu tính tương tác. Một nhạc cụ có nguồn gốc từ xa xưa vẫn có thể khơi gợi sự tò mò, thích thú đối với công chúng hôm nay, kể cả những người lần đầu tiếp xúc với văn hóa Việt Nam.
Tiếng đàn đá kể chuyện ngàn xưa
Theo ông Nguyễn Duy Thảo - giáo viên âm nhạc tại Nhà Thiếu nhi thuộc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Lộc Ninh (TP Đồng Nai), đàn đá là nhạc cụ cổ truyền có lịch sử lâu đời, được phát hiện tại nhiều địa phương trên cả nước. Trong đó, một số bộ đàn đá có giá trị đặc biệt đã được công nhận là bảo vật quốc gia, tiêu biểu như đàn đá Khánh Sơn (Khánh Hòa), Đắk Lắk và đàn đá Lộc Hòa.
Riêng đàn đá Lộc Hòa được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2017. Điểm đặc biệt của bộ đàn này là có 14 thanh đá, trong khi một số bộ đàn đá khác có 8 hoặc 12 thanh. Số lượng thanh đàn tạo nên hệ thống âm thanh phong phú, cho phép thể hiện nhiều cung bậc khác nhau.
Đàn đá Lộc Hòa được phát hiện tại khu vực xã Lộc Hòa, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước trước đây, nơi có cộng đồng người S'tiêng sinh sống. Sự hiện diện của bộ đàn trên vùng đất này gợi mở mối liên hệ giữa di sản với không gian văn hóa và đời sống của đồng bào S'tiêng ở khu vực Lộc Ninh.

Du khách quốc tế ấn tượng với thanh âm đàn đá Việt Nam. Ảnh: S.X
Ông Thảo khẳng định, giá trị của đàn đá không thuộc riêng một cộng đồng dân tộc nào mà là một phần di sản văn hóa chung của dân tộc Việt Nam. Những thanh đá mang dấu ấn lịch sử, phản ánh khả năng sáng tạo và đời sống tinh thần phong phú của cư dân cổ.
Nối dài sức sống thanh âm truyền thống
Các chuyên gia cho rằng, khoảng 3 năm trở lại đây, nghệ thuật truyền thống có những tín hiệu tích cực khi công chúng ngày càng quan tâm đến văn hóa bản địa và bản sắc dân tộc. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để những nhạc cụ lâu đời như đàn đá được giới thiệu rộng rãi hơn, nhất là với thế hệ trẻ.
Để khơi gợi sự yêu thích, ông Thảo thường bắt đầu bằng những giai điệu quen thuộc, gần gũi với học sinh, sau đó từng bước hướng các em đến những tác phẩm mang âm hưởng truyền thống như “Cô gái Pa Kô”, “Tiếng đàn Ta Lư”, “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” và một số làn điệu dân ca Khmer. Qua từng buổi học, các em dần làm quen với cách tạo âm, nhịp điệu và cảm nhận vẻ đẹp riêng của nhạc cụ.

Các giáo viên, người dân mong muốn, đàn đá được biểu diễn ở nhiều địa phương. Ảnh: S.X
Không chỉ truyền dạy cho học sinh, ông Thảo còn mang đàn đá đến biểu diễn, giới thiệu tại nhiều địa phương trong nước và nước ngoài. Qua những hoạt động này, tiếng đàn đá có thêm cơ hội đến gần công chúng, góp phần quảng bá giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam đến bạn bè quốc tế.
“Văn hóa của dân tộc mình nếu chúng ta không có ý thức gìn giữ thì sẽ rất dễ mai một. Tôi mong các em học sinh có thêm cơ hội tiếp xúc, tìm hiểu và trực tiếp thực hành những nhạc cụ truyền thống để hiểu hơn về giá trị văn hóa của cha ông”, ông Thảo bày tỏ.
Không chỉ đàn đá, đời sống văn hóa ở Đồng Nai còn được làm phong phú bởi nhiều nhạc cụ truyền thống gắn với cộng đồng các dân tộc như sáo trúc, chiêng đồng, thanh la, khèn bầu, khèn môi... Mỗi nhạc cụ mang một sắc thái âm thanh riêng, gắn với đời sống, tập quán và không gian văn hóa của các cộng đồng dân cư.
Bảo tồn những thanh âm ấy không đơn thuần là lưu giữ nhạc cụ hay phục dựng những làn điệu xưa, mà quan trọng hơn là đưa di sản trở lại với đời sống. Khi nhà trường quan tâm, gia đình đồng hành và cộng đồng cùng chung tay, những thanh âm của cha ông sẽ tiếp tục ngân vang, nối dài mạch nguồn văn hóa trên vùng đất Đồng Nai.
Nguồn Đại Đoàn Kết: https://daidoanket.vn/danh-thuc-nhung-thanh-am-di-san.html

