Đánh thức 'viên ngọc xanh' giữa đầm phá

Trong hành trình phát triển du lịch xanh của Huế,  Rú Chá lại đứng trước một cơ hội khác - cơ hội được "đánh thức" để trở thành điểm đến sinh thái giàu bản sắc, nhưng vẫn giữ nguyên linh hồn của một khu rừng nguyên sinh.

Chỉ cách trung tâm thành phố Huế chừng 15 km, tuyến đường dẫn về Rú Chá giờ đã được đầu tư, tạo thuận lợi cho người dân và du khách đến tham quan. Điều khiến người ta háo hức vẫn là cảm giác bước vào một khu rừng quyến rũ, nơi tiếng gió hòa cùng tiếng chim.

Rú Chá là khu rừng ngập mặn nguyên sinh duy nhất còn sót lại trên hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á. Suốt bao đời, cánh rừng này được ví như "bức bình phong trấn lũ", âm thầm che chắn cho làng mạc, bảo vệ tài sản và cuộc sống của người dân mỗi mùa mưa bão.

Người dân nơi đây từng nói: “Rú tàn làng mạt”. Có lẽ bởi hiểu được giá trị ấy mà họ luôn gìn giữ Rú Chá như giữ một phần máu thịt quê hương. Từ diện tích nguyên thủy chỉ khoảng 5ha, cùng với sự chung tay bảo vệ và trồng bổ sung các loài cây ngập mặn, đến nay khu rừng đã mở rộng lên gần 30ha.

Giữa màu xanh ấy, cây chá hiện lên với dáng vẻ rất riêng. Không cần bàn tay con người tạo tác, mỗi gốc cây đều mang hình hài như một tác phẩm bonsai tự nhiên, từ bộ rễ nổi lên ngoằn ngoèo đến thân cây vặn xoắn theo năm tháng.

Điều thú vị hơn cả là phát hiện của các nhà sinh học về đặc tính "vợ chồng" của loài cây này. Cây đực mang những chùm hoa vàng rủ mềm trong gió, cây cái lại trĩu nặng những quả tròn. Khi gió từ phá Tam Giang thổi qua, phấn hoa theo gió tìm đến những chùm quả, bắt đầu một vòng đời mới của những mầm xanh. Có lẽ cũng vì thế mà Rú Chá chưa bao giờ già đi.

Nếu mùa xuân và đầu hè, từ khoảng tháng 2 đến tháng 4, Rú Chá khoác lên mình màu xanh mướt của những chồi non thì mùa thu lại là khoảng thời gian khiến nơi đây trở thành bức tranh khiến bất kỳ ai cũng phải ngỡ ngàng.

Tháng 9, tháng 10, cả cánh rừng đồng loạt chuyển màu. Màu xanh nhường chỗ cho sắc vàng óng, xen lẫn những khoảng cam đỏ. Đứng trên đài quan sát nhìn xuống, từng tán cây như một tấm thảm rực rỡ trải dài giữa vùng đầm phá mênh mông. Nhiều người ví nơi đây như một "mùa thu châu Âu" giữa lòng xứ Huế.

Buổi sáng là thời điểm đẹp nhất để ghé thăm. Ánh nắng đầu ngày len qua những tán lá, phản chiếu xuống mặt nước lấp lánh. Không khí trong lành, yên tĩnh, chỉ cần đứng lặng vài phút cũng đủ cảm nhận nhịp sống dường như chậm lại.

Ngày nào cũng có hàng trăm lượt khách ghé thăm, nhưng phần lớn chỉ đi dạo, chụp ảnh rồi rời đi. Khi chiều xuống, khu rừng lại trở về với sự tĩnh lặng vốn có. Thế nhưng, ở đây gần như chưa có những dịch vụ du lịch đủ để giữ chân du khách.

Không có khu lưu trú, không có nhà hàng quy mô, cũng chưa có nhiều hoạt động trải nghiệm bài bản, người đến đây thường mang theo nước uống, thức ăn nhẹ nếu muốn ở lại lâu hơn.

Giữa khu rừng chỉ có căn nhà nhỏ đơn sơ của vợ chồng ông Nguyễn Ngọc Đáp - người từng được nhiều người gọi vui là "Robinson của Rú Chá". Thỉnh thoảng, ông bà phục vụ vài món ăn, nước uống cho khách, nhưng tất cả chỉ mang tính tự phát.

Mỗi tối, từ Rú Chá có thể nhìn thấy cây cầu qua biển Thuận An rực sáng trong màn đêm. Khung cảnh ấy đủ khiến nhiều người muốn ở lại thêm một đêm để lắng nghe tiếng gió từ đầm phá. Nhưng rồi họ vẫn phải quay về.

Đó là điều khiến ông Nguyễn Ngọc Đáp luôn đau đáu. "Thật đáng tiếc khi đến nay Rú Chá vẫn chưa có những đầu tư đủ mạnh để trở thành khu du lịch sinh thái quy mô. Nếu làm được, đây sẽ là cơ hội để người dân phát triển dịch vụ, tạo sinh kế và thúc đẩy kinh tế địa phương", ông chia sẻ.

Sau nhiều năm chỉ dừng ở những ý tưởng, Rú Chá đang đứng trước cơ hội chuyển mình. Một doanh nghiệp đã phối hợp với UBND phường Hóa Châu khảo sát hiện trạng để xây dựng phương án hợp tác phát triển du lịch sinh thái Rú Chá - Cồn Tè, hướng đến mô hình du lịch cộng đồng bền vững.

Theo ông Phan Trọng Nghĩa, Chủ tịch UBND phường Hóa Châu, lợi thế lớn nhất của Rú Chá không chỉ nằm ở khu rừng ngập mặn mà còn ở khả năng kết nối với phố cổ Bao Vinh và không gian đầm phá Tam Giang. Đây là nền tảng để hình thành chuỗi sản phẩm du lịch đặc sắc, gắn giữa thiên nhiên, văn hóa và đời sống cộng đồng.

Để từng bước phát huy tiềm năng của Rú Chá, chính quyền địa phương đang khảo sát nâng cấp hệ thống giao thông, đê kè, bến bãi và các điểm dừng chân; đồng thời nghiên cứu xây dựng các sản phẩm du lịch như chương trình "Mùa Thu Rú Chá", giải chạy "Rú Chá Marathon", trải nghiệm đầm phá, kết nối với làng nghề truyền thống, vùng rau sạch và không gian sinh hoạt của cư dân ven đầm phá. Mục tiêu là hình thành chuỗi sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn hệ sinh thái, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Một cú hích quan trọng khác vừa được mở ra khi UBND TP. Huế phê duyệt chủ trương đầu tư dự án trồng rừng ngập mặn tại Rú Chá. Theo kế hoạch, khoảng 17,29 ha rừng sẽ được trồng mới với cây giá (chá) là loài chủ đạo, xen kẽ các loài bần chua, đước đôi, dừa nước, vẹt dù và vẹt khang nhằm vừa phù hợp sinh thái, vừa tạo nên cảnh quan đa dạng theo mùa. Đồng thời, khoảng 3ha cây chá hiện hữu cũng sẽ được trồng dặm, bổ sung.

Dự án còn đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng với tuyến đường xuyên rừng dài 2,7km, kênh dẫn nước kết nối phá Tam Giang, bãi đỗ xe, hệ thống chiếu sáng, phòng cháy chữa cháy, đài quan sát và bảo tàng ngư cụ. Với tổng mức đầu tư khoảng 73 tỷ đồng trong giai đoạn 2025 - 2027, diện tích Rú Chá sẽ được mở rộng từ gần 30ha lên gần 50ha. Ngoài chương trình trồng rừng, nơi đây còn được xây dựng nhà nghỉ, nhà hàng và các dịch vụ giải trí để níu chân du khách.

Đánh thức Rú Chá, không phải là đánh đổi thiên nhiên lấy những công trình bê tông hay dòng khách đông đúc. Đó là hành trình đánh thức giá trị của một "viên ngọc xanh" bằng tư duy phát triển bền vững, để khu rừng vẫn là nơi cây chá tiếp tục đơm hoa, kết quả, vẫn là "bức bình phong" chở che cho làng quê, và cũng là nơi mỗi người tìm thấy một khoảng lặng bình yên giữa nhịp sống hiện đại.