Đạo diễn Nguyễn Thiên Ân mang Giấc mơ là ốc sên đến Cannes

Một cảnh trong phim Giấc mơ là ốc sên. Ảnh: NVCC

Trong cuộc trò chuyện với Đà Nẵng cuối tuần, đạo diễn Nguyễn Thiên Ân chia sẻ về hành trình bền bỉ với điện ảnh của mình.

* Giấc mơ là ốc sên được chọn tranh giải tại Cannes có ý nghĩa thế nào với anh?

- Tôi thật sự bất ngờ. Với một nhà làm phim trẻ, đó là niềm vinh dự rất lớn, nhưng đi cùng niềm vui là áp lực. Trước tôi, nhiều thế hệ đạo diễn, nhà làm phim Việt Nam tài năng đã đưa điện ảnh Việt Nam đến gần hơn với thế giới. Tôi thấy mình may mắn khi được bước tiếp trên con đường ấy.

Điều khiến tôi xúc động nhất là phim có cơ hội đặt trong cuộc đối thoại rộng hơn, bên cạnh những tác phẩm đến từ nhiều nền điện ảnh khác nhau. Với tôi, đó không chỉ là sự ghi nhận cho riêng cá nhân, mà còn là lời nhắc rằng những câu chuyện rất Việt Nam, rất riêng tư, vẫn có thể tìm thấy sự đồng cảm ở bên ngoài biên giới.

Bắt đầu từ những phim ngắn tự học, Nguyễn Thiên Ân tích lũy kinh nghiệm qua nhiều công việc trong lĩnh vực hình ảnh, từ đạo diễn MV, đạo diễn quảng cáo đến quay phim và sản xuất phim tài liệu.

Bước chuyển sang phim tài liệu với phong cách điện ảnh trực tiếp giúp anh tìm thấy nhiều chất liệu nơi đời sống. Sự hòa trộn giữa hư cấu và hiện thực trở thành dấu ấn đặc trưng, giúp anh tạo nên những câu chuyện mang màu sắc điện ảnh riêng.

Trong các tác phẩm của mình, anh thường nhìn xã hội qua lăng kính châm biếm, tạo kịch tính từ những nghịch lý đời thường và kể lại bằng giọng điệu hài hước. Với Giấc mơ là ốc sên, giọng điệu hài hước, siêu thực trở thành cách anh chạm đến những bất an của người trẻ hôm nay.

Poster phim.

* Từ một ý tưởng vừa châm biếm, vừa siêu thực, Giấc mơ là ốc sên dường như không chỉ kể về một nhân vật, mà còn chạm đến tâm thế của người trẻ hôm nay. Điều gì đã khơi nguồn cho kịch bản này?

- Ý tưởng đến với tôi trong thời gian làm phim tài liệu. Tôi chứng kiến nhiều câu chuyện xúc động, gặp những người luôn nỗ lực vươn lên từng ngày.

Từ những quan sát ấy, tôi nghĩ nhiều hơn về thế hệ của mình. Chúng tôi đang sống trong thời đại chuyển động rất nhanh, cơ hội nhiều hơn nhưng áp lực cũng lớn hơn. Tôi muốn soi chiếu những loay hoay của người trẻ: nỗi lo tìm một chỗ đứng, sự thôi thúc phải nắm bắt cơ hội, và cả nguy cơ bị cuốn vào cạm bẫy hay những khoái cảm ngắn hạn.

Tôi nghĩ nhiều người trẻ hôm nay muốn đi nhanh, được nhìn thấy và công nhận. Nhưng khi chưa đủ vững, sự nôn nóng ấy có thể khiến họ lạc nhịp. Giấc mơ là ốc sên bắt đầu từ sự giằng co đó.

* Ngay từ nhan đề đã gợi liên tưởng lạ. Vì sao anh chọn ốc sên làm hình ảnh trung tâm của bộ phim?

- Tôi thường nghĩ giấc mơ của con người rất khó đạt được. Để đi đến điều mình mong muốn, hay để chạm vào hạnh phúc theo nghĩa sâu xa hơn, con người cần rất nhiều thời gian, công sức và sự kiên nhẫn. Vì vậy, tôi hay đùa rằng “giấc mơ chậm như ốc sên”.

Trong phim, ốc sên đóng vai trò như những ẩn dụ khó giải thích và thường được gán nhiều ý đồ nghệ thuật khó nắm bắt. Nhưng đối với nhân vật chính, ốc sên lại chỉ đơn giản cho anh ta thỏa mãn ham muốn kỳ lạ, độc nhất vô nhị. Chính sự mâu thuẫn ấy khiến hình ảnh nhỏ bé này mở ra nhiều tầng nghĩa hơn.

* Vậy với một bộ phim lấy ốc sên làm hình ảnh xuyên suốt, thách thức lớn nhất khi quay là gì?

- (cười) Thách thức lớn nhất cũng là ốc sên. Nghe qua tưởng rất dễ vì chúng chậm chạp. Nhưng để quay ốc sên sao cho thú vị lại không đơn giản.

Tôi mất nhiều tháng để thử nghiệm, quan sát cách chúng di chuyển, phản ứng và xuất hiện trước ống kính. Đến khi vào trường quay, cả ê kíp vẫn phải chờ những chú ốc sên “diễn” theo cách của chúng. Việc đó tiêu tốn khá nhiều thời gian, nhưng không ai hối thúc được chúng cả. Có lẽ sự kiên nhẫn ấy cũng là một phần của bộ phim.

Đạo diễn Nguyễn Thiên Ân (trái) cùng ê-kíp trên trường quay Giấc mơ là ốc sên. Ảnh: NVCC

* Anh muốn khán giả nhìn thấy điều gì phía sau lớp vỏ châm biếm và siêu thực của bộ phim?

- Qua quá trình làm phim, tôi nhận ra kể một câu chuyện trong thời lượng ngắn là điều không dễ. Mỗi chi tiết, mỗi hình ảnh đều phải có khả năng gợi mở.

Vì vậy, tôi tìm đến những ẩn dụ thường gặp trong các câu chuyện ngụ ngôn. Tôi muốn thông qua một lát cắt nhỏ, khán giả có thể nhìn thấy một thân phận con người, hoặc ít nhất là nhận ra những khao khát rất riêng của nhân vật.

Trong các phim ngắn trước đây, tôi thường đặt nhân vật và khao khát của họ ở trung tâm. Những mong muốn ấy có thể nhỏ bé hoặc lớn lao, bình thường hoặc kỳ lạ, khi đã khởi phát từ một cá nhân, tôi nghĩ chúng không nên bị xem nhẹ.

* Anh nhìn nhận thế nào về sự xuất hiện ngày càng rõ nét của các tiếng nói trẻ, độc lập trong điện ảnh Việt Nam hiện nay?

- Là một nhà làm phim độc lập, tôi nghĩ những tiếng nói trẻ không thể tự nhiên xuất hiện nếu thiếu môi trường đủ cởi mở để lắng nghe, tin tưởng và nâng đỡ.

Tôi biết ơn những người đã góp phần tạo ra môi trường đó. Giấc mơ là ốc sên được hỗ trợ sản xuất bởi Dự án phim ngắn CJ, CJ Cultural Foundation, CGV Vietnam, với sự hướng dẫn của Học viện Điện ảnh Hàn Quốc KAFA và các cố vấn như đạo diễn Phan Đăng Di, nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc, đạo diễn Charlie Nguyễn, đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh và đạo diễn Trần Thanh Huy.

Họ không chỉ hỗ trợ một phim cụ thể mà còn góp phần mở ra cơ hội cho những nhà làm phim trẻ thử nghiệm, va chạm và tìm giọng nói riêng. Sự chuyển động của điện ảnh Việt Nam, theo tôi, bắt đầu từ niềm tin như vậy. Tin rằng các tiếng nói mới cần được trao cơ hội để trưởng trưởng thành!

Đạo diễn Nguyễn Thiên Ân.

* Anh đến với điện ảnh bằng cơ duyên khá đặc biệt. Hành trình ấy bắt đầu như thế nào?

- Tôi không học điện ảnh qua trường lớp chính quy. Cơ duyên đến khá tình cờ, thậm chí tôi hay đùa rằng mình đã đăng ký “nhầm” workshop. Khi đó, tôi tham gia lớp “Tư duy dựng phim điện ảnh” của cô Julie Béziau trong khuôn khổ chương trình Gặp gỡ mùa thu. Ban đầu, tôi chỉ muốn học sử dụng các phần mềm dựng phim để làm video chơi game, vì trước đó tôi là một streamer.

Lần “đăng ký nhầm” ấy mở ra cho tôi cánh cửa khác. Tôi bắt đầu nhận ra dựng phim không chỉ là thao tác kỹ thuật, mà còn là cách kể chuyện, tổ chức cảm xúc và nhìn đời sống bằng một ngôn ngữ khác. Từ đó, tình yêu với điện ảnh hình thành và tôi theo đuổi nó đến hôm nay.

* Sau Giấc mơ là ốc sên, anh sẽ tiếp tục mở rộng thế giới điện ảnh này như thế nào?

- Tôi đang phát triển dự án phim dài đầu tay, cũng xoay quanh hình ảnh ốc sên, có tên tiếng Việt là Cỗ máy ốc sên. Có thể xem đây là cách mở rộng thế giới đã được gợi ra trong phim ngắn lần này.

Tôi có nhiều ý tưởng cho dự án này và tin đó sẽ là một phim hài thú vị, độc đáo. Điều khiến tôi quan tâm là làm sao giữ được tinh thần độc lập, sự châm biếm và cảm giác lạ của câu chuyện, nhưng vẫn tạo được sự kết nối với khán giả. Tôi hy vọng Cỗ máy ốc sên có thể bước vào các liên hoan phim quốc tế. Tôi muốn tìm một cầu nối giữa khán giả đại chúng và những bộ phim mang tinh thần độc lập. Với tôi, độc lập không có nghĩa là xa rời khán giả.

Cảm ơn chia sẻ của anh!

Với Giấc mơ là ốc sên, Nguyễn Thiên Ân ghi dấu tại Liên hoan phim Cannes khi tác phẩm vượt qua vòng tuyển chọn có 3.184 phim gửi dự thi, trở thành một trong 10 phim ngắn tranh giải chính thức. Đây cũng là đại diện duy nhất của châu Á ở hạng mục Phim ngắn năm nay.

Phim dài 16 phút, sử dụng lối kể châm biếm, siêu thực để soi chiếu tâm thế của những người trẻ đang tìm chỗ đứng trong một xã hội chuyển động nhanh. Ở đó, giấc mơ nghệ thuật, khát vọng được công nhận và những áp lực đời sống đan xen.

Từ chất liệu này, đạo diễn sinh năm 1998 đang phát triển phim dài đầu tay Cỗ máy ốc sên (The Snail Automation). Dự án được chọn vào Focus CO’PRO - chương trình do Cinema de demain vận hành trong khuôn khổ Liên hoan phim Cannes, nhằm đồng hành với các dự án phim dài đầu tay triển vọng.