Hướng tới Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI tại tỉnh Khánh Hòa, năm 2026: Phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Chăm

Tiếng trống ghinăng vang lên giữa không gian đền tháp cổ kính, hòa cùng những vũ điệu Chăm uyển chuyển là hình ảnh bất kỳ du khách nào đặt chân đến Khánh Hòa cũng khó lòng quên được. Khánh Hòa không chỉ nổi tiếng với biển xanh cát trắng, mà còn đang từng bước biến kho tàng di sản văn hóa Chăm nghìn năm tuổi trở thành tài nguyên du lịch độc đáo, không nơi nào có được. Dù vậy, theo các chuyên gia và doanh nghiệp lữ hành, tiềm năng ấy vẫn đang chờ được đánh thức.

Kho tàng di sản văn hóa phong phú, đậm bản sắc

Khánh Hòa là mảnh đất lưu giữ một kho tàng di sản văn hóa Chăm vô cùng phong phú, từ những đền tháp sừng sững nghìn năm tuổi, những bi ký khắc ghi dấu ấn một nền văn minh rực rỡ, đến các lễ hội, nghề thủ công truyền thống, âm nhạc dân gian và văn hóa ẩm thực đặc sắc. Nổi bật nhất trong kho tàng ấy là hệ thống đền tháp Chăm với niên đại hàng nghìn năm. Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Hòa Lai đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt; Tháp Pô Rômê được xếp hạng di tích quốc gia. Tất cả đều được giới nghiên cứu đánh giá là những công trình thuộc hàng đẹp nhất trong hệ thống đền tháp Chăm còn tồn tại ở Việt Nam. Cùng với đó là bia Hòa Lai, phù điêu Vua Pô Rômê, bia Phước Thiện và tượng thờ Vua Pô Klong Garai, những bảo vật quốc gia nhắc nhớ về nền văn minh từng tỏa sáng trên vùng đất này.

Các thiếu nữ Chăm biểu diễn điệu múa truyền thống. Ảnh: XUÂN NGUYÊN

Cùng với di sản vật thể, kho tàng văn hóa phi vật thể của người Chăm cũng không kém phần đặc sắc. Lễ hội Katê rực rỡ sắc màu với tiếng kèn saranai, điệu múa truyền thống, thi gói bánh giã gạo; Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar linh thiêng và thành kính đều đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ở làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước), các nghệ nhân vẫn ngày ngày nhào nặn đất bằng đôi tay trần, nung gốm bằng củi theo đúng cách cha ông truyền lại từ hàng nghìn năm trước. Năm 2022, UNESCO đã ghi danh "Nghệ thuật làm gốm của người Chăm" vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Ở làng dệt Mỹ Nghiệp (xã Ninh Phước), từng tấm thổ cẩm được dệt nên vẫn mang trong mình dòng chảy văn hóa truyền thống.

Nhắc đến di sản văn hóa Chăm còn có kho tàng truyện kể dân gian, phong tục tập quán, tín ngưỡng, văn hóa ẩm thực... đang được cộng đồng lưu giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong đó, Lễ hội Ramưwan là sự kiện quan trọng nhất trong năm, là dịp để mọi nhà sum vầy, tưởng nhớ đến tổ tiên, ông bà và cầu nguyện cho làng xóm được bình yên, nhà nhà sung túc, mùa màng tươi tốt. Vào dịp này, người Chăm dù có đi đâu xa cũng đều cố gắng trở về để thờ cúng tổ tiên, quây quần cùng người thân và gia đình.

Để di sản văn hóa Chăm tỏa sáng

Trong nhiều năm qua, tỉnh Khánh Hòa đã có những bước đi tích cực trong việc đưa di sản văn hóa Chăm vào hoạt động du lịch. Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar và Tháp Pô Klong Garai đã trở thành điểm đến quen thuộc với hàng triệu lượt khách mỗi năm. Du khách đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc độc đáo, mà còn được nghe kể về lịch sử một vùng đất, xem biểu diễn múa Chăm, được đắm mình trong tiếng trống ghinăng ngân vang giữa không gian đền tháp cổ kính.

Khách Hàn Quốc tham quan Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai.

Thời gian gần đây, nhiều công ty lữ hành cũng tích cực khai thác các tour gắn với di sản Chăm. Ông Nguyễn Phi Hồng Nguyên - Chi hội phó Chi hội Lữ hành (Hiệp hội Du lịch Khánh Hòa) cho biết, các đơn vị lữ hành tổ chức tour khám phá văn hóa Chăm đưa du khách tham quan Tháp Pô Klong Garai, Bảo tàng Khánh Hòa (cơ sở 2 ở phường Phan Rang), làng dệt Mỹ Nghiệp và làng gốm Bàu Trúc. Hành trình ấy còn được kết hợp với những cánh đồng điện gió lãng mạn, vườn nho xanh mướt, đồi cát Nam Cương và vịnh Vĩnh Hy thơ mộng tạo nên những tour dài ngày đa dạng, khác biệt mà hiếm nơi nào sánh được. Không chỉ du khách trong nước, nhiều khách du lịch Hàn Quốc cũng bị cuốn hút bởi vẻ đẹp bí ẩn của những ngôi đền tháp nghìn năm. "Kiến trúc ở đây thật đặc biệt, thật hùng vỹ. Tôi nghe hướng dẫn viên nói các tháp xây bằng gạch đất nung với chất kết dính tự nhiên chứ không phải xi măng, thật là thú vị", chị Kang Min Jun, du khách đến từ Hàn Quốc không giấu được sự thích thú.

Thế nhưng, nhìn thẳng vào thực tế, tiềm năng di sản văn hóa Chăm vẫn chưa được khai thác tương xứng. Ông Bùi Minh Thắng - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Phương Thắng đánh giá: Hiện chỉ có Di tích Quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Pô Klong Garai và phần nào làng gốm Bàu Trúc là thực sự phát huy được giá trị trong hoạt động du lịch. Tháp Pô Rômê và Tháp Hòa Lai dù sở hữu kiến trúc đặc sắc vẫn chưa thu hút được nhiều khách. Làng dệt Mỹ Nghiệp còn thiếu hạ tầng và dịch vụ. Ông Thắng đề xuất cần phát triển thêm tour du lịch tâm linh, tour trải nghiệm nghệ thuật truyền thống và ẩm thực dân tộc Chăm; đồng thời bổ sung dịch vụ cho thuê trang phục Chăm tại các điểm tham quan bởi những bức ảnh lưu niệm trong trang phục truyền thống sẽ góp phần lan tỏa hình ảnh di sản một cách tự nhiên và hiệu quả nhất.

Ông Cung Quỳnh Anh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, từ trước đến nay, du lịch Khánh Hòa đã phát huy thế mạnh về du lịch nghỉ dưỡng, du lịch biển đảo. Định hướng đến năm 2030, tỉnh sẽ đẩy mạnh phát triển du lịch văn hóa, trong đó phát huy giá trị di sản Chăm là một trọng tâm. Thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tăng cường tuyên truyền, quảng bá di sản văn hóa Chăm; phối hợp với Hiệp hội Du lịch Khánh Hòa và các địa phương khảo sát, đề xuất các tour du lịch gắn với di sản, đồng thời xây dựng các làng du lịch cộng đồng để khai thác bền vững.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ PHAN QUỐC ANH: Khánh Hòa sở hữu hệ thống di sản văn hóa Chăm rất đa dạng và độc đáo. So với nhiều địa phương trong cả nước, Khánh Hòa còn có lợi thế lớn khi có số lượng người Chăm đông đảo nhất - đây chính là "bảo tàng sống" về văn hóa Chăm. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, việc phát huy giá trị di sản này vào du lịch vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Cần có một đề án tổng thể đầu tư tôn tạo di tích, xây dựng làng nghề thành điểm du lịch cộng đồng, xây dựng các tour gắn với di sản, tăng cường quảng bá, phát triển homestay tại các làng Chăm... Phải làm sao để du khách đến Khánh Hòa không chỉ tham quan đền tháp, mà còn có nhu cầu trải nghiệm, phải "sống" với di sản văn hóa Chăm.

Khánh Hòa đang đứng trước một cơ hội lớn. Kho tàng di sản văn hóa Chăm với những ngôi đền tháp nghìn năm, những lễ hội rực rỡ sắc màu, những đôi tay nghệ nhân gìn giữ nghề truyền thống chính là tài sản vô giá mà không phải vùng đất nào cũng có được. Điều còn lại là làm sao để du khách đến Khánh Hòa không chỉ dừng lại ở việc chiêm ngưỡng, mà còn thực sự được sống, cảm nhận và được thuộc về một nền văn hóa đã tồn tại hàng nghìn năm trên mảnh đất này.