Dấu hiệu cảnh báo bạn đang bị tụt đường huyết

Hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu giảm dưới 3,9 mmol/L. Ảnh: Freepik.

Hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu giảm dưới 3,9 mmol/L. Tình trạng này có thể gặp ở bất kỳ ai, nhưng phổ biến nhất ở người bệnh đái tháo đường đang sử dụng insulin hoặc các thuốc kích thích tụy tiết insulin như nhóm sulfonylurea. Đây được xem là một cấp cứu y tế vì nếu không xử trí kịp thời, người bệnh có thể rơi vào hôn mê, co giật hoặc gặp các biến chứng nguy hiểm.

Việc giúp người bệnh và người thân nhận biết sớm triệu chứng, đồng thời xử trí đúng cách ngay tại nhà có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm nguy cơ nhập viện và hạn chế biến chứng.

Ba mức độ hạ đường huyết

Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ phân loại hạ đường huyết thành ba mức độ dựa trên nồng độ glucose máu và biểu hiện lâm sàng.

Hạ đường huyết độ 1 (nhẹ) xảy ra khi glucose máu từ 3,0 đến 3,9 mmol/L. Người bệnh thường có cảm giác đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, chóng mặt, đau đầu, tê môi hoặc đầu chi, dễ cáu gắt, lo âu. Ở giai đoạn này, người bệnh vẫn tỉnh táo và có thể tự xử trí.

Hạ đường huyết độ 2 (suy giảm nhận thức) khi glucose máu dưới 3,0 mmol/L. Các triệu chứng trở nên rõ ràng hơn như lú lẫn, khó tập trung, nói lắp, nhìn mờ, mất thăng bằng, buồn ngủ. Lúc này, người bệnh cần sự hỗ trợ từ người thân.

Hạ đường huyết độ 3 (nghiêm trọng) là giai đoạn nguy hiểm nhất, có thể xuất hiện co giật, hôn mê sâu, giảm phản xạ, thậm chí có dấu hiệu thần kinh khu trú. Đáng lo ngại, tình trạng này đôi khi xảy ra mà không có dấu hiệu báo trước, nhất là ở người cao tuổi hoặc bệnh nhân đái tháo đường có nhiều bệnh lý kèm theo.

Hạ đường huyết được xem là một cấp cứu y tế vì nếu không xử trí kịp thời, người bệnh có thể rơi vào hôn mê, co giật hoặc gặp các biến chứng nguy hiểm. Ảnh: BSCC.

Vào ban đêm, hạ đường huyết có thể biểu hiện kín đáo hơn qua các cơn ác mộng, đổ mồ hôi ướt đẫm khi ngủ, mệt mỏi khi thức dậy. Nếu nghi ngờ, người bệnh nên đo đường huyết mao mạch ngay tại nhà. Chỉ số dưới 3,9 mmol/L cần được xử trí ngay.

Xử trí hạ đường huyết tại nhà theo nguyên tắc "15-15"

Khi phát hiện hạ đường huyết, mục tiêu quan trọng nhất là bổ sung glucose nhanh chóng để nâng đường huyết, tránh các biến chứng như phù não hay tai biến mạch máu não. Các bác sĩ khuyến cáo áp dụng nguyên tắc "15-15" đơn giản nhưng hiệu quả.

Ở bước đầu tiên, người bệnh cần bổ sung 15-20 g carbohydrate hấp thu nhanh. Nên ưu tiên các thực phẩm dễ hấp thu, không chứa chất béo hay protein để tránh làm chậm quá trình tăng đường huyết. Một số lựa chọn phù hợp gồm 2-3 viên đường, 1-2 thìa cà phê mật ong hoặc đường trắng; nửa ly nước trái cây (cam, nho) hoặc nước ngọt có đường (không dùng loại ăn kiêng); một ly sữa, 4-5 viên kẹo cứng hoặc viên glucose đóng sẵn. Trong trường hợp người bệnh kích thích hoặc khó nuốt, có thể tiêm glucagon 1 mg dưới da nếu có sẵn tại nhà.

Sau đó, chờ 15 phút và kiểm tra lại đường huyết. Nếu chỉ số vẫn dưới 3,9 mmol/L, lặp lại bước bổ sung đường. Khi đường huyết đã trở về mức an toàn, người bệnh nên ăn thêm một bữa nhẹ có carbohydrate phức tạp kết hợp protein như bánh mì kẹp phô mai, trái cây ăn cùng sữa chua hoặc cháo loãng để duy trì đường huyết ổn định.

Cuối cùng, người bệnh cần nghỉ ngơi và theo dõi, tránh hoạt động gắng sức. Nên ghi chép lại sự việc để báo với bác sĩ nhằm điều chỉnh liều thuốc phù hợp. Với những trường hợp hạ đường huyết kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, người bệnh có thể cần được truyền glucose 10% tại cơ sở y tế để duy trì đường huyết ổn định trong 24-72 giờ.

Các bác sĩ khuyến cáo áp dụng nguyên tắc "15-15" đơn giản nhưng hiệu quả. Ảnh: BSCC.

Nếu người bệnh đã hôn mê hoặc mất ý thức, tuyệt đối không cho ăn hay uống vì nguy cơ sặc, nghẹn rất cao. Khi đó, cần gọi cấp cứu 115 ngay. Người bệnh cũng không được tự ý dùng thêm insulin hay thuốc hạ đường huyết vì có thể khiến tình trạng nặng hơn. Với người không mắc đái tháo đường, việc tìm và điều trị nguyên nhân gốc rễ, chẳng hạn như u tiết insulin, là rất quan trọng.

Khi nào cần gọi cấp cứu?

Không phải mọi trường hợp hạ đường huyết đều có thể tự xử trí tại nhà. Người thân cần gọi cấp cứu ngay nếu đường huyết không cải thiện sau hai lần áp dụng quy tắc "15-15", hoặc khi người bệnh xuất hiện co giật, hôn mê, khó thở, mất ý thức.

Những đối tượng nguy cơ cao như trẻ em, người cao tuổi, người có bệnh lý nền như suy tim, suy gan, suy thận cũng cần được đưa đến cơ sở y tế sớm. Ngoài ra, hạ đường huyết do ngộ độc thuốc hoặc nguyên nhân không rõ ràng cũng là tình huống cần can thiệp y tế khẩn cấp.

Phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để tránh hạ đường huyết tái phát. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn uống điều độ, không bỏ bữa, ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, và ăn đúng giờ sau khi tiêm insulin. Rượu bia cần được hạn chế, đặc biệt khi bụng đói.

Việc luyện tập thể dục cần phù hợp với thể trạng, tập đều đặn và kiểm tra đường huyết trước khi tập. Người bệnh nên mang theo kẹo hoặc viên đường dự phòng, tránh tập luyện vào thời điểm thuốc hạ đường huyết đạt đỉnh tác dụng.

Sử dụng thuốc an toàn cũng là yếu tố then chốt. Người bệnh không tự ý điều chỉnh liều insulin hoặc thuốc viên, bảo quản thuốc đúng cách và tiêm đúng kỹ thuật. Việc theo dõi đường huyết mao mạch tại nhà cần được thực hiện thường xuyên.

Bên cạnh đó, người mắc đái tháo đường nên mang theo thẻ hoặc giấy nhận dạng tình trạng bệnh khi ra ngoài. Việc tái khám định kỳ với bác sĩ nội tiết giúp điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp, nhất là ở người cao tuổi hoặc có bệnh mạn tính kèm theo, đồng thời tránh kiểm soát đường huyết quá chặt nếu nguy cơ hạ đường huyết cao.

Đối với những người không mắc đái tháo đường, hạ đường huyết cần được điều trị triệt để nguyên nhân như phẫu thuật u tụy hoặc bổ sung hormone trong các trường hợp suy thượng thận, suy giáp.

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Bích Nhàn

Khoa Nội tiết, Bệnh viện TƯQĐ 108