Đầu tư công: Đòn bẩy cho cú “bứt tốc” chặng nước rút

PV: Thưa ông, sau 9 tháng năm 2026, ông đánh giá như thế nào về tình hình kinh tế Việt Nam, nhất là khả năng duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm?

TS. Nguyễn Văn Hiến

TS. Nguyễn Văn Hiến: Theo con số báo cáo thống kê thì kinh tế Việt Nam sau 9 tháng năm 2026 có thể khái quát bằng hai điểm nhấn: đà tăng trưởng vẫn đang tăng lên mạnh so với những năm trước, nhưng áp lực về đích còn rất lớn.

GDP của 9 tháng đạt 9,01%, riêng quý III tăng trưởng kinh tế đạt 9,95%. Những con số này cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang tiếp tục tốc độ tăng trưởng cao. Công nghiệp, dịch vụ và đầu tư cũng được cải thiện, tạo nền tảng thuận lợi cho những tháng cuối năm.

Tôi đánh giá khả năng duy trì đà tăng trưởng là tích cực. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số cuối năm theo kịch bản mà Chính phủ đã nêu, quý IV phải tăng trưởng đạt 12,5% trở lên. Đây là một nhiệm vụ đặt nền kinh tế Việt Nam trước nhiều thách thức, và việc hoàn thành mục tiêu cuối năm đòi hỏi nỗ lực vượt bậc của cả hệ thống. Điểm mấu chốt là phải kịp thời tháo gỡ các vướng mắc cho doanh nghiệp và các dự án, đồng thời cần phối hợp thật tốt chính sách tài khóa - tiền tệ để dòng vốn đi vào đúng lĩnh vực sản xuất kinh doanh đang cần để phát huy hiệu quả ngay.

PV: Để tạo bứt phá trong quý IV, đâu sẽ là những trụ cột tăng trưởng chủ lực của nền kinh tế, thưa ông? Động lực nào cần được ưu tiên phát huy để tạo sức bật lớn nhất và lan tỏa sang các lĩnh vực khác?

TS. Nguyễn Văn Hiến: Quý IV là quý mà áp lực tăng trưởng rất cao. Chúng ta cần phát huy đồng thời 3 trụ cột là đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu. Trong đó, doanh nghiệp tư nhân và khu vực FDI giữ vai trò quan trọng trong việc mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nếu lựa chọn động lực cần ưu tiên tạo sức bật ngay trong các tháng cuối năm, tôi nghiêng về đẩy mạnh giải ngân đầu tư công gắn với khơi thông nguồn vốn tư nhân.

Lý do là đầu tư công đã có nguồn vốn được bố trí, nhiều dự án đang được triển khai và tiến độ có thể được thúc đẩy trực tiếp bằng các quyết định điều hành. Tháo gỡ kịp thời những vướng mắc sẽ đẩy nhanh được tiến độ. Chính phủ đã đặt ra yêu cầu phấn đấu giải ngân toàn bộ kế hoạch năm, tức là 100% hoàn thành các dự án trọng điểm và tháo gỡ khó khăn ở những dự án còn tồn đọng, nên đây là dư địa cần tập trung khai thác, sẽ đảm bảo được tiến độ giải ngân đầu tư công.

Giải ngân đầu tư công có tác động lan tỏa ở nhiều khía cạnh. Trước hết là khối lượng xây dựng thực tế tạo ra đơn hàng cho các ngành vật liệu, cơ khí, vận tải, đồng thời tạo việc làm và thu nhập, qua đó hỗ trợ tiêu dùng. Khi công trình đi vào sử dụng, hạ tầng tốt hơn sẽ giảm chi phí logistisc, mở rộng thị trường và tăng hấp dẫn đối với nhà đầu tư tư nhân hoặc FDI. Để hiệu quả xuất hiện ngay trong quý IV, theo tôi cần ưu tiên vốn cho các dự án đã có sẵn mặt bằng, đủ điều kiện thi công hoặc sắp hoàn thành, xử lý nhanh các vướng mắc về thủ tục cũng như khó khăn về nguồn cung vật liệu xây dựng và vấn đề thanh toán, giải ngân… Thước đo phải là khối lượng thực hiện và hiệu quả của công trình.

Bên cạnh đó, cần khai thác thời điểm cuối năm là mùa mua sắm và nhu cầu du lịch tăng cao, hỗ trợ doanh nghiệp giữ đơn hàng xuất khẩu cũng như thúc đẩy giải ngân FDI. Có thể nói, đối với quý IV, đầu tư công sẽ tạo động lực trước mắt, dẫn dắt, còn khu vực tư nhân chuyển nguồn lực đó thành tăng trưởng rộng khắp và bền vững cho nền kinh tế.

Dự án tuyến cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng với tổng mức đầu tư hơn 11.000 tỷ đồng, được khởi công tháng 4/2024, dự kiến hoàn thành năm 2026. Ảnh: Đức Thanh

PV: Để phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cao năm 2026 mà vẫn giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, theo ông, cần ưu tiên những giải pháp điều hành nào trong quý IV? Việc phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ cần được triển khai ra sao để vừa tạo động lực tăng trưởng trước mắt, vừa củng cố nền tảng phát triển bền vững trong trung và dài hạn?

TS. Nguyễn Văn Hiến: Theo tôi, ưu tiên điều hành của quý IV là phải vừa thúc đẩy tăng trưởng đi đôi với việc mở rộng năng lực cung ứng và giữ ổn định kỳ vọng của thị trường. Áp lực lạm phát, lãi suất và tỷ giá đòi hỏi các chính sách kinh tế vĩ mô phải được phối hợp chặt chẽ, điều chỉnh kịp thời theo các diễn biến trên thực tế.

Trước hết, chính sách tài khóa phải tập trung vào đầu tư hạ tầng có khả năng hoàn thành, hỗ trợ đúng đối tượng, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Mỗi khoản chi phải đảm bảo tạo thêm năng lực sản xuất và việc làm hoặc sức mua.

Chính sách tiền tệ cần đảm bảo thanh khoản, hỗ trợ giảm chi phí vốn trong điều kiện cho phép, hướng tín dụng vào hoạt động kinh doanh khả thi, đồng thời kiểm soát chất lượng cho vay cũng như rủi ro hệ thống của chính sách tiền tệ.

Sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ cũng như cải cách thể chế phải thể hiện ở thời điểm và “liều lượng” chính sách cụ thể. Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần cập nhật chung một kịch bản về giải ngân, chi ngân sách, tín dụng cũng như lạm phát và tỷ giá, để lựa chọn mức hỗ trợ phù hợp. Cùng với đó, mỗi nhiệm vụ phải có đầu mối chịu trách nhiệm cụ thể, thời hạn xử lý và kết quả đo lường phải được kiểm chứng.

Theo tôi, việc phối hợp chính sách phải bắt đầu từ những việc rất cụ thể chứ không nói chung chung. Ví dụ như khi ngân sách nhà nước ưu tiên công trình nào có hiệu quả và khả năng hoàn thành cao thì chính sách tiền tệ, ngân hàng phải đảm bảo vốn cho hoạt động của các doanh nghiệp trong dự án đó. Các bộ, ngành, địa phương đồng thời phải tháo gỡ các thủ tục để dự án được triển khai đúng tiến độ. Khi đó, nguồn lực mới chuyển thành đơn hàng, việc làm và thu nhập cụ thể, dẫn đến tăng trưởng. Nếu chỉ ách tắc một trong các khâu đó thì nguồn lực sẽ đứng tại chỗ.

Cuối cùng, tôi cho rằng điều quan trọng là chúng ta lựa chọn giải pháp mang lại lợi ích ở cả hai phân kỳ: trước mắt và dài hạn. Một là công trình hạ tầng được hoàn thành sớm sẽ đóng vai trò tăng trưởng trong quý IV, vừa giảm chi phí cho doanh nghiệp trong nhiều năm. Mỗi thủ tục hành chính được đơn giản hóa vừa có tác dụng giải phóng được dự án đang ách tắc, vừa hướng tới cải thiện môi trường đầu tư về lâu dài.

Chính sự kết hợp này giúp cho việc tăng trưởng trước mắt đi cùng với tạo ra năng suất, củng cố niềm tin và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong trung hạn và dài hạn. Như vậy, việc phối hợp chính sách này rất quan trọng, tránh việc “trống đánh xuôi kèn thổi ngược” - chính sách này hỗ trợ nhưng chính sách kia kìm hãm hoặc có nguồn lực để đầu tư nhưng không có yếu tố đảm bảo để hấp thụ nguồn vốn thì nguồn vốn đó sẽ không biến thành sản lượng cụ thể và không đạt được kết quả đề ra.q

PV: Xin cảm ơn ông!