Đầu tư công: Gỡ vướng để bứt tốc (Bài 2) - Tìm 'nút thắt' tháo gỡ

Công trường thi công Dự án đầu tư xây dựng Trường Nội trú liên cấp TH&THCS Na Mèo. Ảnh: Đỗ Đức

Gỡ khó để giải phóng mặt bằng

Trong số các nguyên nhân làm chậm tiến độ đầu tư công, giải phóng mặt bằng (GPMB) vẫn là nút thắt lớn nhất. Tuy nhiên, thực tế ở nhiều địa phương cho thấy, khi cấp ủy, chính quyền chủ động vào cuộc, coi công tác dân vận là khâu đột phá thì tiến độ GPMB đã có chuyển biến rõ rệt. Phường Ngọc Sơn là một trong những địa phương như vậy.

Dự án nâng cấp, cải tạo đường Chợ Kho - Minh Thọ (đường tỉnh 525) đoạn từ phường Ngọc Sơn đến cầu Đò Trạp có chiều dài khoảng 4,7km, tổng mức đầu tư 44,5 tỷ đồng, phải thu hồi hơn 15.095m2 đất. Trong bối cảnh cùng lúc triển khai 6 dự án đầu tư công trên địa bàn, khối lượng công việc tăng cao nhưng biên chế còn thiếu, UBND phường Ngọc Sơn vẫn lựa chọn công tác dân vận làm khâu đột phá để đẩy nhanh GPMB. Ngay sau khi có thông báo thu hồi đất, địa phương tổ chức hội nghị Nhân dân để thông tin đầy đủ về mục tiêu, ý nghĩa của dự án, đồng thời đối thoại, giải đáp vướng mắc và vận động người dân đồng thuận bàn giao mặt bằng.

Đối với những hộ còn băn khoăn hoặc chưa thống nhất, UBND phường phối hợp với chi bộ, tổ dân phố đến từng hộ gia đình tuyên truyền, giải thích chính sách và vận động nhiều lần. Ông Lê Xuân Hùng, Trưởng Phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị UBND phường Ngọc Sơn, chia sẻ: "Có trường hợp phải đến tận nhà tuyên truyền nhiều lần. Mưa dầm thấm sâu, khi người dân hiểu chủ trương, chính sách và thấy rõ trách nhiệm của mình thì sẽ đồng thuận bàn giao đất cho Nhà nước".

Sự kiên trì ấy đã mang lại kết quả tích cực. Ngày 30/6, toàn bộ mặt bằng của dự án đã được phường Ngọc Sơn bàn giao cho chủ đầu tư, vượt tiến độ kế hoạch; nhiều hộ dân tự nguyện bàn giao đất trước, nhận tiền bồi thường, hỗ trợ sau. Cùng với đó, địa phương cũng hoàn thành GPMB thêm hai dự án khác và thường xuyên đôn đốc các nhà thầu huy động nhân lực, thiết bị đẩy nhanh tiến độ thi công.

Cách làm của phường Ngọc Sơn cho thấy, dù công tác GPMB luôn tiềm ẩn nhiều khó khăn, từ xác minh nguồn gốc đất, chính sách bồi thường đến tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, nhưng nếu phát huy tốt vai trò của cả hệ thống chính trị thì những “nút thắt” này hoàn toàn có thể từng bước được tháo gỡ.

Cách làm tương tự cũng đang được xã Luận Thành triển khai trong điều kiện khối lượng công việc còn lớn hơn. Cùng lúc thực hiện GPMB nhiều dự án trọng điểm như hạ tầng kỹ thuật Cụm công nghiệp Khe Hạ, Xuân Cao 2, dự án Trung đoàn 3 của Sư đoàn 324..., trong khi Phòng Kinh tế chỉ có 6 biên chế và chưa có công chức phụ trách lĩnh vực đầu tư xây dựng, địa phương vẫn chủ động xây dựng kế hoạch tiến độ theo từng tuần, từng tháng, thường xuyên giao ban để kịp thời tháo gỡ khó khăn. Dự án nâng cấp, mở rộng tuyến đường Luận Thành - Xuân Cao là một ví dụ.

Nhà thầu thi công Dự án mở rộng Đại lộ Lê Lợi đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến cầu Đống, TP Thanh Hóa cũ, nay là phường Hạc Thành.

Để triển khai dự án này, địa phương phải thu hồi hơn 109.950m2 đất của 128 hộ dân và một tổ chức. Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, xã khẩn trương hoàn thiện hồ sơ theo quy định, tổ chức nhiều hội nghị Nhân dân để tuyên truyền, đối thoại; đồng thời cử cán bộ đến từng hộ gia đình còn băn khoăn về chính sách bồi thường để giải thích, vận động.

Nhờ cách làm đó, đến nay phương án bồi thường đã được công khai và nhận được sự đồng thuận cao của người dân. Xã đang hoàn thiện các bước thẩm định, phê duyệt phương án thu hồi đất, đồng thời tiếp tục bảo đảm tiến độ GPMB đối với các dự án trọng điểm khác trên địa bàn. Theo ông Ngô Văn Tường, Chủ tịch UBND xã Luận Thành, địa phương đang tập trung cao nhất cho công tác GPMB nhằm đáp ứng yêu cầu triển khai các dự án theo kế hoạch.

Phát huy năng lực của nhà thầu

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn tỉnh lâu nay thường bị kìm hãm bởi 4 yếu tố chính: GPMB; tình trạng vật liệu xây dựng tăng giá và khan hiếm; khó khăn, vướng mắc về trình tự thủ tục điều chỉnh, quy hoạch và điều kiện thi công. Song trên thực tế, đã có rất nhiều dự án đạt tỷ lệ giải ngân cao trong cùng bối cảnh thị trường và cơ chế, chính sách. Câu chuyện triển khai dự án mở rộng Đại lộ Lê Lợi đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến cầu Đống và các trường nội trú liên cấp TH&THCS tại các xã biên giới Tam Thanh, Tam Lư, Na Mèo là những minh chứng điển hình.

Tại gói thầu số 07, Dự án mở rộng Đại lộ Lê Lợi đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến cầu Đống, TP Thanh Hóa cũ, nay là phường Hạc Thành, Công ty TNHH Hoàng Tuấn thi công đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến hết khu đô thị Đông Sơn và cầu Đống, với tổng chiều dài 750m, vốn xây lắp là 156 tỷ đồng. Đến nay, đơn vị đã thi công đạt khoảng 70% khối lượng công trình.

Cán bộ, công chức UBND phường Ngọc Sơn trao đổi, nắm bắt tâm tư người dân bị ảnh hưởng bởi GPMB dự án đường tỉnh 525, đoạn từ phường Ngọc Sơn đến cầu Đò Trạp.

Trực tiếp chỉ huy trên công trường, ông Nguyễn Thanh Tùng, phụ trách kỹ thuật của Công ty TNHH Hoàng Tuấn, cho biết: Sau khi có mặt bằng sạch, công ty đã huy động tối đa nguồn lực, tổ chức thi công “3 ca 4 kíp” triển khai thi công các hạng mục công trình, phần việc. Tuy nhiên, công tác thi công gặp khó khăn do mặt bằng chậm được bàn giao, hoặc bàn giao không đồng bộ, rất khó triển khai thi công. Sau khi được bàn giao toàn bộ mặt bằng, công ty phấn đấu đến 31/12/2026 hoàn thành thi công toàn bộ khối lượng công trình.

Trong câu chuyện giải quyết khó khăn về nguồn vật liệu xây dựng, ông Nguyễn Thanh Tùng chia sẻ: Do dự báo được tình hình, nên Công ty TNHH Hoàng Tuấn đã chủ động mua vật liệu xây dựng về tập kết dự trữ, vừa phục vụ sản xuất bê tông thương phẩm, vừa phục vụ thi công các dự án. Do vậy, tình trạng vật liệu xây dựng tăng giá và khan hiếm không ảnh hưởng nhiều đến tiến độ triển khai thi công các công trình do công ty thi công.

Nếu Công ty TNHH Hoàng Tuấn chủ động dự trữ vật liệu để giảm tác động của biến động giá thì tại dự án đầu tư xây dựng Trường Nội trú liên cấp TH&THCS Na Mèo, Công ty Xây dựng Trường Sơn lại lựa chọn phương án huy động nhân lực, tập kết vật liệu từ rất sớm nhằm khắc phục khó khăn về khoảng cách địa lý và điều kiện thi công. Hai ví dụ cho thấy, cùng một bối cảnh nhiều khó khăn, năng lực tổ chức và sự chủ động của nhà thầu có thể tạo nên sự khác biệt về tiến độ thực hiện dự án.

Tại dự án đầu tư xây dựng Trường Nội trú liên cấp TH&THCS Na Mèo ở khu vực biên giới, cách xa các bãi tập kết nguyên vật liệu, giao thông độc đạo, thường xuyên sạt lở, ách tắc vào mùa mưa, mặt bằng chật hẹp, thời gian thi công không dài, nhưng đến nay Công ty Xây dựng Trường Sơn đã hoàn thành trên 50% khối lượng công trình.

Từ địa điểm xây dựng công trình, với cát xây dựng, nhà thầu phải mua tại khu vực huyện Cẩm Thủy cũ. Trong khi đó, mặc dù trên địa bàn xã Quan Sơn có mỏ đá xây dựng cách đó khoảng 50km, song sản lượng không đủ cung cấp, Công ty Xây dựng Trường Sơn cũng phải tìm nguồn tại các tỉnh Phú Thọ, Nghệ An. Như trao đổi của ông Nguyễn Văn Nam, Phó giám đốc Xí nghiệp 852, Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn, chỉ huy công trường: Công ty đã phải tận dụng mặt bằng quanh khu vực thi công để tập kết và dự trữ vật liệu xây dựng, khắc phục tình trạng tăng giá và khan hiếm. Cùng với đó, công ty đã tập trung cao nhất phương tiện máy móc, thiết bị, nhân lực, tổ chức thi công cả ngày, đêm, ngày nghỉ thứ 7, chủ nhật, phấn đấu hoàn thiện công trình trước thềm khai giảng năm học mới 2026-2027.

Thực tế từ các địa phương và công trường cho thấy, nhiều “điểm nghẽn” của đầu tư công hoàn toàn có thể tháo gỡ nếu trách nhiệm được phân công rõ ràng, người đứng đầu quyết liệt chỉ đạo và các nhà thầu đủ năng lực tổ chức thi công. Tuy nhiên, vẫn còn những vướng mắc vượt quá thẩm quyền của cơ sở, đặc biệt liên quan đến cơ chế, chính sách, quy hoạch, nguồn vật liệu và các tồn tại lịch sử về đất đai. Đây cũng là những vấn đề cần tiếp tục được các cấp, các ngành tập trung xử lý để tạo dư địa tăng tốc giải ngân trong những tháng cuối năm.

Đỗ Đức

(Còn nữa)