Bài 3: Khu kinh tế Vũng Áng - mở không gian, định vị cực tăng trưởng mới

Khu kinh tế Vũng Áng đang bước vào giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ nhất từ trước đến nay với nhiều công trình hạ tầng trọng điểm và các dự án quy mô lớn của nhà đầu tư. Phía sau chuyển động ấy là sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, tháo gỡ “điểm nghẽn”, mở dư địa phát triển mới, hiện thực hóa mục tiêu đưa Khu kinh tế Vũng Áng từ hạt nhân công nghiệp của Hà Tĩnh trở thành cực tăng trưởng mới của vùng Bắc Trung Bộ.

Một ngày mới ở Vũng Áng bắt đầu từ rất sớm. Từ tuyến quốc lộ dẫn vào khu kinh tế (KKT), từng dòng người, dòng xe nối dài về các nhà máy, công trường, bến cảng. Sau 20 năm, KKT Vũng Áng hiện có 154 dự án, gồm 57 dự án FDI và 97 dự án trong nước. Bên cạnh Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, KKT tiếp tục thu hút nhiều nhà đầu tư lớn như PetroVietnam, Vingroup, Mitsubishi..., từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp đa ngành.

Khu kinh tế Vũng Áng như một đại công trường.

Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN Vinhomes Vũng Áng và các dự án do Tập đoàn Vingroup đầu tư khẩn trương tăng tốc từng ngày.

Sự hiện diện của các dự án quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu đẩy nhanh GPMB, tạo quỹ đất sạch phục vụ đầu tư. Điển hình là dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng Khu công nghiệp (KCN) Vinhomes Vũng Áng (965 ha) hoàn thành GPMB 486,5/500 ha giai đoạn 1; giai đoạn 2 với diện tích 465 ha, khoảng 3.900 hộ dân bị ảnh hưởng, đến nay mới hoàn thành chi trả tiền cho 2.237 hộ/224,2 ha. Hay dự án đường trục chính trung tâm nối quốc lộ 1 đến cụm cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương dù đã được bố trí đủ vốn nhưng sau hơn 3 năm triển khai vẫn chưa thể thông tuyến do còn 56 hộ chưa bàn giao mặt bằng. Ngoài ra, hàng chục dự án đang vừa triển khai thi công vừa GPMB, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Sự hiện diện của các dự án quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch phục vụ đầu tư. Trong ảnh: Khu vực triển khai dự án nhà máy thép không gỉ được đo vẽ, rà soát diện tích đất bị ảnh hưởng.

Ông Nguyễn Hoài Sơn - Bí thư Đảng ủy phường Sông Trí, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo GPMB các dự án trọng điểm KKT Vũng Áng cho biết: “Khó khăn lớn nhất là dù chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện đúng quy định, song vẫn còn một bộ phận người dân thiếu đồng thuận, bị tác động bởi thông tin chưa đầy đủ. Bên cạnh đó, khối lượng GPMB rất lớn, nhiều dự án triển khai cùng lúc, trong khi việc xác minh nguồn gốc đất và hoàn thiện hồ sơ pháp lý một số trường hợp còn phức tạp, ảnh hưởng đến tiến độ bàn giao mặt bằng. Cùng với sự vào cuộc quyết liệt của Ban Chỉ đạo, rất cần tỉnh tiếp tục chỉ đạo đồng bộ các sở, ngành, địa phương, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc vượt thẩm quyền, ưu tiên nguồn lực cho bồi thường, tái định cư và tăng cường tuyên truyền, đối thoại để tạo đồng thuận, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng các dự án trọng điểm”.

Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Duy Lâm kiểm tra các dự án trọng điểm tại Khu kinh tế Vũng Áng.

Ở Vũng Áng lúc này, mỗi dự án chỉ có thể tăng tốc khi cả chuỗi điều kiện đầu vào được khơi thông: có mặt bằng sạch để thi công, có đường để vận chuyển, có điện, nước để vận hành và có đủ nguồn vật liệu để xây dựng. Vừa qua, tỉnh đã phê duyệt đấu giá quyền khai thác 15 mỏ khoáng sản, cấp phép 4 mỏ đất phục vụ KCN Vinhomes Vũng Áng, đồng thời nâng công suất nhiều mỏ hiện hữu nhằm chủ động nguồn vật liệu cho các công trình trọng điểm. Tuy nhiên, trong dự báo nhu cầu vật liệu xây dựng thông thường tại KKT, KCN, năm 2026 cần gần 30 triệu m3; giai đoạn 2027-2030 khoảng 132 triệu m3 thì tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng, đất san lấp vẫn có thể tái diễn. Ông Nguyễn Ất Sửu (Công ty TNHH Xây dựng tổng hợp Đông Anh - đơn vị đang thi công dự án đường từ quốc lộ 12C đi Khu liên hợp gang thép Formosa Hà Tĩnh) chia sẻ: “Điều doanh nghiệp lo nhất là nguồn vật liệu không ổn định. Khi vật liệu khan hiếm hoặc phải vận chuyển từ xa sẽ làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ thi công”.

Phía sau từng mét vuông mặt bằng được bàn giao là những cuộc đối thoại không mệt mỏi, những đợt tuyên truyền kiên trì và sự khẩn trương trong công tác chi trả bồi thường, hỗ trợ, từng bước hóa giải những băn khoăn của người dân.

Không chỉ vật liệu xây dựng, hạ tầng cấp nước cũng đang là yêu cầu cấp bách khi nhiều hạng mục dự án cấp nước KKT Vũng Áng còn chậm tiến độ. Theo Ban Quản lý KKT tỉnh, hiện đơn vị đã đề xuất UBND tỉnh xem xét phương án đầu tư bổ sung hệ thống cấp nước cho KCN Vinhomes Vũng Áng.

Thực hiện nhiệm vụ UBND tỉnh giao, Ban Quản lý Khu Kinh tế tỉnh thường xuyên phối hợp với các địa phương, đơn vị liên quan rà soát tiến độ, tháo gỡ khó khăn tại các dự án; đồng thời, kiểm tra, rà soát thực hiện chấm dứt các dự án không hiệu quả, tạo quỹ đất để thu hút đầu tư.

Cùng với xử lý các “điểm nghẽn” hạ tầng, giai đoạn 2021-2025, Ban Quản lý KKT tỉnh đã chấm dứt hoạt động 33 dự án chậm triển khai; riêng 7 tháng năm 2026 tiếp tục thu hồi 8 dự án và xử phạt 10 dự án vi phạm tiến độ. Những giải pháp mạnh tay từ đơn vị quản lý đang hướng đến làm sạch môi trường đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo dư địa thu hút các dự án có quy mô lớn.

Ông Phạm Văn Tình - Phó Trưởng ban Quản lý KKT tỉnh cho biết: “KKT Vũng Áng đang đứng trước thời cơ phát triển lớn nhất từ trước đến nay. Đây cũng là giai đoạn bản lề, đòi hỏi tỉnh phải tập trung tháo gỡ dứt điểm các điểm nghẽn như: GPMB, hạ tầng kỹ thuật, quỹ đất sạch, cải cách hành chính, thu hút đầu tư… để KKT Vũng Áng bước vào giai đoạn phát triển mới”.

Sau gần 20 năm phát triển, KKT Vũng Áng đã trở thành đầu tàu tăng trưởng của Hà Tĩnh khi đóng góp hơn 25% GRDP, trên 95% kim ngạch xuất nhập khẩu và khoảng 60% thu ngân sách. Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh cũng đang đặt KKT trước yêu cầu phải mở rộng không gian và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nguyễn Hồng Lĩnh, Chủ tịch UBND tỉnh Phan Thiên Định và lãnh đạo tỉnh kiểm tra tiến độ các dự án trọng điểm tại KKT Vũng Áng.

Đến nay, gần 10.940 ha đất, tương đương hơn 73,6% diện tích các khu chức năng đã được giao, cho thuê và đưa vào sử dụng. Trong khi quỹ đất dần chạm ngưỡng, nhiều chỉ tiêu tăng trưởng giai đoạn 2021-2025 vẫn chưa đạt kế hoạch, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất giai đoạn 2021-2025 đạt 7,75%/năm (kế hoạch từ 15-20%); tổng thu ngân sách đạt hơn 47.700 tỷ đồng (kế hoạch đạt từ 55.000-60.000 tỷ đồng). KKT Vũng Áng cần sự bứt phá cả về không gian phát triển lẫn mô hình tăng trưởng nhằm mở rộng quỹ đất, thực hiện mục tiêu chiến lược: “trở thành trung tâm công nghiệp - năng lượng - cảng biển - logistics của khu vực và cả nước” (Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030) cũng như phù hợp với định hướng, chủ trương của Chính phủ và kế hoạch phát triển KT-XH của cả nước, khu vực.

Ông Trần Việt Hà - Trưởng ban Quản lý KKT tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh: “Mở rộng KKT Vũng Áng là quyết sách chiến lược nhằm tạo không gian phát triển mới, thu hút các dự án quy mô lớn và phát huy tối đa lợi thế cảng nước sâu, vị trí cửa ngõ kết nối Bắc Trung Bộ với Trung, Thượng Lào và Đông Bắc Thái Lan. KKT được định hướng phát triển đa ngành, lấy công nghiệp, logistics, cảng biển, thương mại - dịch vụ làm động lực gắn với nghiên cứu mô hình khu thương mại tự do. Đây sẽ là cực tăng trưởng của Hà Tĩnh, trung tâm liên kết phát triển của vùng Bắc Trung Bộ trong dài hạn”.

Theo định hướng, quy mô KKT Vũng Áng sẽ được mở rộng từ 22.781 ha lên gần 73.000 ha cả đất liền và biển, quy hoạch không gian phát triển đồng bộ với các khu công nghiệp thế hệ mới, đô thị, logistics, thương mại, dịch vụ cảng biển và hạ tầng kỹ thuật.

Theo định hướng, quy mô KKT Vũng Áng sẽ được mở rộng từ 22.781 ha lên gần 73.000 ha cả đất liền và biển, quy hoạch không gian phát triển đồng bộ với các KCN thế hệ mới, đô thị, logistics, thương mại, dịch vụ cảng biển và hạ tầng kỹ thuật. Giai đoạn 2025-2027, tỉnh tập trung hoàn thiện quy hoạch mở rộng; giai đoạn 2028-2030 tập trung đầu tư hạ tầng, thu hút các dự án mới; từ năm 2031-2050 hoàn thiện hệ thống hạ tầng hiện đại, xây dựng Vũng Áng trở thành đô thị công nghiệp, dịch vụ xanh, thông minh.

Việc mở rộng KKT Vũng Áng không dừng ở quy mô mà chính là bước chuẩn bị cho chiến lược chiều sâu - xây dựng Khu thương mại tự do Vũng Áng, tạo đột phá về thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh của KKT. Đây sẽ là một vùng kinh tế “bên ngoài hải quan và bên trong lãnh thổ”, được áp dụng hệ thống chính sách đặc biệt trong giám sát hàng hóa, quản lý ngoại hối, chính sách thuế và thành lập doanh nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển ngoại thương, thu hút đầu tư nước ngoài và đẩy mạnh hội nhập quốc tế.

Khu thương mại tự do Vũng Áng sẽ khai thác lợi thế nền tảng dịch vụ cảng biển, kho bãi, phân phối hàng hóa quốc tế; phát triển logistics đa phương thức, hiện thực hóa vai trò “cửa ngõ” quốc tế, tập hợp nguồn hàng từ Lào, Thái Lan xuất khẩu sang các thị trường lớn trên thế giới.

Với quy mô nghiên cứu 3.385 ha, 7 khu chức năng, Khu thương mại tự do Vũng Áng sẽ khai thác lợi thế nền tảng dịch vụ cảng biển, kho bãi, phân phối hàng hóa quốc tế; phát triển logistics đa phương thức, hiện thực hóa vai trò “cửa ngõ” quốc tế, tập hợp nguồn hàng từ Lào, Thái Lan xuất khẩu sang các thị trường lớn trên thế giới.

Định hướng phát triển tập trung vào các ngành công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo, sản xuất ô tô điện, công nghiệp công nghệ cao, logistics, năng lượng xanh và dịch vụ tài chính. Trên nền tảng hệ sinh thái các dự án của Tập đoàn Vingroup và công nghiệp hiện có cùng lợi thế cảng biển, nguồn nguyên liệu, Hà Tĩnh hướng tới thu hút các tập đoàn đa quốc gia có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng, tạo động lực phát triển mới cho KKT Vũng Áng.

Định hướng phát triển KKT Vũng Áng trong giai đoạn mới tập trung vào các ngành công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo, sản xuất ô tô điện, công nghiệp công nghệ cao, logistics, năng lượng xanh và dịch vụ tài chính.

“Đường lớn” đã mở, để biến lợi thế thành sức cạnh tranh thực sự, Hà Tĩnh cần hiện thực hóa nhanh các định hướng chiến lược. Trước mắt, cần khẩn trương hoàn thiện điều chỉnh Quy hoạch chung KKT Vũng Áng; đẩy nhanh công tác thẩm định, phê duyệt Đề án mở rộng KKT Vũng Áng và chủ trương xây dựng Đề án Khu thương mại tự do Vũng Áng; đẩy nhanh tiến độ các quy hoạch cảng biển, bến cảng, cầu cảng, vùng đất, vùng nước cảng biển. Đồng thời, rà soát điều chỉnh các quy hoạch phân khu, chuẩn bị quỹ đất sạch để thu hút các dự án ưu tiên theo định hướng phát triển bền vững.

Hạ tầng tiếp tục phải “đi trước” một bước, những tuyến đường chiến lược được đầu tư hoàn thiện sẽ tạo nền tảng kết nối, mở quỹ đất và thu hút các dự án động lực.

Hạ tầng tiếp tục phải “đi trước” một bước. Tỉnh cần có ưu tiên nguồn lực, đẩy nhanh việc nâng cấp hạ tầng quan trọng, chiến lược như: quốc lộ 12C đoạn Vũng Áng - đường Hồ Chí Minh; tuyến đường sắt Vũng Áng - Tân Ấp - Mụ Giạ; cao tốc Vũng Áng - Cha Lo; hoàn thiện hạ tầng đê chắn sóng tại cảng Vũng Áng - Sơn Dương…; đẩy nhanh tiến độ xây dựng và đưa vào khai thác các bến cảng Vũng Áng, Sơn Dương; tăng cường thu hút đầu tư các trung tâm logistics.

Dự án cấp nước KKT Vũng Áng đang được tỉnh tiếp tục chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các hạng mục giai đoạn 2 nhằm đáp ứng nhu cầu cấp nước cho các dự án đang tăng tốc phát triển.

Cải cách hành chính, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư phải trở thành “lợi thế mềm”. Trọng tâm là tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, hoàn thiện cơ chế ưu đãi, nâng cao hiệu quả xúc tiến đầu tư và đồng hành tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi và ổn định. Trong đó, Ban Quản lý KKT tỉnh trực tiếp triển khai và tham mưu tỉnh các chính sách ưu đãi đặc thù về đất đai, đơn giản hóa thủ tục hành chính, ưu đãi đầu tư mạnh mẽ đối với các dự án ưu tiên. Cùng đó, tỉnh cũng cần có các chính sách cởi mở về tài chính, quản lý ngoại hối để cung cấp một nền tảng tài chính quốc tế ưu việt, cạnh tranh, phù hợp với các thông lệ quốc tế.

Cùng với cuộc đua trên công trường KKT Vũng Áng là cuộc đua quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc đẩy nhanh công tác GPMB, bàn giao từng diện tích đất cho các dự án. Trong ảnh: Phường Vũng Áng phối hợp cơ quan chức năng, chủ đầu tư thực hiện tháo dỡ công trình, GPMB dự án Đường trục chính trung tâm nối quốc lộ 1 đoạn tránh thị xã Kỳ Anh (cũ) đến cụm cảng nước sâu Vũng Áng – Sơn Dương.

Phát triển KKT Vũng Áng cũng đặt ra yêu cầu xây dựng đồng bộ hạ tầng xã hội và không gian sinh kế. Cùng với chuyển đổi nghề, tạo việc làm cho người dân vùng dự án, tỉnh cần quan tâm phát triển nhà ở công nhân, thương mại, dịch vụ hậu cần và các thiết chế an sinh để đáp ứng nhu cầu của lực lượng lao động ngày càng gia tăng. Ông Nguyễn Anh Thắng - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Khoáng sản và Thương mại Hà Tĩnh cho biết: “Dự báo lực lượng lao động tại KKT đạt 100.000 người vào năm 2030, trong khi nguồn cung nhà ở xã hội còn hạn chế. Công ty đang đề xuất tỉnh điều chỉnh phần diện tích còn lại dự án thí điểm khu nhà ở công nhân tại KKT Vũng Áng từ nhà ở xã hội cho thuê sang để bán. Doanh nghiệp mong tỉnh quan tâm, xem xét, giao các sở, ngành liên quan hướng dẫn công ty hoàn thiện hồ sơ pháp lý nhằm tháo gỡ khó khăn, hoàn thành dự án và đáp ứng nhu cầu về nhà ở cho lao động”.

Sau 20 năm phát triển, KKT Vũng Áng khẳng định vai trò đầu tàu tăng trưởng của Hà Tĩnh.

Giai đoạn 2026-2030, KKT Vũng Áng đặt mục tiêu phấn đấu thu hút 7-8 tỷ USD vốn đầu tư mới, duy trì tăng trưởng công nghiệp bình quân 15-20%/năm, đưa kim ngạch xuất khẩu đạt mốc 4 tỷ USD và sản lượng hàng hóa qua cảng Vũng Áng, Sơn Dương đạt 55 triệu tấn/năm vào năm 2030. Tầm nhìn đến năm 2050, KKT trọng điểm này sẽ trở thành trung tâm công nghiệp - năng lượng - cảng biển hiện đại. Trên vùng đất từng được khai mở từ khát vọng vươn ra biển lớn, Vũng Áng hôm nay không chỉ là đại công trường của những dự án tỷ đô mà đang từng bước định hình một cực tăng trưởng mới, tạo sức lan tỏa cho cả vùng Bắc Trung Bộ.

BÀI, ẢNH: NGUYỄN OANH - THU PHƯƠNG - NGỌC LOAN
THIẾT KẾ: HUY TÙNG
(còn nữa)

Bài 1: Hà Tĩnh hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược về kinh tế cảng biển

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX xác định lấy công nghiệp làm trụ cột, Khu kinh tế Vũng Áng là động lực tăng trưởng gắn với phát triển kinh tế biển, cảng biển, năng lượng, công nghiệp chế biến, chế tạo và logistics. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, nhiều quyết sách, quy hoạch và chương trình hành động được triển khai đồng bộ, từng bước hoàn thiện “đường ray” phát triển, tạo đà để “con tàu” công nghiệp Hà Tĩnh tăng tốc.

Bài 2: Hà Tĩnh khơi thông nguồn lực, kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp

Mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp - xây dựng chiếm 51% cơ cấu GRDP đặt Hà Tĩnh trước yêu cầu phải tái cấu trúc mạnh mẽ không gian phát triển, hạ tầng, thu hút đầu tư và năng lực nội sinh của nền công nghiệp. Chỉ khi các “điểm nghẽn” được tháo gỡ bằng giải pháp đồng bộ, tỉnh mới có thể hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, xanh và đủ sức cạnh tranh.