ĐBSCL bước vào giai đoạn phát triển mới bằng khoa học công nghệ

Vùng ĐBSCL đang dần khẳng định vị thế trong phát triển KHCN, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao. Trong đó, nổi bật như việc ứng dụng các thiết bị bay không người lái hỗ trợ ngành nông nghiệp tại ĐBSCL (riêng tại ĐBSCL, việc sử dụng dịch vụ phun thuốc thuê bằng drone gắn camera AI đã trở nên phổ biến, với khoảng 3.000 thiết bị hoạt động trên 1,5 triệu ha đất canh tác - tương đương gần 20% diện tích nông nghiệp cả nước). Bên cạnh đó, theo đánh giá của Viện ứng dụng KHCN, sơ bộ KHCN của vùng đóng góp khoảng 3% giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp, 38% giá trị gia tăng trong giống cây trồng vật nuôi.

Máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật, tại các cánh đồng khu vực ĐBSCL. (Ảnh: Tuấn Phi/TTXVN)

Ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ cho biết Nghị quyết 59 của Bộ Chính trị đã định hướng xây dựng và phát triển thành phố Cần Thơ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là thành phố sinh thái, văn minh, hiện đại và là trung tâm của vùng về khoa học công nghệ. Đặc biệt, việc thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng nhấn mạnh vai trò trụ cột trong hợp tác chiến lược giữa Địa phương - Viện Trường - Doanh nghiệp.

Ông Vương Quốc Nam nhấn mạnh địa phương xác định việc trở thành trung tâm động lực khoa học công nghệ - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số không chỉ là mục tiêu, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng để dẫn dắt sự phát triển bền vững cho toàn vùng.

"Thành phố cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ chế, chính sách và môi trường đầu tư - nghiên cứu - đổi mới sáng tạo; tăng cường kết nối "3 nhà" để KHCN, ĐMST và CĐS thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo môi trường bền vững. Đây không chỉ cho Cần Thơ mà cho cả vùng ĐBSCL", ông Nam nói.

Giai đoạn 2021-2025, các địa phương trong vùng ĐBSCL đã tích cực hỗ trợ doanh nghiệp triển khai thực hiện các đề tài về hoàn thiện công nghệ, sử dụng công nghệ mới để sản xuất và phát triển sản phẩm, nhờ đó, năng suất lao động được cải thiện đáng kể. Tỉnh Cà Mau có tốc độ tăng năng suất lao động năm 2025 từ 6,7-7%, vượt chỉ tiêu đề ra; Cần Thơ đạt tốc độ đổi mới công nghệ máy móc thiết bị đạt 12-13%, tốc độ tăng năng suất lao động 11-15%.

Ở lĩnh vực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, nhiều địa phương trong vùng bước đầu xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp và tạo thuận lợi cho các cá nhân, nhóm hay doanh nghiệp khởi nghiệp. Cụ thể như Cần Thơ với diễn đàn Khởi nghiệp ĐBSCL, Đồng Tháp với chương trình ươm tạo Đàn sếu khởi nghiệp đất Sen Hồng... Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hoạt động tại các lĩnh vực như: Nông nghiệp, chế biến thực phẩm, ngành hàng tiêu dùng ra đời, gặt hái được thành công và ngày càng khẳng định vị thế cạnh tranh trên thị trường.

Tại buổi tọa đàm về chủ đề "Đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia trong kỷ nguyên mới: Trụ cột trọng tâm trong hợp tác chiến lược địa phương - viện trường - doanh nghiệp" do Đại học Cần Thơ tổ chức mới đây, GS-TS Hà Thanh Toàn, Ban Chỉ đạo SDMD 2045, nguyên Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ, cho biết hiện cả nước đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 57 về chiến lược phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Đây là những định hướng lớn mở ra cơ hội mới phát triển bứt phá cho ĐBSCL - vùng đất chiến lược của quốc gia về nông nghiệp, kinh tế biển, năng lượng tái tạo và kinh tế số; thể hiện rõ quyết tâm trong hợp tác chiến lược của địa phương - viện trường - doanh nghiệp trong việc tạo ra những động lực mới, mô hình mới và hợp tác mới cho sự phát triển bền vững của toàn vùng.

"Diễn đàn phát triển bền vững ĐBSCL là diễn đàn được thực hiện theo chủ trương Chính phủ. Qua đó, thể hiện rõ quyết tâm trong việc tạo ra động lực mới, mô hình mới, hợp tác mới cho sự phát triển bền vững của toàn vùng. Đây chính là bước đi cụ thể để thực hiện hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước; là nơi kết nối giữa tư duy chiến lược và tri thức khoa học", GS-TS Hà Thanh Toàn chia sẻ.

Việc ký kết giữa nhà trường và các doanh nghiệp là minh chứng trong việc cụ thể hóa các kết quả thảo luận thành những cam kết hợp tác dài hạn

Điều minh chứng rõ nét, Đại học Cần Thơ đã tiến hành ký kết hợp tác với 7 đơn vị đối tác, đánh dấu bước tiến quan trọng trong mối quan hệ hợp tác giữa các bên, mở ra nhiều định hướng thực tiễn trong thời gian tới. Đây là minh chứng cho quyết tâm của Nhà trường trong việc cụ thể hóa các kết quả thảo luận thành những cam kết hợp tác dài hạn, có chiều sâu và khả năng lan tỏa. Thông qua các thỏa thuận được ký kết, mô hình liên kết Địa phương – Viện Trường – Doanh nghiệp tiếp tục được củng cố và mở rộng theo hướng bền vững, tạo nền tảng để khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống sản xuất, góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện và lâu dài của vùng ĐBSCL.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều ý kiến cho rằng, KHCN chưa thực sự trở thành động lực phát triển chủ đạo của toàn vùng. Năng lực đổi mới sáng tạo giữa các địa phương còn chênh lệch; liên kết vùng trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ còn hạn chế. Chuyển đổi số thiếu tính đồng bộ, trong khi liên kết giữa Nhà nước - viện trường - doanh nghiệp chưa phát huy hết tiềm năng, gây khó khăn trong hình thành các nền tảng dữ liệu chung và chuỗi giá trị liên tỉnh.

Theo số liệu của Cục Chuyển đổi số quốc gia, xếp hạng chuyển đổi số giữa các địa phương trong vùng ĐBSCL có sự chênh lệch lớn. Điều này cho thấy "khoảng cách số" vẫn hiện hữu. Bên cạnh đó, ĐBSCL còn chậm trong phát triển các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ số mới, trong khi các khu, cụm công nghệ đã được quy hoạch nhưng chưa hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh.

TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng cần xác định rõ thế mạnh và lĩnh vực kinh tế trọng điểm của từng địa phương và của vùng là nông nghiệp. Từ đó, có giải pháp phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp chính xác, hệ thống giám sát, phân tích và cơ sở hạ tầng hỗ trợ; đẩy mạnh sử dụng công nghệ AI, IoT và phân tích dữ liệu để cải thiện việc giám sát đất, đánh giá sức khỏe cây trồng và quản lý nước...

"Hiện nay về mặt chủ trương thì TW sẽ có nhiều chủ trương mới, đường hướng rõ hơn về các mô hình. Chẳng hạn như phát triển kinh tế tầm thấp. Tức là ứng dụng các UAV, drone trong các lĩnh vực, có nông nghiệp. Chúng tôi đã hoàn thành đề án để trình, sắp tới sẽ có kết luận của Bộ Chính trị. Những mô hình mới thì tôi cho rằng các địa phương cần tập trung thúc đẩy, thí điểm, thử nghiệm, "sandbox" trong một số lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp. Rồi cũng phải tiên phong ở những tỉnh có đủ điều kiện xây dựng các đề án KCN cao, khu công nghệ số mà Cần Thơ đang là tiên phong", TS Nguyễn Đức Hiển nói.

Mô hình “Nuôi tôm chân trắng siêu thâm canh trong hệ thống tuần hoàn kết hợp đa loài CTU-RAS” do Đại học Cần Thơ nghiên cứu, thực hiện

Tại ĐBSCL, mối liên kết giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp bước đầu được hình thành nhưng còn nhiều điểm nghẽn. Để phát huy hiệu quả liên kết này, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa từ chính sách của Nhà nước, năng lực nghiên cứu của các viện, trường và sự chủ động của doanh nghiệp để tạo ra một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực sự bền vững. Qua đó, mới có thể tạo ra những động lực mới, mô hình mới và hợp tác mới cho sự phát triển bền vững của toàn vùng, là nơi kết nối các lực lượng trí thức, quản lý và doanh nghiệp để cùng đưa ra những đề xuất cụ thể - biến tầm nhìn thành hành động, biến tiềm năng thành động lực phát triển thật sự.

Thanh Tùng/VOV-ĐBSCL