Để du lịch làng nghề đi xa hơn những bức ảnh check-in

Những bó chân hương đỏ rực được sắp đặt thành nhiều hình khối bắt mắt, biến không gian sản xuất của làng nghề thành điểm tham quan, trải nghiệm.

Những bó chân hương được sắp xếp thành hình khối tại làng nghề Quảng Phú Cầu, tạo sức hút thị giác đối với du khách

Tuy nhiên, phía sau sức hút điểm đến là những trăn trở về tương lai của nghề truyền thống. Làm thế nào để du lịch tạo thêm giá trị cho sản phẩm, cải thiện sinh kế và giúp người dân có thêm động lực gắn bó với nghề vẫn là bài toán đặt ra đối với Quảng Phú Cầu.

Từ sức hút check-in đến giá trị của trải nghiệm

Sự phát triển của du lịch đã mở thêm kênh giới thiệu sản phẩm và kết nối khách hàng cho làng nghề. Theo ông Nguyễn Đình Đảm (Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ - Du lịch làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu), bên cạnh hoạt động chụp ảnh, điểm tham quan còn giới thiệu quy trình sản xuất từ chân tăm đến nén hương thành phẩm, đồng thời kết nối những du khách có nhu cầu đến tìm hiểu tại các xưởng.

Hiện hợp tác xã có 10 thành viên chính thức và khoảng 10 lao động địa phương tham gia sản xuất, đón khách. Theo ông Đảm, nhóm du khách đến từ những quốc gia có văn hóa thắp hương thường mua hương về sử dụng. Trong khi đó, một số du khách phương Tây chủ yếu lựa chọn sản phẩm làm quà lưu niệm.

Du khách quốc tế tham quan, chụp ảnh và tìm hiểu quy trình làm nghề tại làng hương Quảng Phú Cầu

Thực tế cũng cho thấy, nhu cầu của du khách không dừng lại ở việc ghi lại hình ảnh tại làng nghề. Chị Audrey, một du khách Pháp đã dành khoảng 1-2 giờ quan sát người thợ làm việc và tìm hiểu quy trình sản xuất. Sau chuyến tham quan, chị bày tỏ mong muốn có thêm hoạt động tự tay làm hương hoặc những tour có hướng dẫn viên giới thiệu sâu hơn về nghề.

Tại cơ sở Từ Bi Hương (thôn Quảng Nguyên), chị Nguyễn Thu Phương, chủ cơ sở cho biết, gia đình bắt đầu làm nghề từ năm 2010 và đón khách du lịch từ hơn 1 năm trước. Du khách đến đây được thưởng trà, tìm hiểu nguyên liệu, lựa chọn mùi hương và trực tiếp thực hành se hương. Sản xuất vẫn là nguồn thu chính của gia đình, còn hoạt động du lịch được phát triển theo hướng chú trọng chất lượng.

Những trải nghiệm này cho thấy, sức hấp dẫn của làng nghề có thể được mở rộng từ hoạt động tham quan, chụp ảnh sang tìm hiểu quy trình và trực tiếp tham gia sản xuất. Đây cũng là cơ hội để du khách tiếp cận sâu hơn với giá trị của sản phẩm, thay vì chỉ biết đến Quảng Phú Cầu qua những hình ảnh rực rỡ sắc màu.

Giữ nghề trong quá trình thích ứng với công nghệ

Cùng với những bó hương được sắp đặt tạo nên sức hút về mặt thị giác, giá trị làm nên bản sắc của Quảng Phú Cầu chính là quy trình sản xuất cùng những tri thức, kinh nghiệm được các thế hệ thợ nghề tích lũy và gìn giữ.

Người thợ vận hành máy làm hương tại cơ sở sản xuất ở làng nghề Quảng Phú Cầu

Từ lựa chọn nguyên liệu, xử lý bột, tạo hình đến phơi và đóng gói, mỗi công đoạn đều đòi hỏi kinh nghiệm và sự khéo léo mà những bức ảnh check-in khó có thể truyền tải đầy đủ.

Theo chị Nguyễn Thu Phương, cơ sở Từ Bi Hương sử dụng nguyên liệu thực vật thu mua từ nhiều vùng, kết hợp chất kết dính từ cây bời lời. Đến nay, cơ sở có 8 sản phẩm được công nhận OCOP, gồm 4 sản phẩm đạt 3 sao và 4 sản phẩm đạt 4 sao, thuộc các dòng hương que, hương vòng, hương nụ và trầm không tăm. Đây cũng là những sản phẩm OCOP đầu tiên được công nhận của làng nghề Quảng Phú Cầu.

Trong sản xuất, máy trộn bột và máy làm hương đã thay thế một phần công việc thủ công, góp phần tăng năng suất, tiết kiệm nhân lực. Tuy nhiên, gia đình chị từng thử sử dụng máy đóng gói nhưng sản phẩm dễ bị xước, vỡ nên công đoạn này vẫn được thực hiện thủ công. Thao tác se hương thủ công cũng được giữ lại để phục vụ hoạt động trải nghiệm của du khách.

Thực tế này cho thấy, thích ứng với công nghệ không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn phương thức sản xuất truyền thống. Điều quan trọng là lựa chọn những công đoạn có thể cơ giới hóa để nâng cao hiệu quả; đồng thời duy trì các kỹ năng thủ công để đảm bảo chất lượng sản phẩm và giá trị trải nghiệm của làng nghề.

Mở rộng giá trị cho làng nghề

Du lịch mở thêm cơ hội quảng bá làng nghề, nhưng mức độ tham gia và hưởng lợi từ hoạt động này giữa các hộ dân chưa đồng đều.

Quảng Phú Cầu hiện có khoảng 3.000 hộ làm nghề trên địa bàn 6 thôn. Song, một số cơ sở có điều kiện tổ chức dịch vụ tham quan, chụp ảnh, trong khi nhiều hộ khác vẫn chủ yếu tập trung sản xuất và cung cấp nguyên liệu.

Người lao động phân loại, bó chân hương tại xưởng

Anh Sang Văn Tiến, chủ hộ chuyên sản xuất chân hương cung cấp cho các cơ sở làm hương thành phẩm cho biết, việc mở điểm chụp ảnh đòi hỏi phải có thương hiệu, mặt bằng và vốn đầu tư.

Gia đình anh hiện chỉ tập trung sản xuất, chưa ghi nhận tác động trực tiếp từ hoạt động du lịch. Theo ước tính của riêng hộ anh Tiến, chi phí nguyên liệu chiếm khoảng 70% giá thành sản phẩm. Cộng thêm chi phí nhân công, lợi nhuận còn lại không nhiều.

Nhiều hộ sản xuất khác cũng gặp khó khăn do thiếu mặt bằng đón khách, trong khi tình trạng lao động rời quê tìm việc làm khác vẫn là mối lo đối với việc duy trì nghề. Bởi vậy, sự sôi động tại một số điểm check-in chưa thể phản ánh đầy đủ tình hình kinh tế cũng như mức độ hưởng lợi từ du lịch của toàn bộ cộng đồng làm nghề.

Một vấn đề khác là khó khăn trong thu hút lực lượng trẻ tham gia gìn giữ và quảng bá làng nghề. Chị Nghiêm Thị Yến (kế toán Hợp tác xã Dịch vụ - Du lịch làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu) cho hay, chị cùng một số bạn trẻ đang trực tiếp tham gia đón khách, quảng bá hình ảnh làng nghề trên các nền tảng TikTok, Facebook. Dù mở ra hướng tiếp cận mới, hoạt động này vẫn gặp khó khăn do thiếu kinh nghiệm truyền thông chuyên nghiệp và hạn chế về kinh phí triển khai.

Công đoạn nhuộm chân hương truyền thống đòi hỏi kinh nghiệm và sự khéo léo của người thợ

Từ thực tế trên, phát triển du lịch làng nghề cần được nhìn nhận trên cả phương diện thu hút khách và khả năng tạo thêm giá trị cho cộng đồng sản xuất. Lượng khách hay mức độ lan tỏa của hình ảnh trên mạng xã hội chỉ là một phần kết quả. Điều quan trọng hơn là du khách có được tiếp cận với nghề, lựa chọn sản phẩm và góp phần cải thiện sinh kế cho người dân hay không?

Do đó trước hết, cần kết nối hoạt động check-in với những trải nghiệm nghề phù hợp điều kiện của từng cơ sở. Các hộ có đủ khả năng có thể tổ chức giới thiệu nguyên liệu, hướng dẫn làm hương. Đối với những hộ chủ yếu tập trung sản xuất, có thể phối hợp để đưa khách đến tham quan xưởng theo lịch phù hợp, tránh làm xáo trộn nhịp lao động thường ngày.

Cùng với đó, hoạt động giới thiệu sản phẩm tại điểm tham quan của hợp tác xã cần cung cấp đầy đủ thông tin về cơ sở sản xuất, địa chỉ và kênh đặt hàng, tạo thuận lợi để du khách tiếp tục tìm mua sản phẩm sau chuyến đi.

Trong hoạt động quảng bá, sự phối hợp giữa người làm nghề và lực lượng trẻ cũng cần được phát huy. Người làm nghề giữ vai trò chủ thể về tri thức, kỹ thuật và chất lượng sản phẩm. Lực lượng trẻ có thể hỗ trợ xây dựng hình ảnh, kết nối các kênh truyền thông và bán hàng.

Bên cạnh đó, hợp tác xã cần phát huy vai trò đầu mối, làm rõ cơ chế phối hợp cũng như quyền lợi của các hộ cung cấp sản phẩm. Qua đó, tạo thêm cơ hội tham gia vào chuỗi hoạt động du lịch; khuyến khích người lao động gắn bó và người trẻ tiếp nối nghề truyền thống.

Quảng Phú Cầu có lợi thế từ những hình ảnh giàu sức hút, nhưng sự phát triển của làng nghề không thể chỉ được nhìn nhận qua những bức ảnh check-in. Điều cần được duy trì phía sau mỗi điểm đến là hoạt động sản xuất ổn định, sản phẩm có đầu ra và sinh kế của người làm nghề.

Khi du lịch giúp du khách hiểu hơn về quy trình làm hương, trân trọng giá trị lao động và tìm đến các sản phẩm của làng nghề, sức hút truyền thông mới có thể chuyển hóa thành động lực phát triển bền vững.