Để hệ thống pháp luật thực sự 'thông suốt toàn diện'

Quang cảnh kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: quochoi.vn

Có một thực tế là người dân và doanh nghiệp không sinh sống, kinh doanh trong từng đạo luật đơn lẻ, cô lập. Một dự án kinh tế trong đời sống thực là một dòng chảy xuyên suốt, chịu sự điều chỉnh đồng thời của chuỗi quy định phức tạp, từ đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng cho đến môi trường. Đáng tiếc thay, thực tiễn lập pháp nhiều năm qua vẫn tồn tại nghịch lý “hợp lý cục bộ”. Từng quy định khi soi chiếu riêng lẻ dưới góc nhìn quản lý ngành đều có vẻ chặt chẽ, tối ưu; song khi ghép nối lại trong cùng một guồng quay thực tế, chúng lập tức va đập, tạo nên những xung đột nghẽn mạch.

Tại nhiều khu vực kinh tế trọng điểm, không ít dự án phát triển đô thị và hạ tầng phải nằm án binh bất động chỉ vì một mắt xích pháp lý bị tắc. Chuỗi thủ tục phụ thuộc lẫn nhau biến thành vòng luẩn quẩn, vốn liếng bị đóng băng, cơ hội phát triển trôi qua trong nuối tiếc. Sự đồng bộ giữa các bộ luật rường cột như Luật Đất đai, Luật Xây dựng hay Luật Ngân sách nhà nước, vì thế, không chỉ là câu chuyện kỹ thuật bàn giấy, mà là đòi hỏi sống còn của nền kinh tế.

Nâng cao chất lượng sửa luật đòi hỏi tư duy quản trị văn minh, theo đó, chúng ta kiên quyết gọt giũa thủ tục hành chính nhưng tuyệt đối không hạ chuẩn các giá trị công cộng. Đổi mới không đồng nghĩa với buông lỏng. Minh chứng rõ nét nằm ở triết lý sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường khi chuyển mạnh từ phương thức tiền kiểm nặng tính xin - cho sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu khoa học và mức độ rủi ro. Thay vì đong đếm cơ học quy mô dự án, luật đi thẳng vào bản chất như đo lường công nghệ xử lý, nguy cơ ô nhiễm và sức chịu tải thực tế của tự nhiên... Từng khái niệm như hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon được chuẩn hóa chặt chẽ để bịt kín kẽ hở trục lợi chính sách. Đáng chú ý, việc cho phép thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường song song với quy hoạch chi tiết là bước đột phá về tư duy quy trình, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian chuẩn bị mà “chốt chặn” sinh thái vẫn được giữ vững vàng.

Ở một góc độ khác, chất lượng lập pháp còn là bản lĩnh thể chế hóa các giá trị nhân văn và dự báo trước những thách thức thời đại. Sức sống của luật pháp bắt nguồn từ khả năng bảo vệ con người, đặc biệt là thế hệ tương lai. Việc đề xuất sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với tinh thần quyết liệt ngăn chặn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hay các chế phẩm nicotine mới đã thể hiện tầm nhìn chủ động ấy. Những giải pháp cụ thể như mở rộng diện tích cảnh báo sức khỏe lên 85% bao bì, thiết lập không gian công cộng hoàn toàn không khói thuốc và cấm triệt để việc trưng bày tại điểm bán chính là những lá chắn kiên cố đẩy lùi các chiêu thức tiếp thị tinh vi.

Để hệ thống pháp luật thực sự “thông suốt toàn diện”, phương pháp làm luật buộc phải thay đổi tận gốc rễ. Cần từ bỏ thói quen rà soát đơn lẻ từng ngành để đặt dự thảo trong tổng thể chuỗi vận hành liên hoàn của đời sống. Mỗi chính sách đưa vào dự thảo phải “đủ chín”, phân định rạch ròi đâu là vướng mắc do văn bản, đâu là tắc nghẽn do con người thực thi, bảo đảm tính dự báo khoa học và sự ổn định lâu dài...

Sửa luật đồng bộ, thực chất là chìa khóa tháo gỡ rào cản, khơi dậy nội lực và bồi đắp niềm tin xã hội vào Nhà nước pháp quyền. Kỳ họp Quốc hội thành công không đo bằng số xấp tài liệu được biểu quyết thông qua, mà đo bằng những điểm nghẽn thực tế được giải tỏa ngoài đời sống, mở toang cánh cửa cho đất nước phát triển bền vững.