Để khoa học công nghệ phục vụ hiệu quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở Phú Thọ
Để khoa học, công nghệ phục vụ hiệu quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh Phú Thọ đã gắn chặt ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, chuyển đổi số với tiêu chuẩn hóa chất lượng và bảo hộ tài sản trí tuệ. Hướng đi này giúp sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng khẳng định thương hiệu, mở rộng thị trường và tạo sinh kế bền vững
Hoàn thiện cơ chế chính sách, hỗ trợ đồng bộ cho chủ thể sản xuất
Phú Thọ là địa phương có nhiều tiềm năng phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng gắn liền với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và bản sắc văn hóa của các dân tộc. Dưới sự thúc đẩy của Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều hộ dân, cơ sở sản xuất và hợp tác xã đã từng bước thay đổi tư duy từ phương thức sản xuất truyền thống sang chú trọng nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu để phát triển sản phẩm theo hướng hàng hóa. Đến tháng 11/2025, toàn tỉnh Phú Thọ có 593 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên.

Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tỉnh Phú Thọ tổ chức hội nghị đánh giá phân hạng sản phẩm OCOP năm 2025 (đợt 2) - Ảnh: KHCNPT.
Kết quả đó cho thấy lợi thế của sản phẩm địa phương ngày càng được khai thác hiệu quả, đồng thời đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao chất lượng, hoàn thiện quy trình sản xuất và xây dựng thương hiệu để nông sản đủ sức cạnh tranh trên thị trường rộng lớn hơn. Xác định rõ vấn đề này, tỉnh Phú Thọ coi phát triển tài sản trí tuệ gắn chặt với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nhiệm vụ mang tính chiến lược qua nhiều giai đoạn.
Trao đổi với phóng viên về định hướng triển khai và những kết quả đạt được trong thời gian qua, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ cho biết, nhận thức rõ vai trò của sở hữu trí tuệ đối với sự phát triển sản phẩm địa phương, ngành đã tham mưu và triển khai nhiều chương trình, dự án khoa học và công nghệ nhằm hỗ trợ tạo lập, quản lý, bảo vệ và phát triển tài sản trí tuệ.
Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ, trong giai đoạn 2021-2025 trên địa bàn tỉnh (bao gồm địa bàn ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình trước khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh), 100% nhu cầu tư vấn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đều được tiếp nhận và hướng dẫn, qua đó đã có 1.328 đơn đăng ký được chấp nhận và 817 văn bằng bảo hộ được cấp.
Ngành cũng đã tổ chức 74 lớp tập huấn, đào tạo cho hơn 3.600 lượt người tham gia và hỗ trợ kinh phí đăng ký bảo hộ 50 đối tượng quyền sở hữu trí tuệ của 10 doanh nghiệp, đưa hoạt động sở hữu trí tuệ từng bước đi vào chiều sâu từ xác lập quyền sang quản lý và khai thác thực tế.
Một trong những cách làm mang lại hiệu quả thiết thực là triển khai các dự án hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp và hợp tác xã. Điển hình là dự án “Hỗ trợ tạo lập, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ cho một số doanh nghiệp/Hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Phú Thọ” được thực hiện từ tháng 4/2022 đến tháng 10/2024 với tổng kinh phí 850 triệu đồng.
Dự án đã hỗ trợ các chủ thể xây dựng hoàn chỉnh 8 bộ hồ sơ và văn bằng chứng nhận nhãn hiệu hàng hóa; 8 bộ quy chế quản lý, sử dụng và phát triển nhãn hiệu; 8 hồ sơ công bố tiêu chuẩn cơ sở và 6 bộ hồ sơ đăng ký mã số, mã vạch, giúp các đơn vị hoàn thiện đồng bộ từ bảo hộ thương hiệu đến tiêu chuẩn hóa sản phẩm.
Tiếp nối kết quả đó, ngày 3/11/2025, UBND tỉnh Phú Thọ ban hành Quyết định số 1621/QĐ-UBND phê duyệt Chương trình phát triển tài sản trí tuệ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030. Chương trình xác định tiếp tục ưu tiên hỗ trợ bảo hộ, quản lý và khai thác tài sản trí tuệ đối với sản phẩm chủ lực, đặc thù, sản phẩm làng nghề và OCOP; thúc đẩy đăng ký bảo hộ sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, giống cây trồng mới; tăng cường đào tạo và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc, quảng bá thương hiệu.
Cùng với đó, Nghị quyết số 61/2025/NQ-HĐND ngày 25/11/2025 của HĐND tỉnh Phú Thọ quy định chính sách hỗ trợ đăng ký bảo hộ sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu và đăng ký bảo hộ, công nhận giống cây trồng mới đã tạo thêm cơ chế và nguồn lực quan trọng để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư phát triển tài sản trí tuệ.
Chuyển hóa tri thức bản địa thành lợi thế cạnh tranh từ câu chuyện nếp Gà gáy Mỹ Lung
Tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hiệu quả của việc gắn khoa học, công nghệ với sở hữu trí tuệ được minh chứng rõ nét nhất qua sản phẩm gạo nếp Gà gáy Mỹ Lung – đặc sản truyền thống của đồng bào dân tộc Mường tại khu vực Mỹ Lung, nay thuộc xã Sơn Lương, Xuân Viên và Thượng Long.
Được gìn giữ qua nhiều thế hệ và gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào Mường, nếp Gà gáy Mỹ Lung nổi tiếng bởi hạt gạo chắc mẩy, hương thơm đặc trưng, khi đồ thành xôi có độ dẻo và đậm vị riêng biệt.

Sản phẩm Nếp Gà gáy Mỹ Lung - Ảnh: KHCNPT.
Sau bước đi quan trọng được bảo hộ nhãn hiệu tập thể vào năm 2010, tỉnh Phú Thọ tiếp tục triển khai dự án đăng ký bảo hộ và quản lý chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm nếp Gà gáy Mỹ Lung dưới sự chủ trì thực hiện của Sở Khoa học và Công nghệ.
Ngày 30/6/2026, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã ban hành Quyết định số 323/QĐ-SHTT cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 000155 cho sản phẩm gạo nếp Gà gáy Mỹ Lung với tên gọi chỉ dẫn địa lý “Mỹ Lung”. Ngày 21/7/2026, tỉnh Phú Thọ tổ chức công bố chỉ dẫn địa lý và trao quyền sử dụng cho chủ thể đáp ứng điều kiện theo quy định.
Chia sẻ về ý nghĩa của dấu mốc này đối với nông sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh: “Việc được bảo hộ chỉ dẫn địa lý không chỉ khẳng định mối liên hệ giữa chất lượng, danh tiếng sản phẩm với điều kiện địa lý, nguồn gen bản địa và kinh nghiệm sản xuất truyền thống của người dân, mà còn tạo cơ sở pháp lý để quản lý chặt chẽ nguồn gốc, chất lượng, ngăn ngừa tình trạng giả mạo và khai thác thương hiệu trái phép".
"Quan trọng hơn, giá trị của chỉ dẫn địa lý không chỉ nằm ở văn bằng bảo hộ mà ở khả năng tổ chức quản lý, khai thác và phát triển thương hiệu trong thực tiễn. Khi sản phẩm được sản xuất theo quy trình thống nhất, có hệ thống kiểm soát chất lượng, bao bì, nhãn mác và nhận diện thương hiệu rõ ràng, người tiêu dùng sẽ có thêm căn cứ để lựa chọn và tin tưởng, qua đó chuyển hóa giá trị văn hóa, tri thức bản địa thành lợi thế cạnh tranh cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số” đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh.
Đưa công nghệ khắc phục tính nhỏ lẻ, thay đổi tư duy sản xuất vùng cao
Song hành với bảo hộ thương hiệu, việc ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất, chế biến và bảo quản giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển lâu dài của các sản phẩm OCOP miền núi.
Thông tin thêm về các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật tại cơ sở các xã miền núi, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ cho hay, thời gian qua ngành đã tập trung tư vấn, hướng dẫn các tổ chức, cá nhân và hợp tác xã tiếp cận, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật từ khâu nghiên cứu, tuyển chọn giống, hoàn thiện quy trình canh tác đến xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng, hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, mã số, mã vạch và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Đây là những giải pháp thiết thực giúp các cơ sở từng bước khắc phục hạn chế của phương thức sản xuất nhỏ lẻ, nâng cao tính đồng đều và ổn định về chất lượng. Đặc biệt đối với nông sản đặc trưng vùng miền núi, việc ứng dụng công nghệ phù hợp trong khâu thu hoạch, sơ chế, sấy, đóng gói và bảo quản đã giúp hạn chế thất thoát sau thu hoạch, duy trì chất lượng và đặc tính tự nhiên của sản phẩm, đồng thời kéo dài thời gian bảo quản để đáp ứng yêu cầu vận chuyển đến những thị trường xa hơn.
Bên cạnh đó, công nghệ số cũng đang mở ra phương thức mới trong quản lý và tiêu thụ nông sản vùng cao. Việc sử dụng tem QR truy xuất nguồn gốc giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin minh bạch về vùng sản xuất, chủ thể sản xuất, quy trình và tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa.
Kết hợp cùng các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và kênh quảng bá trực tuyến, các hợp tác xã và hộ sản xuất vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã tiếp cận được khách hàng ngoài địa bàn, giảm sự phụ thuộc vào kênh tiêu thụ truyền thống.
Qua đó, khoa học và công nghệ đã tạo ra bước chuyển căn bản trong phương thức tổ chức sản xuất, quản lý và kinh doanh, đưa các sản phẩm OCOP chuyển từ tư duy sản xuất những gì mình có sang sản xuất những gì thị trường cần.
Chuyển trọng tâm sang quản trị thương hiệu và liên kết chuỗi giá trị bền vững
Thực tế cho thấy, một sản phẩm có chất lượng tốt nhưng thiếu thương hiệu, thiếu thông tin truy xuất và chưa có hệ thống phân phối phù hợp sẽ gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận thị trường; ngược lại, khi chất lượng được tiêu chuẩn hóa, thương hiệu được bảo hộ và thông tin minh bạch thì giá trị thương mại sẽ được nâng lên rõ rệt.
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, mỗi sản phẩm OCOP còn mang trong mình câu chuyện về vùng đất, con người, văn hóa và tri thức lưu truyền qua nhiều thế hệ, nên việc phát triển sản phẩm gắn với công nghệ và sở hữu trí tuệ còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc trong việc tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và khuyến khích người dân gắn bó với nông nghiệp tại địa phương.

Cục Sở hữu trí tuệ trao Giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý “Mỹ Lung” cho sản phẩm Gạo nếp Gà gáy của tỉnh Phú Thọ cho Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ - Ảnh: TP.
Đề cập đến các giải pháp trọng tâm để phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của khoa học, công nghệ và sở hữu trí tuệ trong thời gian tới, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ khẳng định: “Thời gian tới, cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp từ ưu tiên hỗ trợ bảo hộ, quản lý tài sản trí tuệ đối với sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP có tiềm năng phát triển đến tăng cường ứng dụng công nghệ trong sản xuất, chế biến, bảo quản; hỗ trợ các chủ thể áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số".
"Cùng với việc xây dựng các mô hình liên kết giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân theo chuỗi giá trị cũng như đẩy mạnh xúc tiến thương mại trên nền tảng số, cần đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực cho các hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất về quản trị thương hiệu, kiểm soát chất lượng và phát triển thị trường. Đối với các sản phẩm đã được bảo hộ, phải chuyển trọng tâm từ đăng ký xác lập quyền sang quản lý, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ thực sự trở thành công cụ tạo ra giá trị kinh tế” đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ cho biết thêm.
Từ những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa như nếp Gà gáy Mỹ Lung đến hàng trăm sản phẩm OCOP trên địa bàn, việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới công nghệ, chuẩn hóa chất lượng và phát triển thương hiệu đang mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế nông thôn Phú Thọ. Đây chính là động lực quan trọng giúp nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản, bảo tồn bản sắc văn hóa, tạo sinh kế ổn định và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh.

