Để lịch sử tiếp nối qua các thế hệ

Một người trẻ tuổi, một kho giấy mực giữa rừng và sự hy sinh thầm lặng để bảo vệ tài sản của báo chí cách mạng. Những chi tiết ấy khiến câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi, lay động lòng người và được tiếp nối qua các thế hệ.

Lực lượng Dân quân, Công an và Nhân dân tích cực hỗ trợ trong quá trình tìm kiếm hài cốt Liệt sĩ Lê Tước.

Từ những trang viết

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, giữa núi rừng Việt Bắc, những tờ báo được in và chuyển đến đồng bào không chỉ mang thông tin mà còn truyền đi đường lối kháng chiến, cổ vũ tinh thần chiến đấu, củng cố niềm tin vào thắng lợi.

Để duy trì hoạt động ấy, bên cạnh những người viết bài, biên tập, in ấn và phát hành, còn có những người lặng lẽ đảm nhiệm công việc hậu cần, bảo vệ giấy mực và những vật tư thiết yếu nhưng không dễ có được giữa thời chiến.

Theo cuốn Tô Hoài tự truyện - ấn bản kỷ niệm 100 năm ngày sinh Nhà văn Tô Hoài (Nhà xuất bản Kim Đồng, năm 2020) thì thời điểm đó Lê Tước còn trẻ, được Tô Hoài nhắc đến là một thiếu niên làm liên lạc tại cơ quan Báo Cứu quốc, từ Hà Nội đi theo cơ quan lên Việt Bắc.

Khi kho giấy, mực của báo đặt trong rừng gần khu vực Phủ Thông cần người trông coi, lúc đó có đồng chí Phúc Mơ tình nguyện nhận nhiệm vụ, cậu thiếu niên Lê Tước cũng xin đi cùng, muốn góp sức bảo vệ kho vật tư quan trọng của cơ quan.

Hai người sống trong lán giữa rừng, mặc quần áo chàm như người địa phương để tránh bị chú ý. Trong một lần ra suối lấy nước, cả hai bị lính Pháp bắt. Khi bị tra hỏi, đồng chí Phúc Mơ chỉ nhận mình là người trong làng đi kiếm củi, còn cậu thiếu niên Lê Tước không khai báo, nhưng chiếc thắt lưng bản rộng của cậu khiến địch chú ý. Cả hai bị đánh đập nhưng không tiết lộ nơi cất giấu kho giấy, mực. Sau đó, quân Pháp đốt lán.

Dù bị đánh, hai người vẫn không tiết lộ bí mật. Quân Pháp đã sát hại họ. Kho giấy, mực mà hai người nhận nhiệm vụ bảo vệ gắn với sự sống còn của hoạt động in báo giữa chiến khu, sự hy sinh của họ vì thế không chỉ là mất mát của những người đồng đội, mà còn là một phần câu chuyện về những người đã góp sức gìn giữ hoạt động báo chí cách mạng trong thời kỳ kháng chiến.

Liệt sĩ Lê Tước sinh năm 1929, quê ở xã Đức Giang, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Sơn Bình, nay là xã Hoài Đức, thành phố Hà Nội, khi hy sinh, đồng chí là nhân viên Báo Cứu quốc.

Đồng chí Lê Tước hy sinh vào tháng 12-1947, do bị thực dân Pháp bắt và giết hại. Nơi hy sinh và an táng ban đầu được xác định tại vùng Phủ Thông, nay thuộc thôn Thạch Ngõa, xã Thượng Minh.

Bà Lê Thị Thanh Thủy, tổ 8, phường Linh Sơn, cháu gái gọi Liệt sĩ Lê Tước là cụ, chia sẻ với chúng tôi: Gia đình đã đến khu vực này tìm nhiều lần từ những năm trước, nhưng chưa rõ cụ được người dân chôn cất ở chỗ nào. Cách đây khoảng 3 tháng, gia đình gặp những người cao tuổi ở thôn Thạch Ngoã để tiếp tục tìm kiếm thông tin. Gia đình đã gặp được cụ bà Nông Thị Nậu, thôn Thạch Ngoã (hiện nay 101 tuổi), cụ cho biết chính chồng cụ đã chôn cất Liệt sĩ Lê Tước và chỉ vị trí chôn cất là vườn đồi của gia đình.

Những thông tin trong hồ sơ liệt sĩ và tư liệu từ cuốn tự truyện của Nhà văn Tô Hoài đã giúp kết nối hai lát cắt của lịch sử: một bên là câu chuyện về những người làm báo trong rừng Việt Bắc, một bên là địa điểm được xác định là nơi liệt sĩ hy sinh và an táng ban đầu.

Dẫu chưa thể tái hiện đầy đủ cuộc đời, quá trình hoạt động của Liệt sĩ Lê Tước, nhưng các tư liệu hiện có đã giúp cơ quan chức năng làm rõ hơn hoàn cảnh hy sinh của người nhân viên báo chí trẻ tuổi.

Đến cuộc tìm kiếm tại Thạch Ngõa

Thực hiện Kế hoạch của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Thái Nguyên, ngày 21/10/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Nguyên phối hợp với cấp ủy, chính quyền xã Thượng Minh và các lực lượng liên quan tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại thôn Thạch Ngõa.

Sau ba ngày tích cực tìm kiếm, đến chiều 23-10, các lực lượng đã tìm thấy hài cốt tại vị trí nghi là nơi an táng Liệt sĩ Lê Tước. Sáng 24-10, công tác cất bốc được tiến hành, đồng thời lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN nhằm góp phần xác định danh tính hài cốt theo quy định.

Quá trình tìm kiếm được cơ quan chức năng bàn bạc, tính toán tỉ mỉ.

Bà Nông Thị Uyến, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Minh, cho biết: Trong quá trình tìm kiếm, cất bốc hài cốt nghi là của Liệt sĩ Lê Tước, địa phương đã chủ động phối hợp, hỗ trợ nhân lực, bảo đảm an ninh, an toàn và các điều kiện cần thiết để lực lượng chức năng hoàn thành nhiệm vụ. Khi hài cốt được tìm thấy, chính quyền và nhân dân địa phương đều rất xúc động. Địa phương mong muốn sau khi hoàn tất các thủ tục xác minh, hài cốt liệt sĩ sẽ được đưa về nơi an nghỉ trang trọng, để người đã hy sinh được trở về bên đồng đội và gia đình.

Câu chuyện về Liệt sĩ Lê Tước gợi nhắc trong chiến tranh, có những người góp sức cho cách mạng bằng những công việc ít được nhắc tên. Họ không nhất thiết cầm súng nơi chiến hào, có người bảo vệ kho giấy, mực; có người đưa tin, vận chuyển tài liệu; có người âm thầm giữ gìn điều kiện để cơ quan tiếp tục hoạt động. Nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, mỗi nhiệm vụ đều giữa lằn sinh tử.

Sự hy sinh của đồng chí Lê Tước và Phúc Mơ, qua hồi ức của Nhà văn Tô Hoài, cho thấy tinh thần kiên cường của những người đã đặt nhiệm vụ chung lên trên sự an nguy của bản thân.

Những trang sách giúp người đọc hôm nay hình dung rõ hơn cái giá của độc lập, tự do và sự đóng góp của những con người bình dị trong lịch sử báo chí cách mạng.

Gần tám thập kỷ đã trôi qua, việc tìm kiếm hài cốt của Liệt sĩ Lê Tước tại Thượng Minh thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” bằng hành động cụ thể. Đó là sự tri ân đối với người đã ngã xuống, là trách nhiệm với thân nhân liệt sĩ và cũng là cách để lịch sử được tiếp nối qua các thế hệ.