Đề nghị rà soát kỹ mức phạt lên tới 3 tỷ đồng trong định danh điện tử

Sáng 28/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, các đại biểu đã thảo luận về dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử.

Có cần xác thực danh tính điện tử đối với mọi giao dịch?

Góp ý dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Nguyễn Minh Tâm (đoàn Quảng Trị) đề nghị rà soát khoản 5 Điều 23. Theo đại biểu, dự thảo quy định giao dịch điện tử trên các nền tảng số phục vụ hoạt động trong nhiều lĩnh vực, gồm giáo dục, chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, thương mại điện tử, hóa đơn điện tử, vận tải, du lịch, dược, khám chữa bệnh và mạng xã hội tại Việt Nam, phải được liên kết xác thực với danh tính điện tử của các chủ thể tham gia.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (đoàn Quảng Trị) phát biểu.

Đại biểu nhận xét phạm vi này “rất rộng và bao quát nhiều lĩnh vực có tính chất, mức độ rủi ro và phương thức giao dịch khác nhau”. Nếu quy định đồng loạt nghĩa vụ liên kết xác thực đối với mọi giao dịch điện tử, các tổ chức, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể phải chịu chi phí tuân thủ lớn. Việc tích hợp hệ thống, kết nối kỹ thuật và xử lý trường hợp người tham gia giao dịch chưa có hoặc chưa thể sử dụng danh tính điện tử cũng cần được tính đến.

Theo đại biểu Nguyễn Minh Tâm, dự thảo cần làm rõ nghĩa vụ liên kết xác thực áp dụng đối với tất cả chủ thể, mọi loại giao dịch và mọi khâu của giao dịch, hay chỉ đối với những giao dịch có nguy cơ cao. Cơ quan soạn thảo cũng cần đánh giá chi phí tuân thủ và khả năng đáp ứng hạ tầng kỹ thuật trước khi đặt ra nghĩa vụ bắt buộc trên diện rộng.

Về chế tài, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề cập quy định trong dự thảo về mức phạt tiền tối đa đến 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức; tại các thành phố thuộc khu kinh tế đặc biệt, mức phạt có thể cao hơn nhưng không quá hai lần mức phạt chung đối với cùng hành vi. Đại biểu đề nghị rà soát căn cứ pháp lý, tính tương xứng và tính khả thi của quy định này. Một hành vi vi phạm về định danh, xác thực điện tử có thể đồng thời thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, giao dịch điện tử hoặc dữ liệu, dẫn đến khó xác định căn cứ và mức phạt áp dụng.

Một vấn đề khác được đại biểu Dương Mạc Kiên (đoàn Cao Bằng) nêu là phạm vi dữ liệu xác thực phải đồng bộ về hệ thống định danh và xác thực điện tử. Theo đại biểu, các quy định tại Điều 28 và Điều 33 có thể khiến cùng một lần xác thực phát sinh hai nghĩa vụ đồng bộ. Trong khi đó, dự thảo chưa giới hạn dữ liệu nội dung giao dịch phải đồng bộ đối với tất cả mô hình xác thực.

“Nếu giữ như vậy thì Cơ sở dữ liệu quốc gia có thể trở thành nơi tập trung lịch sử giao dịch hàng ngày của người dân”, đại biểu Dương Mạc Kiên nhận xét. Đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật những trường dữ liệu tối đa được đồng bộ; loại trừ dữ liệu nội dung giao dịch; lưu nhật ký kỹ thuật chi tiết tại hệ thống nguồn và xác định thời hạn lưu trữ tối đa đối với dữ liệu tập trung.

Từ góc độ chi phí tuân thủ, đại biểu Sùng A Lềnh (Lào Cai) đề nghị công nhận các mã định danh sản phẩm, hàng hóa, tài sản đã có theo pháp luật chuyên ngành và tiêu chuẩn quốc tế, tránh tạo thêm thủ tục cho doanh nghiệp. Đại biểu cũng đề nghị luật xác định thời hạn tối đa xử lý việc khôi phục danh tính điện tử bị tạm dừng. Theo đại biểu, mỗi ngày gián đoạn tài khoản định danh đồng nghĩa với việc doanh nghiệp bị đình trệ giao dịch, người dân không thể thực hiện dịch vụ công.

Đối với xác thực sinh trắc học bằng trí tuệ nhân tạo, đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị làm rõ trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ nếu việc xác thực sai xuất phát từ lỗ hổng kỹ thuật hoặc sự cố hệ thống. Đại biểu cho rằng quy định người sử dụng kết quả xác thực chịu trách nhiệm cuối cùng là chưa đầy đủ khi họ không thể kiểm soát lỗi của hệ thống do bên khác cung cấp.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) phát biểu.

Tránh phát sinh thêm thủ tục, chi phí tuân thủ

Với dự thảo Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị xác định rõ những thủ tục thực sự cần thiết và xử lý nguy cơ chồng chéo với Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Dù dự thảo đã sắp xếp thủ tục thành hai nhóm và quy định một đầu mối tiếp nhận, theo đại biểu, “2 nhóm thủ tục không có nghĩa là chỉ phát sinh 2 thủ tục”.

Đại biểu đặt vấn đề: một cơ quan, bệnh viện, trường đại học hoặc doanh nghiệp muốn đưa hệ thống dữ liệu vào hoạt động thì thực tế phải nộp hồ sơ bao nhiêu lần, chờ bao nhiêu quyết định và chịu tổng chi phí bao nhiêu. Nếu nội dung đã được thẩm định theo pháp luật về an ninh mạng vẫn phải đánh giá lại theo luật mới, việc có một đầu mối tiếp nhận chưa đủ để giảm gánh nặng thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị lập danh mục đầy đủ từng thủ tục dự kiến phát sinh, xác định đối tượng, hồ sơ, thời hạn, số lần thực hiện và chi phí tuân thủ. Những nội dung trùng nhau cần dùng chung “1 lần đánh giá, 1 bộ hồ sơ và 1 kết quả có giá trị sử dụng cho các cơ quan liên quan”.

Đối với dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (đoàn Cần Thơ) băn khoăn về quy định hạn chế quyền cư trú, sản xuất kinh doanh và sử dụng đất trong khu vực bảo vệ, hành lang bảo vệ. Với những công trình năng lượng, giao thông kéo dài qua nhiều vùng dân cư đã sinh sống ổn định, các hạn chế này có thể ảnh hưởng đến đời sống và sinh kế. Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho hộ gia đình, tổ chức chịu ảnh hưởng trực tiếp khi thiết lập ranh giới bảo vệ công trình.

Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến phát biểu giải trình, tiếp thu.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) đề nghị bảo đảm người dân được biết rõ ranh giới hành lang bảo vệ, các hạn chế xây dựng áp dụng đối với thửa đất của mình, trường hợp được bồi thường hoặc hỗ trợ và cơ quan giải quyết. Với nghĩa vụ thực hiện yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, đại biểu đề nghị giới hạn bằng các điều kiện “đúng thẩm quyền, đúng pháp luật, trong phạm vi cần thiết”.

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến phát biểu khẳng định sẽ nghiêm túc tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện các dự thảo luật, bảo đảm rõ về phạm vi, thống nhất trong quá trình áp dụng, đồng bộ với các luật có liên quan; đồng thời rà soát các vấn đề liên quan đến thẩm quyền, chi phí, thủ tục và xử lý vi phạm hành chính.