Đề thi Ngữ văn Trung Quốc như thế nào mà khiến hàng tỷ người bàn luận?

Chỉ vài giờ sau khi đề thi năm 2026 được công bố, các chủ đề liên quan đã nhanh chóng phủ sóng mạng xã hội, thu hút hàng tỷ lượt xem và trở thành tâm điểm thảo luận trên Weibo.

Nếu các câu hỏi Toán hay Khoa học chủ yếu thử thách thí sinh, thì đề Văn lại thường trở thành chủ đề thảo luận của cả xã hội.

Đề văn phản chiếu kỳ vọng của xã hội và giáo dục

Theo ông Trương Di Vũ, giáo sư Khoa Ngôn ngữ và Văn học Trung Quốc (Đại học Bắc Kinh), các đề Ngữ văn thường xoay quanh những chủ đề phổ quát như sự trưởng thành, xã hội hay cuộc sống - những vấn đề mà bất kỳ ai cũng có thể tham gia bàn luận mà không cần kiến thức chuyên môn sâu. Chính vì vậy, đề văn Cao khảo trở thành một trong số ít nội dung của kỳ thi có thể thực sự kết nối với công chúng.

Tuy nhiên, sức hút của các cuộc thảo luận này không chỉ xuất phát từ sự tò mò. Ngày càng nhiều người coi đề văn Cao khảo là "cửa sổ" phản ánh những điều xã hội và ngành giáo dục kỳ vọng ở thế hệ trẻ.

Điều đó được thể hiện khá rõ trong đề thi năm nay. Hai bộ đề quốc gia số 1 và số 2 đều sử dụng dạng bài viết dựa trên ngữ liệu - hình thức hiện được áp dụng ở phần lớn các địa phương.

Ở bộ đề quốc gia số 1, thí sinh được yêu cầu suy ngẫm về một từ ngữ mà cách hiểu của bản thân đã thay đổi theo quá trình trưởng thành, đồng thời lý giải những trải nghiệm nào đã tạo nên sự thay đổi đó.

Thí sinh đến điểm thi Trường THPT số 8 Bắc Kinh trong ngày đầu tiên của kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia Trung Quốc (Cao khảo) năm 2026, sáng 7/6. Ảnh: GT

Theo ông Trương Bằng, Phó Giáo sư Đại học Sư phạm Nam Kinh, đề bài cho phép học sinh nhìn lại quá trình trưởng thành, cách trải nghiệm sống làm thay đổi nhận thức và những suy ngẫm được hình thành từ sự thay đổi đó. Từ một chi tiết rất nhỏ trong đời sống, đề bài mở ra cơ hội để học sinh kết nối trải nghiệm cá nhân với những suy ngẫm rộng hơn về xã hội và cuộc sống.

Trong khi đó, đề văn của bộ đề quốc gia số 2 tiếp cận theo hướng khác nhưng vẫn mang tính suy ngẫm sâu sắc. Đề bài sử dụng hình ảnh về những khó khăn, thử thách, thất bại và biến động để yêu cầu học sinh suy nghĩ về ý nghĩa của việc đối mặt với nghịch cảnh.

Theo các chuyên gia, dạng đề này buộc thí sinh phải dựa vào trải nghiệm và suy ngẫm thực tế của bản thân thay vì áp dụng các khuôn mẫu làm văn có sẵn. Mục tiêu là khuyến khích tư duy chân thực và khả năng biểu đạt cá nhân, thay vì những bài viết rập khuôn.

Khi AI bước vào đề thi

Theo Global Times, so với đề thi quốc gia, cấu trúc đề văn tại Bắc Kinh đa dạng hơn - đề cập đến các chủ đề như trí tuệ nhân tạo, tuổi già hạnh phúc, khát vọng và vai trò của sự nỗ lực trong quá trình trưởng thành.

Tại Thượng Hải, đề văn tập trung vào câu hỏi công nghệ đang thay đổi trí tưởng tượng của con người như thế nào.

Còn tại Thiên Tân, đề bài lấy chữ "điều" - một chữ có nhiều tầng nghĩa trong tiếng Trung - làm điểm khởi đầu để học sinh suy ngẫm về sự điều chỉnh, phối hợp và đổi mới trong cả nghệ thuật lẫn các công trình kỹ thuật quy mô lớn.

Theo các chuyên gia, dù được đánh giá là khá phức tạp, đề bài cuối cùng vẫn hướng học sinh tới một chủ đề rõ ràng: Mối quan hệ giữa khả năng thích ứng và đổi mới sáng tạo.

So với những năm trước, công nghệ xuất hiện nổi bật hơn trong đề thi năm nay. Các chủ đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo, quá trình già hóa dân số hay tác động của công nghệ tới đời sống cho thấy ngành giáo dục Trung Quốc đang khuyến khích học sinh quan tâm nhiều hơn tới những vấn đề của thế giới đương đại.

Điều xã hội kỳ vọng ở thế hệ trẻ

Theo giáo sư Trương Di Vũ, xu hướng nổi bật trong các đề văn Cao khảo những năm gần đây là sự nhấn mạnh vào năng lực lập luận.

Các đề bài ngày càng coi trọng khả năng tư duy logic, suy nghĩ độc lập và diễn đạt quan điểm. Nhiều đề mang tính triết lý và có độ mở cao, khuyến khích học sinh tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau để xây dựng lập luận riêng.

Thí sinh rời điểm thi sau khi hoàn thành bài thi Ngữ văn, môn thi đầu tiên của kỳ thi Cao khảo 2026, tại Bắc Kinh trưa 7/6. Ảnh: GT

Các chuyên gia cho rằng đây không chỉ là những kỹ năng cần thiết cho việc học đại học mà còn là năng lực quan trọng trong công việc và cuộc sống tương lai. Đó cũng là lý do phần nghị luận vẫn giữ vai trò trung tâm trong kỳ thi Cao khảo.

Bên cạnh tư duy phản biện, các yếu tố như tính sáng tạo, khả năng diễn đạt rõ ràng và quan điểm cá nhân cũng ngày càng được coi trọng. Thí sinh được kỳ vọng không chỉ trả lời câu hỏi mà còn thể hiện khả năng suy nghĩ độc lập trước những vấn đề mới của xã hội.

Theo các chuyên gia, những thay đổi trong đề văn Cao khảo không diễn ra riêng lẻ mà gắn với những điều chỉnh rộng lớn hơn trong hệ thống giáo dục Trung Quốc. Việc các chủ đề như trí tuệ nhân tạo, công nghệ hay những vấn đề xã hội đương đại xuất hiện ngày càng nhiều phản ánh nỗ lực kết nối giáo dục với nhu cầu phát triển mới của đất nước. Cùng với đó, nhiều trường đại học cũng đang mở thêm các ngành học liên quan đến công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ lâu, Cao khảo không chỉ là kỳ thi quyết định tương lai của hàng triệu học sinh mà còn phản ánh những giá trị mà xã hội Trung Quốc coi trọng. Bởi vậy, đề văn thường được xem như một "cửa sổ" để quan sát những mối quan tâm của xã hội và những phẩm chất mà đất nước này kỳ vọng ở thế hệ trẻ trong từng giai đoạn phát triển.