Để TPHCM trở thành thành phố sạch nhất

Chuyển từ dọn rác sang ngăn rác phát sinh

TPHCM đang hướng đến hình ảnh một đô thị toàn cầu, thông minh, đáng sống. Tuy nhiên, để những mục tiêu lớn trở nên trọn vẹn, thành phố cần giải quyết một vấn đề rất gần gũi nhưng tồn tại dai dẳng: rác thải nơi công cộng.

Đề xuất TPHCM trở thành thành phố sạch nhất cả nước trong vòng 3 năm cần được xem như một mục tiêu quản trị đô thị, có thời hạn, có tiêu chí đánh giá và có trách nhiệm rõ ràng của từng cấp, từng ngành, từng người.

Rác thải không đơn thuần là câu chuyện về vệ sinh môi trường, một chiếc ly nhựa trên vỉa hè, một túi nylon trôi dưới dòng kênh hay một điểm tập kết rác tự phát... khi lặp lại mỗi ngày đã không còn là chuyện nhỏ, đó là diện mạo của thành phố. Rác có thể làm giảm mỹ quan đô thị, ảnh hưởng hình ảnh TPHCM trong mắt người dân, du khách và nhà đầu tư. Rác còn kéo theo nhiều hệ lụy khác, gây ô nhiễm nguồn nước, làm tăng áp lực chống ngập...

Thời gian qua, TPHCM không thiếu các chương trình, kế hoạch làm sạch môi trường. Từ năm 2018, Thành ủy TPHCM đã ban hành Chỉ thị 19 về vận động người dân không xả rác ra đường và kênh rạch. Thành phố cũng triển khai nhiều giải pháp như xóa điểm tồn đọng rác, tiếp nhận phản ánh của người dân, lắp đặt camera giám sát, kiểm tra và xử phạt hành vi vi phạm...

Những nỗ lực này bước đầu mang lại kết quả tích cực, song vấn đề lớn hơn vẫn là làm sao để rác không quay trở lại sau những đợt ra quân. Điều đó cho thấy thành phố đang tốn nhiều nguồn lực để xử lý phần ngọn, trong khi nguyên nhân cốt lõi là thói quen xả rác chưa được thay đổi.

Thành phố cần chuyển từ tư duy “dọn rác” sang “ngăn rác phát sinh” và xác định đây trách nhiệm chung của chính quyền, doanh nghiệp và từng người dân.

Quản trị chặt chẽ, tạo chuẩn sạch mới

Kinh nghiệm từ nhiều đô thị trên thế giới cho thấy, một thành phố sạch không chỉ nhờ ý thức người dân mà còn nhờ cách quản lý hiệu quả. Singapore có cả hệ thống giám sát, xử phạt và duy trì thường xuyên để trở thành một hình mẫu về vệ sinh đô thị.

TPHCM có thể tham khảo mô hình của quốc gia khác và biến mục tiêu sạch thành những tiêu chí cụ thể, đúng đặc thù, có thể đo lường. “Sạch nhất Việt Nam” chỉ có ý nghĩa khi người dân có thể cảm nhận được bên cạnh những con số cụ thể, minh bạch.

Thành phố xây dựng bộ chỉ số sạch đô thị, đánh giá định kỳ tại từng khu vực. Các tiêu chí có thể gồm số lượng điểm nóng về rác, thời gian xử lý phản ánh, mức độ tái phát, lượng rác xuất hiện tại các tuyến đường, kênh rạch trọng điểm...

Giải pháp quan trọng là xây dựng “bản đồ rác” của TPHCM, xác định địa điểm phát sinh, phân loại rác, nguyên nhân và thời gian... Khi dữ liệu được công khai, người dân cùng giám sát, chính quyền địa phương có cơ sở đánh giá hiệu quả thực hiện.

Bên cạnh đó, việc bỏ rác đúng nơi quy định phải thuận tiện hơn. Thành phố cần bố trí thùng rác hợp lý, tổ chức thu gom phù hợp tại khu dân cư, nhà trọ, khu vực ven kênh, chợ, hàng quán và những nơi tập trung đông người.

Cùng với tuyên truyền, việc xử lý vi phạm cần được thực hiện thường xuyên hơn. Điều quan trọng không nằm ở việc tăng mức phạt mà tăng khả năng người vi phạm bị phát hiện và xử lý. Khi hành vi xả rác có nguy cơ phải chịu trách nhiệm, thói quen xấu sẽ từng bước thay đổi.

TPHCM hiện đã có những mô hình cho thấy hiệu quả. Một số địa phương sử dụng camera giám sát, vận động người dân ký cam kết, xử phạt người đổ rác sai quy định và yêu cầu khắc phục hậu quả... Những cách làm này cần được đánh giá, nhân rộng thay vì chỉ dừng ở quy mô nhỏ lẻ.

Mục tiêu trong 3 năm trở thành thành phố sạch nhất Việt Nam là thử thách lớn, nhưng hoàn toàn có thể thực hiện nếu có quyết tâm, phương pháp quản trị phù hợp và sự tham gia của cộng đồng.

TPHCM không cần thêm những phong trào ngắn hạn rồi lắng xuống. Thay vào đó là xây dựng một thói quen mới: mỗi người dân hiểu rằng không xả rác là trách nhiệm, khi làm bẩn không gian chung phải chịu trách nhiệm khắc phục.

Giá trị lớn nhất của thành phố sạch là tạo ra một chuẩn mực sống mới, nơi hành động bỏ rác đúng chỗ trở thành phản xạ tự nhiên của người dân. Nếu làm được điều này, TPHCM có thể tạo ra hình mẫu về quản trị đô thị văn minh.