Đề xuất bỏ thủ tục sát hạch, giảm mạnh số công việc thiết kế phải có chứng chỉ hành nghề kiến trúc

Phát biểu khai mạc, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Trung Thành cho biết, thời gian qua, bối cảnh phát triển đất nước đã có nhiều thay đổi sâu sắc, đặc biệt là việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp; yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; chuyển đổi số quốc gia; phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong không gian kiến trúc.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật liên quan như pháp luật về quy hoạch, xây dựng, nhà ở, di sản văn hóa và tổ chức chính quyền địa phương cũng đã được sửa đổi, bổ sung. Thực tiễn thi hành Luật Kiến trúc cũng cho thấy một số quy định đã bộc lộ những hạn chế, bất cập.

Trong bối cảnh đó, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tập trung xử lý những vướng mắc đã được nhận diện rõ trong thực tiễn, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo Vụ trưởng Vụ Quy hoạch kiến trúc (Bộ Xây dựng) Trần Thu Hằng, mục tiêu trọng tâm của dự thảo Luật là phân cấp, phân định thẩm quyền, cải cách thủ tục hành chính (TTHC), tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn thi hành luật và bảo đảm tính đồng bộ của dự thảo Luật với hệ thống pháp luật hiện hành.

Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn đánh giá cao việc dự án Luật được đưa ra tham vấn rộng rãi, cầu thị ngay từ giai đoạn còn là dự thảo, với sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, giới hành nghề và các nhà khoa học.

Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng dự thảo Luật đang đi đúng 3 hướng lớn mà thực tiễn đang đòi hỏi. Nhấn mạnh tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, Phó Tổng Thư ký VCCI cho rằng việc luật hóa các quy định phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trao quyền và trách nhiệm rõ ràng hơn cho địa phương theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” sẽ giúp bộ máy vận hành thông suốt, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian cho các hoạt động đầu tư.

Phó Tổng thư ký VCCI cũng hoan nghênh dự thảo Luật thể hiện quyết tâm cắt giảm TTHC và điều kiện kinh doanh. Theo đó, cộng đồng doanh nghiệp hoan nghênh việc dự thảo Luật bỏ thủ tục sát hạch, giảm mạnh số lượng công việc thiết kế bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề, đơn giản hóa quy trình cấp chứng chỉ và bỏ yêu cầu UBND cấp tỉnh phải trình HĐND thông qua quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành.

“Mỗi thủ tục được cắt giảm là một chi phí được tiết kiệm, một cơ hội được mở ra, và quan trọng hơn, là một biểu hiện cụ thể của niềm tin mà Nhà nước đặt vào thị trường và người hành nghề”, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI nhấn mạnh.

Đánh giá cao tầm nhìn hội nhập và hiện đại của dự thảo Luật, Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cũng cho rằng, việc chuẩn hóa hành nghề theo thông lệ quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số, áp dụng mô hình thông tin công trình, cùng với những quy định mới về kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu cho thấy dự thảo Luật không chỉ giải quyết vấn đề của hôm nay mà còn chuẩn bị cho những đòi hỏi của ngày mai.

Qua thảo luận tại hội thảo, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để thể chế hóa phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa TTHC, đáp ứng các yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Các đại biểu cũng đóng góp ý kiến về một số nội dung cụ thể của dự án Luật như tính khả thi của việc nhận diện, cụ thể hóa các yếu tố bản sắc trong thực tiễn quản lý; các quy định về quy chế quản lý kiến trúc; các tiêu chí nhận diện, phân loại, bảo tồn và phát huy giá trị công trình kiến trúc; cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc; các quy định về hành nghề kiến trúc và phát triển nghề nghiệp liên tục…

Qua đó, góp phần hoàn thiện các quy định pháp lý về hoạt động kiến trúc, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời, thúc đẩy không gian sáng tạo cho kiến trúc sư, góp phần phát triển bền vững khu vực đô thị và nông thôn.

Đánh giá việc bãi bỏ kỳ thi sát hạch và thay bằng cơ sở dữ liệu xác thực năng lực tại dự thảo Luật là một bước tiến lớn về cải cách TTHC, giảm tải chi phí cho xã hội, ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh - Viện Khoa học công nghệ Xây dựng (AIST) kiến nghị, khi bỏ sát hạch, cơ chế hậu kiểm và tính pháp lý của Hệ thống dữ liệu quốc gia phải cực kỳ nghiêm ngặt, minh bạch để tránh trục lợi, khai khống hồ sơ kinh nghiệm.

Quan tâm về nội dung bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, ông Douglas Snyder, Giám đốc điều hành của Hội đồng Công trình xanh Việt Nam (VGBC) cho rằng định nghĩa về bản sắc văn hóa dân tộc tại khoản 2, Điều 5 của dự thảo Luật mới tập trung hoàn toàn vào các yếu tố hình thức và thị giác, chưa đề cập đến các giải pháp thiết kế thụ động như hướng nhà, thông gió tự nhiên, vật liệu địa phương.

Cho rằng đây vốn là những nét đặc trưng truyền thống và là một phần không thể tách rời của bản sắc kiến trúc Việt Nam, ông Snyder đề xuất bổ sung quy đinhh công nhận các giải pháp thiết kế thụ động và việc sử dụng vật liệu thích ứng khí hậu hoặc có hàm lượng carbon hàm chứa thấp có nguồn gốc địa phương là biểu hiện của bản sắc văn hóa dân tộc.