Đề xuất chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội

Mở ra không gian phát triển kinh tế mới

Trình bày tóm tắt tờ trình của Chính phủ về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết đây là dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối liên vùng và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Việc đầu tư hoàn thành dự án Vành đai 5 vùng Thủ đô được đánh giá là vô cùng cấp thiết nhằm thúc đẩy liên kết vùng, hình thành một tuyến đường bộ cao tốc kết nối Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng, đáp ứng nhu cầu vận tải bền vững, góp phần tạo động lực lan tỏa, mở ra không gian phát triển kinh tế mới, tạo tiền đề phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, góp phần giảm ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, góp phần hoàn thiện đồng bộ hệ thống đường vành đai Thủ đô và thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển theo Nghị quyết của Đảng.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn trình bày Tờ trình 2 chủ trương đầu tư tại Phiên họp

Mục tiêu của dự án nhằm phù hợp với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch mạng lưới đường bộ, Quy hoạch vùng Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2026 - 2030).

Dự kiến tuyến đường đi qua địa bàn 7 địa phương: Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ, được nghiên cứu tối ưu hóa để có chiều dài ngắn nhất, hạn chế tối đa giải phóng mặt bằng. Dự án sẽ xây dựng đồng bộ các nút giao liên thông, cầu cạn, hệ thống giao thông thông minh (ITS), trung tâm điều hành và các trạm dừng nghỉ hiện đại.

Hướng tuyến được nghiên cứu lựa chọn đảm bảo phù hợp với quy hoạch, chiều dài ngắn nhất, hạn chế giải phóng mặt bằng. Phương án tuyến lựa chọn đã được 7/7 tỉnh, thành phố có ý kiến thống nhất bằng văn bản. Xây dựng các nút giao liên thông, một số đoạn tuyến cầu cạn qua địa bàn Ninh Bình, Phú Thọ và hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý điều hành giao thông, trạm dừng nghỉ được đầu tư đồng bộ, hiện đại.

Đối với dự thảo Nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Bộ Xây dựng cho biết, việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án xuất phát từ 6 yếu tố khách quan và yêu cầu thực tiễn mới.

Trong đó, sau khi Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư ban đầu, Nhà nước đã ban hành các quyết sách mới về sáp nhập đơn vị hành chính và nâng mục tiêu tăng trưởng kinh tế lên hai con số làm gia tăng mạnh mẽ nhu cầu vận tải hành khách và hàng hóa. Về phạm vi và quy mô, dự án dự kiến điều chỉnh, bổ sung một số đoạn tuyến và đầu tư thêm nhánh kết nối.

Tối thiểu hóa khối lượng giải phóng mặt bằng, giảm chi phí đầu tư

Thẩm tra của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư 2 Dự án.

Đối với Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, báo cáo thẩm tra đề nghị làm rõ nguyên nhân chênh lệch giữa quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ và phạm vi đầu tư thực tế theo dự án; đồng thời chứng minh rõ lợi ích tăng thêm so với chi phí phát sinh, tránh nguy cơ không khai thác hết giá trị tài sản hiện hữu.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi hướng tuyến để tối thiểu hóa khối lượng giải phóng mặt bằng, giảm chi phí đầu tư, tạo dư địa khai thác quỹ đất và phát triển không gian đô thị, công nghiệp, dịch vụ sau khi hoàn thành.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra

Về quy mô, phân kỳ đầu tư và nhu cầu vận tải, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ cần bổ sung số liệu dự báo nhu cầu vận tải cụ thể cho từng giai đoạn, từng đoạn tuyến để làm cơ sở phân kỳ đầu tư hợp lý.

Việc này giúp tránh tình trạng quy mô đầu tư không phù hợp dẫn đến phải điều chỉnh trong thời gian ngắn, hoặc đầu tư vượt quá nhu cầu thực tế, gây lãng phí vốn đầu tư công. Đồng thời, cần làm rõ cơ sở đầu tư đồng bộ hệ thống đường song hành trên toàn tuyến và rà soát kỹ tính khả thi của phương án bố trí vốn.

Ngoài ra, theo Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cơ chế đặc thù chỉ áp dụng đối với những nội dung thực sự cần thiết, có phạm vi rõ ràng, không làm ảnh hưởng đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phải đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ chống thất thoát, lãng phí.

Đối với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính khẳng định việc Chính phủ trình Quốc hội xem xét điều chỉnh là đúng thẩm quyền theo Luật Đầu tư công và Nghị quyết 187/2025/QH15.

Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ hướng tuyến, vị trí ga, các nhánh kết nối với quy hoạch địa phương và quy hoạch sử dụng đất; đánh giá toàn diện mối quan hệ giữa tuyến đường sắt này với hệ thống đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị, cảng biển, cảng cạn, trung tâm logistics nhằm phát huy tối đa hiệu quả logistics. Đồng thời, rà soát các điểm giao cắt với công trình quốc phòng, an ninh và hạ tầng kỹ thuật đặc thù.

Ngoài ra, Chính phủ cần làm rõ lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sạch nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero); làm rõ nguyên nhân tăng, giảm của từng khoản mục chi phí để hạn chế tối đa việc điều chỉnh tổng mức đầu tư trong giai đoạn triển khai.

Tại Phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tập trung cho ý kiến vào sự cần thiết, tính cấp bách của việc đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; chủ trương đầu tư dự án phù hợp với các chủ trương của Đảng, quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch có liên quan và yêu cầu phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, tăng cường liên kết vùng, tạo động lực phát triển kinh tế xã hội của vùng Thủ đô và các địa phương có dự án đi qua.

Đồng thời, đánh giá về sự phù hợp của hướng tuyến với các quy hoạch đã được phê duyệt; phân kỳ đầu tư, quy mô từng đoạn tuyến, tiêu chuẩn kỹ thuật; phân tích về tính khả thi, khả năng cân đối vốn.

Về dự thảo Nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, các ý kiến đưa ra đánh giá khách quan, toàn diện về nguyên nhân và sự cần thiết phải điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án.

Quang cảnh phiên họp

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất sự cần thiết trình Quốc hội ban hành Nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án đường vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội, góp phần hoàn thiện mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia, tăng cường kết nối vùng, tạo động lực phát triển kinh tế xã hội cho Thủ đô và các địa phương trong vùng.

Đồng thời, thống nhất Nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án xây dựng đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý, tính khả thi, hiệu quả đầu tư và đáp ứng yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược của đất nước.