Đề xuất đưa ẩm thực thành ngành công nghiệp văn hóa độc lập

Ẩm thực Việt cần chính sách phát triển riêng

Sáng 24/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Dự thảo luật gồm 8 chương, 39 điều, quy định về phát triển hệ sinh thái, hỗ trợ sáng tạo, sở hữu trí tuệ, nhân lực, hạ tầng, thị trường, tài chính và chính sách hỗ trợ, ưu đãi đầu tư trong các ngành công nghiệp văn hóa.

Trong đó, chính sách phát triển thị trường tập trung vào 6 nhóm nội dung, gồm phát triển sản phẩm có bản sắc Việt Nam và sản phẩm trọng điểm; nâng cao năng lực doanh nghiệp; phát triển thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa; xây dựng sàn giao dịch; hỗ trợ phát triển thị trường và thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Góp ý về ngoại giao văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa ẩm thực, đại biểu Phạm Phú Bình (đoàn Nghệ An) cho rằng ẩm thực không chỉ là món ăn mà còn là một hệ sinh thái văn hóa có khả năng quảng bá hình ảnh quốc gia, tạo nguồn thu và mở rộng sức ảnh hưởng quốc tế.

Đại biểu dẫn kinh nghiệm của Thái Lan với chiến lược ngoại giao ẩm thực giúp số lượng nhà hàng Thái Lan trên thế giới tăng từ 5.500 lên hơn 15.000. Hàn Quốc cũng thành công trong quảng bá K-Food và kim chi, góp phần gia tăng sức ảnh hưởng văn hóa trên toàn cầu.

Đại biểu Phạm Phú Bình (đoàn Nghệ An). Ảnh: Quochoi.vn

Trong khi đó, ẩm thực Việt Nam với phở, bánh mì, cà phê, nước mắm và nhiều sản phẩm đặc trưng được quốc tế biết đến. Các chuỗi nhà hàng phở, bánh mì Việt Nam đã xuất hiện tại nhiều thành phố trên thế giới, góp phần quảng bá văn hóa Việt.

Tuy nhiên, theo đại biểu Phạm Phú Bình, chính sách hỗ trợ chưa tương xứng với sức hút của thương hiệu ẩm thực Việt Nam. Tại khoản 2 Điều 2 của dự thảo luật, ẩm thực được xếp chung trong nhóm du lịch văn hóa, chưa có vị trí độc lập để xây dựng chính sách phát triển đặc thù. Các chính sách hiện chủ yếu hướng tới khai thác chi tiêu của khách quốc tế tại Việt Nam, trong khi việc đưa thương hiệu ẩm thực Việt ra nước ngoài chưa được chú trọng tương xứng.

Đại biểu cho biết hơn 90% nhà hàng Việt Nam ở nước ngoài hoạt động theo mô hình hộ gia đình nhỏ lẻ hoặc do người nước ngoài làm chủ. Trong khi dự thảo luật quy định hỗ trợ chi phí cho các đoàn làm phim, nghệ sĩ nước ngoài thực hiện hoạt động sáng tạo, sản xuất, biểu diễn, ghi hình, quảng bá, phân phối sản phẩm công nghiệp văn hóa tại Việt Nam(Điều 34), chưa có chính sách tương ứng hỗ trợ doanh nghiệp, nghệ nhân Việt Nam đưa sản phẩm và mô hình nhà hàng thuần Việt ra thị trường quốc tế.

Một vấn đề khác là nguy cơ mất quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ ở nước ngoài. Đại biểu dẫn các trường hợp nước mắm Phú Quốc, cà phê Buôn Ma Thuột từng gặp khó khăn trong đăng ký bảo hộ thương hiệu tại thị trường nước ngoài, đồng thời cho rằng cần quy định rõ trách nhiệm hỗ trợ đăng ký quốc tế đối với các sản phẩm, tài sản di sản ẩm thực Việt Nam.

Bên cạnh đó, chính sách ưu đãi đầu tư tại Điều 32 chưa hướng tới các cơ sở sản xuất đặc sản, nông sản và chuỗi kinh doanh nhượng quyền ẩm thực sáng tạo. Theo đại biểu, cách xếp ẩm thực vào nhóm du lịch văn hóa có thể khiến chính sách ưu đãi chưa đáp ứng nhu cầu phát triển của lĩnh vực này.

Cần hỗ trợ doanh nghiệp đưa sản phẩm văn hóa ra quốc tế

Từ những bất cập trên, đại biểu Phạm Phú Bình đề xuất sửa đổi, bổ sung 4 nội dung trong dự thảo luật.

Thứ nhất, sửa đổi khoản 2 Điều 2 theo hướng tách ẩm thực thành một ngành công nghiệp văn hóa độc lập, tạo cơ sở xây dựng chính sách phát triển riêng.

Thứ hai, bổ sung tại khoản 2 Điều 8 các chính sách hỗ trợ xây dựng bản đồ số ẩm thực Việt Nam, phát triển mạng lưới nhà hàng Việt Nam đạt chuẩn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa và nhượng quyền các thương hiệu ẩm thực cốt lõi ra nước ngoài.

Thứ ba, bổ sung tại Điều 24 quy định giao Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành danh mục sản phẩm thuộc di sản ẩm thực quốc gia trọng điểm, như phở, bánh mì, cà phê và nước mắm truyền thống. Theo đại biểu, danh mục này sẽ tạo cơ sở để doanh nghiệp yên tâm đầu tư và tiếp cận các chính sách ưu đãi.

Thứ tư, bổ sung tại Điều 34 chính sách ngân sách nhà nước hỗ trợ không hoàn lại một phần chi phí thực tế cho tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam tổ chức tuần lễ văn hóa ẩm thực quốc gia ở nước ngoài hoặc thành lập chuỗi cơ sở ẩm thực thuần Việt tại nước ngoài, với điều kiện sử dụng từ 60% trở lên nguyên liệu nông sản có nguồn gốc Việt Nam.

Cũng góp ý về dự án luật, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm (đoàn Đồng Tháp) cho rằng cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế, vừa tạo hiệu quả kinh tế, vừa quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.

Đại biểu dẫn kinh nghiệm Nhật Bản với chính sách hỗ trợ 50% kinh phí cho các bộ phim xuất khẩu thành công ra nước ngoài, đồng thời đề nghị nghiên cứu các cơ chế phù hợp để thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm văn hóa Việt Nam.

Về phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp, đại biểu cho rằng cần hỗ trợ các doanh nghiệp lớn có tiềm năng trở thành kỳ lân đi đầu, dẫn dắt ngành công nghiệp văn hóa, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển, hình thành nền tảng bền vững cho toàn ngành.

Đề xuất của các đại biểu hướng tới tạo cơ sở chính sách để phát triển thương hiệu ẩm thực Việt Nam, tăng cường bảo hộ tài sản trí tuệ và mở rộng hoạt động kinh doanh ẩm thực Việt trên thị trường quốc tế.