Đề xuất nhiều giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp quy hạt nhân

Quang cảnh Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII.

Hội nghị tập trung thảo luận các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp quy, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình điện hạt nhân quốc gia.

Tại phiên chuyên đề về công tác quản lý nhà nước phục vụ phát triển điện hạt nhân, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Nguyễn Ngọc Huynh cho biết, sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 174/2024/QH15 về tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và Nghị quyết số 189/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng dự án, các chủ đầu tư đang khẩn trương triển khai các công việc chuẩn bị với mục tiêu đưa tổ máy điện hạt nhân đầu tiên vào vận hành năm 2035. Cùng với đó, Chính phủ đã ban hành các đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường năng lực cho cơ quan pháp quy và các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật phục vụ chương trình điện hạt nhân.

Theo ông Nguyễn Ngọc Huynh, Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã thiết lập khung pháp lý cho việc quản lý toàn bộ vòng đời nhà máy điện hạt nhân, từ phê duyệt địa điểm, cấp phép xây dựng, vận hành thử, vận hành đến chấm dứt hoạt động. Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống thông tư, tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn, an ninh hạt nhân; xây dựng các quy định đối với lò phản ứng nghiên cứu, lò phản ứng module nhỏ (SMR), đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực, tổ chức các nhóm chuyên môn thẩm định, hoàn thiện cơ chế phối hợp chủ đầu tư và tăng cường năng lực thanh tra, giám sát. Tuy nhiên, ông cũng cho biết công tác chuẩn bị vẫn còn gặp khó khăn do thiếu đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm, trong khi hạ tầng kỹ thuật và các công cụ phục vụ thẩm định còn hạn chế.

Nhiều ý kiến, đề xuất về hoàn thiện hệ thống pháp quy hạt nhân được đại biểu trao đổi tại hội nghị.

Bên cạnh tham luận của cơ quan quản lý, hội nghị cũng ghi nhận nhiều ý kiến từ các chủ đầu tư dự án điện hạt nhân, doanh nghiệp và đối tác công nghệ về những yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai chương trình điện hạt nhân tại Việt Nam.

Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết đơn vị đang triển khai nhiều nhiệm vụ phục vụ Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, gồm điều chỉnh chủ trương đầu tư, tham gia đàm phán Hiệp định liên Chính phủ, phối hợp đánh giá cơ sở hạ tầng điện hạt nhân quốc gia, tham gia xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và chuẩn bị kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực vận hành. Từ thực tiễn triển khai dự án, EVN kiến nghị tiếp tục hoàn thiện lộ trình pháp quy gắn với tiến độ đầu tư, tăng cường đối thoại kỹ thuật ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, xây dựng đội ngũ nhân lực pháp quy chuyên trách và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý với chủ đầu tư trong quá trình thẩm định, cấp phép.

Đối với Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2, đại diện Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho rằng công tác pháp quy cần được tích hợp ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án và triển khai đồng thời với quá trình lựa chọn công nghệ, thiết kế, huy động vốn, tổ chức EPC và chuẩn bị nhân lực.

Theo Petrovietnam, việc xác định sớm các yêu cầu về pháp quy, cấp phép và an toàn hạt nhân sẽ góp phần hạn chế điều chỉnh hồ sơ, bảo đảm tiến độ cũng như các yêu cầu an toàn trong toàn bộ vòng đời nhà máy.

Ở góc độ công nghệ, ông Sergey Salata, Giám đốc kỹ thuật Công ty Star Energy Việt Nam, giới thiệu công nghệ lò phản ứng mô-đun siêu nhỏ STAR (Safe Tiny Atomic Reactor) và đề xuất triển khai dự án thử nghiệm tại Việt Nam. Theo ông, công nghệ này có thể giảm chi phí đầu tư ban đầu, triển khai theo từng giai đoạn, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan pháp quy, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật và đội ngũ chuyên gia trong nước từng bước nâng cao năng lực quản lý, thẩm định và vận hành các dự án điện hạt nhân.

Các đại biểu tham quan, tìm hiểu các thiết bị quan trắc phóng xạ môi trường được giới thiệu trong khuôn khổ hội nghị.

Trong khi đó, đại diện Công ty Bertin Technologies (Pháp) giới thiệu các giải pháp quan trắc, phát hiện và đo lường bức xạ; những thách thức mà người sử dụng gặp phải và các giải pháp để giải quyết những thách thức này.

Còn Công ty QIS Global chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ bức xạ trong kiểm tra không phá hủy (NDT) phục vụ các lĩnh vực điện hạt nhân, dầu khí, năng lượng và chế tạo. Các doanh nghiệp cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng phù hợp với Luật Năng lượng nguyên tử và các tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ bức xạ trong công nghiệp.