Di tích điện Cần Chánh dần hiện rõ giữa Tử Cấm thành

Điện Cần Chánh đang được tu bổ, phục hồi bên trong Tử Cấm thành (Đại Nội Huế)

Theo ghi nhận của phóng viên, mỗi ngày tại khu vực di tích điện Cần Chánh có hàng chục nhân công tham gia thi công vận chuyển cấu kiện gỗ và lắp, dựng bộ khung của điện.

Một kỹ sư tại công trường cho biết, do thời tiết nắng nóng gay gắt nên lực lượng thi công tranh thủ bắt tay vào việc từ 7 giờ sáng và buổi chiều làm khung giờ muộn hơn để đảm bảo sức khỏe và hiệu quả công việc.

Hiện việc lắp, dựng khung gỗ của công trình đạt khoảng 60%

Ngoài 15 nhân công tại khu vực điện Cần Chánh, còn có hàng chục nghệ nhân và thợ lành nghề đang thi công các cấu kiện gỗ tại nhà xưởng để vận chuyển đến công trường.

Dự án “Tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích điện Cần Chánh” có mức đầu tư 200 tỉ đồng, được thực hiện trong vòng 4 năm.

Từ trong năm 2025, đơn vị thi công đã tập trung tu bổ, tôn tạo và phục hồi hệ nền móng của di tích, đồng thời gia công các cấu kiện gỗ tại nhà xưởng, đảm bảo các quy định và phê duyệt của cấp có thẩm quyền.

Ông Hồ Hữu Hành, Giám đốc Công ty CP Tu bổ Di tích Huế cho biết: "Công tác tu bổ, phục nền móng điện Cần Chánh đã hoàn thành, việc gia công cấu kiện gỗ cho công trình cũng xong. Những ngày vừa qua, đơn vị thi công tập trung cho công tác lắp dựng hệ khung gỗ của công trình chính di tích điện Cần Chánh và hiện phần lắp dựng đạt gần 60%".

Dự kiến khoảng tháng 10 tới, đơn vị thi công sẽ gầy mái để lợp chính điện, tiến tới phục hồi tổng thể công trình di tích điện Cần Chánh. Các hạng mục, công đoạn được thực hiện cẩn trọng, bài bản, khoa học, đảm bảo quy định.

Điện Cần Chánh được phục hồi có quy mô chính điện 5 gian, 2 chái kép; tiền điện có 7 gian và 2 chái đơn và mái lưa có 9 gian với mặt bằng công trình chính rộng hơn 1.400m2.

Toàn bộ công trình có 90 cột gỗ lim, trong đó công trình chính có 80 cột và 10 cột của mái lưa. Công trình được tu bổ, phục hồi với lối kiến trúc và hình thức trang trí chủ yếu dưới thời vua Khải Định của triều Nguyễn.

Theo các nhà nghiên cứu, quy mô và kích thước của điện Cần Chánh tương đương với điện Thái Hòa. Tuy nhiên, 2 công trình này có “vị thế” khác nhau trong lịch sử triều Nguyễn. Điện Thái Hòa là điện chính ở khu vực Ngoại triều trong khi đó điện Cần Chánh là “chủ điện” trong Tử Cấm thành.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, điện Thái Hòa còn tồn tại nhưng điện Cần Chánh và nhiều công trình khác ở bên trong Hoàng thành Huế đã bị phá hủy từ năm 1947.

Suốt hàng chục năm qua, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã phối hợp với nhiều cơ quan chuyên môn, các chuyên gia nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm phục hồi điện Cần Chánh. Phải đến gần năm 2024, dự án mới được khởi động.

Thách thức lớn trước khi phục hồi di tích điện Cần Chánh là xử lý nền địa chất không ổn định - nguyên nhân từng khiến công trình sụt lún nhiều lần trong lịch sử.

Trước khi tu bổ, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế và Công ty CP Tu bổ Di tích Huế đã phối hợp với đơn vị chuyên môn khoan khảo sát tại các vị trí để đánh giá mức độ sụt lún và đặc điểm nền đất để xây dựng giải pháp phù hợp.

Dự án đã lựa chọn giải pháp gia cố nền bằng hệ thống móng bê tông cốt thép đặt bên dưới nhằm bảo đảm an toàn, ổn định lâu dài cho công trình phục hồi.

Theo quyết định đã phê duyệt, điện Cần Chánh sẽ được tu bổ, phục hồi tổng thể. Với nền móng: tháo dỡ bó vỉa, tận dụng vật liệu gốc; hạ nền móng chân đá táng đúng cao độ thiết kế, chống mối, đào đất xung quanh; gia cố bó vỉa bằng bê tông đá, xây lại bằng gạch vồ vữa; củng cố, lắp đặt và cân chỉnh chân táng đá Thanh.

Phục hồi toàn bộ hệ khung gỗ, hệ mái, hệ vách ván, cửa ván, liên ba, cửa pano kính bằng gỗ lim nhóm II. Đồng thời, sơn son thếp vàng toàn bộ hệ khung gỗ, hệ mái và vách ván; đối với hai chái Đông - Tây thì phục hồi sơn son thếp bạc phủ hoàng kim…

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, đơn vị thường xuyên theo dõi, giám sát để dự án đảm bảo tiến độ, quy trình tu bổ di tích.

Ngoài ra, điện Cần Chánh là dự án đầu tiên tại Quần thể Di tích Cố đô Huế có lặp đặt các thiết bị ghi hình với kỹ thuật time-lapse (quay phim tua nhanh thời gian) để lưu giữ quá trình trùng tu, phục hồi di tích.

Những thước phim này sẽ được lưu giữ cho hậu thế và đồng thời giới thiệu đến cộng đồng về quá trình thực hiện tu bổ, phục hồi và tôn tạo điện Cần Chánh – một ngôi điện quan trọng bậc nhất ở Tử Cấm thành Huế.

Theo hợp đồng, dự án thi công đến hết tháng 4.2029, song chủ đầu tư và đơn vị thi công phấn đấu dự án sẽ hoàn thành vào dịp Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23.11.2027; đồng thời cũng là đúng 80 năm công trình điện Cần Chánh bị phá hủy (1947 - 2027).

Qua đó, không chỉ phục hồi một di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đặc biệt, mà còn từng bước hoàn chỉnh không gian trung tâm của Tử Cấm thành dưới triều Nguyễn; hướng đến bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống Quần thể Di tích Cố đô Huế đã được UNESCO vinh danh một cách bền vững.

Điện Cần Chánh được xây dựng từ năm 1804 dưới thời vua Gia Long. Dưới triều Nguyễn, điện Cần Chánh là nơi nhà vua thiết triều vào các ngày 5, 10, 20 và 25 âm lịch hàng tháng; đồng thời, đây cũng là nơi tổ chức tiếp sứ bộ ngoại giao, tổ chức yến tiệc của hoàng gia và triều đình.

Công trình này tồn tại đúng 143 năm, đến năm 1947 thì bị phá hủy, chỉ còn lại nền móng. Theo sử liệu, từ khi xây dựng đến khi bị phá hủy, điện Cần Chánh đã trải qua khoảng 20 tu sửa lớn, nhỏ khác nhau.

Điện Cần Chánh nhìn về phía Nam là điện Thái Hòa

Theo các chuyên gia, sau khi hoàn thành tu bổ, phục hồi điện Cần Chánh cần nghiên cứu, tái hiện lại các hoạt động từng diễn ra tại không gian di tích này, nhằm góp phần phát huy giá trị, tăng trải nghiệm văn hóa cho du khách khi đến với di sản Huế.

Có thể giới thiệu quang cảnh, hoạt động như: thiết triều của vua, thăng triều của quan lại hay đơn giản như hoạt động canh phòng của Cẩm Y Vệ trong cung…