Đi trước để mở đường

Nguồn lực không thiếu, mãi lực cũng chưa bao giờ yếu, nhưng thiếu một khuôn khổ thể chế đủ rộng để giải phóng những nguồn lực ấy, thúc đẩy mãi lực phát triển sôi động và mạnh mẽ nhất có thể.

Tất cả đang hiện diện ở cấp độ quốc gia lẫn địa phương - đặc biệt là TPHCM. Ở điểm nút ấy, hiển thị 3 điều kiện tất yếu, chín muồi: mở rộng về mặt không gian, sau khi hợp nhất Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu; bản tổng kết sau 50 năm thành phố mang tên Bác, 4 thập niên Đổi mới; quy hoạch tương lai, với tầm nhìn TPHCM 100 năm tới, cùng một bộ công cụ pháp lý có tính lịch sử, tính giá trị tương xứng để vận hành không gian mới trong chiều kích thời gian mới.

Cho nên, sự ra đời của Luật Phát triển Đô thị mang ý nghĩa tất yếu, khi nó hoàn tất các điều kiện cần và đủ để tạo lập một hệ sinh thái phát triển nhằm đạt mục tiêu của một kỷ nguyên mới cho thành phố nói riêng, cho những đô thị động lực nói chung. Đạo luật này không tiếp tục logic quen thuộc là xin thêm vài cơ chế đặc thù trong khuôn khổ cũ, mà cần được tiếp cận như một bản thiết kế thể chế mới: quyền lực phân bổ lại có chủ đích, trách nhiệm rõ ràng, công cụ vận hành đồng bộ. Tư duy lập pháp phải dịch chuyển - từ "bảo đảm quản lý thống nhất" sang "tạo điều kiện cho phát triển vượt trội có kiểm soát", từ "kiểm soát rủi ro" sang "quản trị rủi ro".

Theo đó, tư duy phát triển trung tâm tài chính quốc tế chuyển từ tập trung "thu hút doanh nghiệp vào một khu vực" sang xây dựng một thị trường thực chất. Để giữ chân những định chế quốc tế, chúng ta cần quy mô thị trường, độ đa dạng sản phẩm, tính dự báo được của pháp luật và khả năng kết nối dòng vốn toàn cầu. Điều đó đòi hỏi cơ chế cấp phép một cửa, phân định rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý hồ sơ.

Khi có sản phẩm thực, các định chế mới có lý do đưa vốn và nhân sự vào Việt Nam. Kèm theo là hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ - luật, kiểm toán, xếp hạng tín nhiệm, lưu ký, dữ liệu - và cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh, độc lập, có khả năng thực thi cao. Với dòng vốn quốc tế, sự chắc chắn của hợp đồng nhiều khi có sức nặng hơn mọi ưu đãi thuế.

Dự thảo luật đã mở đường khi cho phép kết nối trung tâm tài chính quốc tế với khu thương mại tự do, khu logistics, khu cảng mở, khu vực TOD và những khu đô thị khoa học - công nghệ. Sự kết nối này phải được thiết kế ngay từ cơ chế tài chính, thay vì dừng ở liên kết quy hoạch. Đây chính là điểm mấu chốt để gia tăng khả năng thực thi đạt hiệu quả kinh tế thực chất.

Một tuyến đường sắt đô thị có thể gọi vốn qua trái phiếu công trình và quỹ đầu tư hạ tầng; cảng biển tiếp cận tài trợ dự án; dự án năng lượng sạch huy động qua trái phiếu xanh.

Theo cách đó, thay vì từng dự án phải lặn lội tìm vốn tại Singapore, Luân Đôn (Anh) hay Hồng Công (Trung Quốc), trung tâm sẽ là nơi cấu trúc giao dịch, tập hợp nhà đầu tư và dẫn dòng vốn quốc tế về những dự án trong nước. TPHCM không phát triển cho riêng mình. Trung tâm tài chính quốc tế, hạ tầng kết nối vùng, không gian cảng biển - logistics, những mô hình đầu tư, quản trị, phát triển mới, được hình thành đều mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp và cho nền kinh tế của vùng, của cả nước.

Có thể nói, tinh thần "thử nghiệm trước, nhân rộng sau" chỉ thành hiện thực nếu thể chế cho phép thử nghiệm trong khuôn khổ kiểm soát và chấp nhận sai số có giới hạn. Giá trị của một đạo luật đặc biệt không nằm ở chỗ có bao nhiêu điều khoản riêng, mà ở chỗ nó có tạo ra được một "hệ điều hành mới" cho siêu đô thị hay không.

Cách đặt vấn đề này cũng thay đổi thước đo thành công. Sẽ là thiếu sót nếu chỉ đếm số định chế đăng ký hiện diện hay diện tích văn phòng lấp đầy. Thước đo thực chất nằm ở lượng vốn huy động được và số doanh nghiệp, dự án trong nước - kể cả ở những địa phương lân cận, tiếp cận được nguồn vốn mới. Đô thị đi trước chỉ thực sự thành công khi con đường nó mở ra đủ rộng để cả nước cùng phát triển.