Dịch Ebola tại Congo vượt mốc 5.000 ca nhiễm, tốc độ lây lan nhanh gấp 3 lần

Dữ liệu mới nhất từ Bộ Y tế Cộng Hòa Dân Chủ Congo cho thấy đợt bùng phát dịch Ebola tại quốc gia này đã ghi nhận 5.021 ca nhiễm, trong đó có 2.378 trường hợp tử vong. 

Đáng chú ý, tốc độ lây lan của đợt bùng phát hiện tại đang ở mức chưa từng có trong lịch sử, khi nhanh hơn khoảng 3 lần so với đợt dịch tồi tệ nhất từng xảy ra ở khu vực Tây Phi giai đoạn 2014-2016. 

Bên cạnh đó, dịch bệnh đang hoành hành tại những khu vực hẻo lánh và đối mặt với điều kiện ứng phó vô cùng phức tạp do tình trạng mất an ninh, di tản hàng loạt và sự di chuyển dân cư diễn ra liên tục.

Các thành viên Hội Chữ thập đỏ CHDC Congo khiêng quan tài của một người phụ nữ nghi tử vong do nhiễm virus Ebola tại một nghĩa trang ở tỉnh Bunia hồi tháng 6. Ảnh: Jospin Mwisha/Getty Images

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo đây vẫn là tình trạng khẩn cấp về y tế toàn cầu và dịch bệnh đang có nguy cơ vượt qua quy mô của đợt bùng phát năm 2014, vốn từng cướp đi sinh mạng của hơn 11.000 người. 

"Chúng ta phải thẳng thắn với nhau: dịch bệnh vẫn chưa được kiểm soát", Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh. "Dịch bệnh đã bùng phát trước một khoảng thời gian dài và chúng ta vẫn đang ở trong thế rượt đuổi". 

Đây là đợt bùng phát Ebola thứ 17 tại CHDC Congo, và đã trở thành đợt dịch gây tử vong nhiều nhất lịch sử quốc gia này khi vượt qua kỷ lục buồn của giai đoạn 2018-2020.

Một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến tình hình trở nên vô cùng tồi tệ là do đợt dịch lần này xuất phát từ chủng virus Bundibugyo hiếm gặp. Hiện tại chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào cho chủng virus này được phê duyệt chính thức. 

Không những vậy, dữ liệu di truyền cho thấy virus đã âm thầm lây lan từ thị trấn khai thác khoáng sản Mongbwalu từ tháng 2, trước khi chính quyền chính thức công bố dịch vào giữa tháng 5. Việc phát hiện muộn khiến phần lớn ca bệnh mới đều nằm ngoài danh sách theo dõi, làm cho hệ thống giám sát rơi vào trạng thái quá tải.

Sự thiếu hụt về dịch vụ chăm sóc y tế kịp thời đã đẩy tỷ lệ tử vong trung bình bởi Ebola tại CHDC Congo lên mức 47,4%. Tại một số địa phương đặc biệt khó khăn như tỉnh Bắc Kivu, tỷ lệ này thậm chí đã chạm mốc 70%. 

Khó khăn chồng chất khó khăn, khi lực lượng y tế thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công của các nhóm phiến quân cũng như sự  bủa vây bởi tin đồn thất thiệt. Mới đây tại vùng Aru thuộc tỉnh Ituri, một đám đông quá khích đã tấn công đội y tế, đốt cháy xe cấp cứu và làm hư hỏng nhiều phương tiện cứu thương.

Áp lực nặng nề cùng sự thiếu hụt chế độ đãi ngộ khiến hệ thống y tế địa phương rơi vào trạng thái kiệt quệ. Y tá Thérèse Anyiya làm việc tại Bunia cho biết nhiều nhân viên y tế đã phải đình công do bị nợ lương, đồng thời cảnh báo: "Nếu cấp quản lý không xem xét mọi việc một cách nghiêm túc, chúng tôi rồi cũng sẽ rút lui". 

Trong khi đó, các chuyên gia quốc tế khẳng định giải pháp cấp bách hiện nay là phải đưa công tác ứng phó đến gần hơn với người dân ở các vùng sâu, vùng xa và khu khai khoáng, đồng thời nâng cao nhận thức để cộng đồng chủ động phối hợp dập dịch.

Để ngăn chặn chuỗi lây nhiễm đang diễn biến phức tạp, WHO đang triển khai chiến lược huy động các tài xế xe ôm tham gia lực lượng giám sát và phát hiện bệnh do họ thường xuyên vận chuyển bệnh nhân cũng như thi thể. 

Về giải pháp lâu dài, điểm sáng duy nhất hiện nay là thử nghiệm vaccine do Đại học Oxford (Anh) phát triển dành riêng cho chủng Bundibugyo đã được tiêm cho tình nguyện viên đầu tiên tại Anh. Hàng trăm nghìn liều vaccine này cũng đã được sản xuất tại Ấn Độ và sẵn sàng đưa vào sử dụng ngay khi các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận kết quả khả quan.