Dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà - ngành kinh tế tiềm năng

Ảnh minh họa

Làm thế nào để người cao tuổi được chăm sóc tốt nhất?

Mỗi buổi sáng trước khi đến cơ quan, chị Nguyễn Thu Hà (42 tuổi, tại Vinhome OCP, Gia Lâm, Hà Nội) đều bắt đầu ngày mới bằng cuộc gọi video cho mẹ. Vài phút hỏi thăm sức khỏe, nhắc mẹ uống thuốc rồi chị lại tất bật bước vào guồng quay công việc. Chiều tối, sau khi đón con tan học và hoàn thành những việc còn dang dở, chị tranh thủ ghé qua nhà mẹ trước khi trở về nhà mình. "Mẹ ngày càng lớn tuổi, sức khỏe yếu hơn nhưng tôi không thể ở bên bà nhiều như mong muốn", chị Hà tâm sự.

Nỗi trăn trở ấy không còn là câu chuyện của riêng một gia đình. Trong bối cảnh già hóa dân số, nhiều gia đình Việt Nam đang đứng trước "bài toán" làm sao để vừa hoàn thành công việc, chăm lo con cái, vừa bảo đảm cha mẹ già được chăm sóc đầy đủ. Nếu như trước đây, mô hình gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống dưới một mái nhà là phổ biến thì hiện nay, cấu trúc gia đình đã có nhiều thay đổi. Nhiều người trẻ làm việc xa quê, thậm chí định cư ở nước ngoài. Ngay cả khi sống cùng thành phố, áp lực công việc cũng khiến thời gian dành cho cha mẹ ngày càng hạn hẹp.

Trong khi đó, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam liên tục được cải thiện. Điều đó đồng nghĩa với việc ngày càng có nhiều người bước vào tuổi già với nhu cầu chăm sóc kéo dài hơn. Không chỉ là những hỗ trợ trong sinh hoạt thường ngày, người cao tuổi còn phải đối mặt với các bệnh mạn tính, tình trạng suy giảm vận động, sa sút trí tuệ hay những vấn đề về sức khỏe tinh thần.

Ảnh minh họa

"Bài toán" đặt ra không còn đơn thuần là ai sẽ chăm sóc người cao tuổi, mà là làm thế nào để họ được chăm sóc tốt nhất? Những gì đang diễn ra tại Việt Nam đã xuất hiện từ nhiều năm trước ở các quốc gia già hóa dân số như Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc hay Singapore. Tại Nhật Bản, nơi có gần 1/3 dân số từ 65 tuổi trở lên, hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại nhà đã trở thành một phần quan trọng của mạng lưới an sinh xã hội. Người già được hỗ trợ bởi đội ngũ chăm sóc chuyên nghiệp ngay trong môi trường quen thuộc của mình thay vì phải chuyển đến các cơ sở tập trung. Điểm chung của các quốc gia này là họ không xem việc sử dụng dịch vụ chăm sóc là sự thay thế trách nhiệm gia đình. Ngược lại, đó được coi là một giải pháp giúp gia đình thực hiện trách nhiệm ấy tốt hơn trong bối cảnh xã hội hiện đại.

Xu hướng tương tự đang dần hình thành tại Việt Nam khi ngày càng nhiều gia đình tìm đến các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà như một cách để bảo đảm cha mẹ được quan tâm đầy đủ hơn khi con cháu không thể ở bên cạnh thường xuyên.

Định hình nền kinh tế chăm sóc

Theo bà Nguyễn Thị Ninh, Phó Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh khu vực TPHCM, sự phát triển của các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi là hệ quả tất yếu của những thay đổi về nhân khẩu học và cấu trúc gia đình. Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh trong khi quy mô hộ gia đình ngày càng nhỏ. Những công việc chăm sóc vốn trước đây được thực hiện trong phạm vi gia đình đang dần trở thành nhu cầu xã hội cần được hỗ trợ bởi các dịch vụ chuyên nghiệp.

Theo bà Ninh, một trong những thay đổi quan trọng nhất là xã hội bắt đầu nhìn nhận hoạt động chăm sóc như một công việc có giá trị kinh tế thay vì được xem là trách nhiệm mặc định của phụ nữ. Khi nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng và các dịch vụ được chuyên nghiệp hóa, những kỹ năng được tích lũy trong gia đình có thể được đào tạo, chuẩn hóa và trả công tương xứng. Đây không chỉ là lời giải cho "bài toán" chăm sóc người cao tuổi mà còn mở ra cơ hội việc làm bền vững cho phụ nữ trung niên - nhóm lao động có nhiều kinh nghiệm chăm sóc nhưng thường gặp khó khăn khi tìm kiếm việc làm ổn định. "Công việc chăm sóc, vốn được xem là công việc không tên trong gia đình, có thể trở thành một nghề được xã hội ghi nhận nếu có hệ thống đào tạo và tiêu chuẩn nghề nghiệp phù hợp", bà Ninh cho biết.

Phó Giám đốc VCCI chi nhánh khu vực TPHCM cho rằng, Việt Nam cần từng bước xây dựng hệ thống đào tạo, cấp chứng chỉ và chuẩn hóa chất lượng dịch vụ như nhiều quốc gia đã thực hiện. Đây không chỉ là điều kiện để bảo đảm chất lượng chăm sóc mà còn góp phần nâng cao vị thế của người làm công việc chăm sóc trong xã hội.

Bên cạnh nhu cầu về thể chất, các chuyên gia cũng đặc biệt lưu ý đến sức khỏe tinh thần của người cao tuổi. Nhiều nghiên cứu cho thấy, cô đơn đang trở thành một trong những thách thức lớn của các xã hội già hóa. Không ít người cao tuổi sống trong điều kiện vật chất đầy đủ nhưng lại thiếu sự giao tiếp, kết nối và đồng hành trong cuộc sống hằng ngày. Vì vậy, các mô hình chăm sóc hiện đại ngày càng nhấn mạnh yếu tố đồng hành thay vì chỉ hỗ trợ sinh hoạt đơn thuần. Người chăm sóc không chỉ là người hỗ trợ người cao tuổi ăn uống, đi lại hay theo dõi sức khỏe mà còn là người trò chuyện, lắng nghe, chia sẻ và giúp họ duy trì cảm giác được quan tâm, được kết nối với cuộc sống. "Điều quan trọng nhất không phải là ai trực tiếp chăm sóc mà là người cao tuổi có được chăm sóc đúng cách hay không. Trong nhiều trường hợp, sự hỗ trợ từ những người được đào tạo bài bản có thể giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi, đồng thời giảm bớt áp lực cho các thành viên trong gia đình", bà Ninh nhấn mạnh.

Khi yêu thương được thể hiện bằng những lựa chọn phù hợp

Có lẽ điều khiến nhiều người con day dứt nhất không phải là thiếu tình yêu thương dành cho cha mẹ, mà là cảm giác bất lực khi thời gian và cuộc sống không cho phép họ ở bên cha mẹ nhiều như mong muốn. Thế hệ trước thường gắn chữ Hiếu với hình ảnh con cháu quây quần bên cha mẹ, trực tiếp chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ. Nhưng trong xã hội hiện đại, khi guồng quay công việc ngày càng gấp gáp, nhiều người phải sống xa quê hương, cách cha mẹ hàng trăm, hàng nghìn cây số, việc thực hiện chữ Hiếu cũng đứng trước những thử thách chưa từng có. Không ít người từng mang cảm giác áy náy khi phải tìm đến các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp cho cha mẹ. Họ lo sợ bị đánh giá là chưa làm tròn bổn phận của người con. Thế nhưng, đằng sau quyết định ấy thường là những đêm trăn trở, những cuộc bàn bạc của cả gia đình và trên hết là mong muốn cha mẹ được chăm sóc tốt hơn trong điều kiện bản thân không thể có mặt mọi lúc.

Ở những quốc gia già hóa dân số như Nhật Bản, Đức hay Singapore, việc sử dụng dịch vụ chăm sóc tại nhà không còn bị nhìn nhận như sự thay thế trách nhiệm gia đình. Ngược lại, đó được xem là một cách để gia đình thực hiện trách nhiệm ấy hiệu quả hơn, giúp người cao tuổi được sống trong môi trường quen thuộc mà vẫn nhận được sự hỗ trợ chuyên nghiệp khi cần thiết.

Việt Nam sẽ phải đối diện với những bài toán tương tự khi dân số già hóa ngày càng nhanh và cấu trúc gia đình thay đổi. Khi ấy, chữ Hiếu có thể không còn được đo bằng việc con cái tự mình đảm đương mọi việc chăm sóc cha mẹ, mà bằng khả năng lựa chọn những điều tốt đẹp nhất cho đấng sinh thành. Nếu dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp có thể hỗ trợ gia đình làm được điều đó thì đó là một cách để thực hiện chữ Hiếu trong nhịp sống hiện nay.